افطاری

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

افطاری خوردنی‌ای است که روزه‌دار با آن روزه‌اش را پس از مغرب در وقت افطار می‌گشاید. در روایات مستحباتی برای افطاری ذکر شده است. سفره‌های افطاری در مناطق مختلف، آداب و رسوم گوناگونی دارند.

مستحبات

  • خواندن دعاهای مأثوره[۱]
    • اللهم لك صمنا، وعلى رزقك أفطرنا فتقبله منا، ذهب الظماء، وابتلت العروق، وبقي الاجر[۲]
    • الحمد لله الذي أعاننا فصمنا ورزقنا فأفطرنا : اللهم تقبل منا وأعنا عليه وسلمنا فيه وتسلمه منا في يسر منك وعافية ، الحمدلله الذي قضى عنا يوما من شهر رمضان[۳]
    • بسم الله ، اللهم لك صمنا وعلى رزقك أفطرنا فتقبل منا إنك أنت السميع العليم[۴]
    • يا عظيم يا عظيم ، أنت الهي لا إله لي غيرك ، اغفر لي الذنب العظيم إنه لا يغفر الذنب العظيم إلا العظيم [۵]
    • بسم الله الرحمن الرحيم يا واسع المغفرة اغفر لي[۶]
  • خواندن سوره قدر
  • مقدم کردن نماز بر افطار مگر اینکه کسی منتظر او باشد یا اینکه ضعف غلبه کند.[۷]
  • افطار کردن با خرما، حلوا، رطب، آب نیم‌گرم، شیر، کشمش یا شیرینی[۸]

آداب و رسوم

سفره‌های افطاری و سحری پس از اسلام در همه ممالک اسلامی از سوی حاکمان و مردم گسترده می‌شد.[۹] در مساجد، مکان‌هایی را برای طبخ غذا در نظر گرفتند.[۱۰] در مصر دوره فاطمی، دار الفطرة مکانی بود که در آنجا، انواع غذاها و شیرینی‌ها میان مردم تقسیم می‌شد.[۱۱] هزینه این سفره‌ها در ماه رمضان، سه هزار دینار ذکر شده است.[۱۲] ابن‌بطوطه در سفر به دمشق، از امرا و قضات و بزرگانی یاد می‌کند که گروه کثیری از مردم برای سفره‌های افطاری دعوت می‌کردند، چنان‌که هیچ فردی در شب‌های رمضان به تنهایی افطار نمی‌کرد.[۱۳]

مسلمانان در گشودن روزه، تعجیل می‌کنند و گاه آن را مقدم بر نماز می‌دارند. تعجیل در گشودن روزه به سنت نبوی نسبت داده شده است.[۱۴] افطاری با خرما مستحب و مرسوم است [۱۵] و اعتقاد بر آن است که افطار با خرما ثواب فراوان دارد.[۱۶]

غذاهای افطاری در هر منطقه و در هر فصل، گوناگون است. غذای افطار معمولاً سبک و ساده بوده‌است. خوراکی‌های رایج افطار افزون بر خرما عبارتند از: نمک، نان جو و انواع دیگر نان، شیر، آب‌جوش، نبات‌داغ، چای شیرین، انواع حلوا، برخی شیرینی‌ها، سبزیجات، شله‌زرد، شیربرنج، انواع آش و شوربا و غذاهای محتوی حبوبات خصوصاً عدس و انواع بلغور.[۱۷] انواع حلوا از خوردنیهای رایج و معروف رمضان است و در بسیاری از مناطق دیده می‌شود، از جمله حلوای آرد گندم و حلوای نشاسته[۱۸] حلوای خرما [۱۹] حلوای شیر [۲۰] حلوایی موسوم به رمضان[۲۱] حلوای نان[۲۲]. برخی شیرینی‌ها ویژه ماه رمضان چون زولبیا و بامیه، کنافه و قطیفه در ایران و نیز سرزمین‌های عربی مرسوم است.[۲۳]

پانویس

  1. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۱۴۸.
  2. حر عاملی، وسائل الشیعه، ح۱۳۰۷۰، ج۱۰، ص۱۴۷.
  3. حر عاملی، وسائل الشیعه، ح۱۳۰۷۱، ج۱۰، ص۱۴۷.
  4. حر عاملی، وسائل الشیعه، ح۱۳۰۷۲، ج۱۰، ص۱۴۸.
  5. حر عاملی، وسائل الشیعه، ح۱۳۰۷۵، ج۱۰، ص۱۴۹.
  6. حر عاملی، وسائل الشیعه، ح۱۳۰۷۸، ج۱۰، ص۱۴۹.
  7. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۱۴۹.
  8. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۱۵۶.
  9. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۹۱؛ ابن طویر،نزهة المقتلین فی اخبار الدولتین، ص۲۱۱؛ قلقشندی، صبح الاعشی فی صناعة الانشا، ج۳، ص۵۲۳.
  10. ازدی، تاریخ الموصل، ص۲۴۸.
  11. ابن طویر، نزهة المقتلین فی اخبار الدولتین، ص۱۴۳-۱۴۶؛ قلقشندی، صبح الاعشی فی صناعة الانشا، ج۳، ص۵۲۴-۵۲۵.
  12. ابن طویر، نزهة المقتلین فی اخبار الدولتین، ص۲۱۲.
  13. ابن بطوطه، رحلة ابن بطوطة، ج۱، ص۱۲۰-۱۲۱.
  14. برای نمونه از احادیث در تعجیل افطار: ابوداوود سجستانی، سنن ابی‌داود، ج۲، ص۷۶۳-۷۶۴؛ نَوَوی، کتاب المجموع، ج۶، ص۴۰۵-۴۰۶.
  15. کلینی، الکافی، ج۴، ص۱۵۳؛ ابوداوود سجستانی، سنن ابی‌داود، ج۲، ص۷۶۴.
  16. شهری‌باف، طهران قدیم، ج۳، ص۲۹۱؛ احمد وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ج۱، ص۷۹.
  17. وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ج۱، ص۷۹-۸۰.
  18. برای نمونه در کربلا، رجوع کنید به: هادی طعمه، کربلاء فی الذاکرة، ص۲۵۷؛ برای نمونه در رفسنجان رجوع کنید به: وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ج۱، ص۱۹۷.
  19. برای نمونه در جهرم نگاه کنید به: وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ج۱، ص۱۸۵.
  20. برای نمونه در اصطهبانات نگاه کنید به: وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ج۱، ص۱۸۸.
  21. برای نمونه در لبنان نگاه کنید به: خاطر، العادات و التقالید اللبنانیة، ج۱، ص۱۷۳.
  22. وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ج۱، ص۱۸۷-۱۸۹.
  23. مؤید محسنی، فرهنگ عامیانه سیرجان، ص۲۹۴؛ حجیة، تصویر للحیاة الاجتماعیة و العادات البغدادیة خلال مائة عام، ص۱۰۲؛ هادی طعمة، کربلاء فی الذاکرة، ص۲۵۵؛ عبدالوهاب، رمضان، ص۶۵-۷۳.

منابع

  1. دانشنامه جهان اسلام، مدخل رمضان، ج۲۰.
  2. ابن بطوطه، محمد بن عبدالله، رحلة ابن بطوطة، تحقیق محمد عبدالمنعم عریان، بیروت، ۱۴۰۷ق.
  3. ابن طویر، عیضة، نزهة المقتلین فی اخبار الدولتین، تحقیق ایمن فؤاد سید، بیروت، ۱۴۱۲ق.
  4. ازدی، یزید بن محمد، تاریخ الموصل، چاپ علی حبیبه، قاهره، ۱۳۸۷ق.
  5. ابوداوود سجستانی، سلیمان بن اشعث، سنن ابی‌داود، استانبول، ۱۴۰۱ق.
  6. جاسم حجیة، عزیز، تصویر للحیاة الاجتماعیة و العادات البغدادیة خلال مائة عام، بغداد، ۱۹۷۶م.
  7. شهری‌باف، جعفر، طهران قدیم، تهران، ۱۳۸۱ش.
  8. خاطر، لحد، العادات و التقالید اللبنانیة، بیروت، ۲۰۰۲م.
  9. هادی طعمه، سلمان، کربلاء فی الذاکرة، بغداد، ۱۹۸۸م.
  10. عبدالوهاب، حسن، رمضان، قاهره، ۱۹۸۶م.
  11. قلقشندی، احمد بن عبدالله، صبح الاعشی فی صناعة الانشا، قاهره، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م.
  12. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، بیروت، ۱۴۰۱ق.
  13. مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانه سیرجان، کرمان، ۱۳۸۱ش.
  14. نووی، یحیی بن شرف، کتاب المجموع: شرح المهذب للشیرازی، چاپ محمد نجیب مطیعی، جده، بی‌تا.
  15. وکیلیان، احمد، رمضان در فرهنگ مردم، ج۱، تهران، ۱۳۷۰ش.
  16. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.