خصائص الائمة (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از خصائص الائمه)
پرش به: ناوبری، جستجو
خصائص الائمة(ع)
کتاب خصائص الائمه.gif
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید رضی (متوفای ۴۰۶ق)
موضوع: امیرالمؤمنین(ع)
سبک: روایی
زبان: عربی
ناشر: آستان قدس رضوی
تاریخ نشر: ۱۴۰۶ ق
مجموعه: ۱ جلد


خَصائِصُ الأئمّه کتابی درباره زندگی و سخنان امیرمؤمنان علی(ع) و تألیف سید رضی (متوفای ۴۰۶ق). مؤلف روایاتی را درباره حضرت علی(ع) جمع‌آوری نموده و با اشاره به معجزات و سخنان آن حضرت، تاریخ کامل و گویایی را از زندگی او ارائه نموده است.

مؤلف

نوشتار اصلی: سید رضی

محمد بن حسین بن موسی بن محمد بن موسی بن ابراهیم بن امام موسی کاظم (ع) (۳۵۹ق-۴۰۶ق) ملقب به رضی و معروف به سید رضیّ و شریف رضیبرادر شریف مرتضی و از علمای بزرگ شیعه و گردآورنده سخنان امام علی(ع) با عنوان نهج البلاغه.

سید رضی صاحب مناصب مهمی از جمله نقابت، نظردادن درباره دیوان مظالم، امیر الحاج و ... در دوره آل بویه بود. همچنین وی از بزرگ‌ترین شاعران طالبیان در شیعه است و در زهد و تقوا مشهور و مورد احترام خاص و عام بوده است. سید رضی علاوه بر نهج البلاغه آثاری همچون حقائق التأویل فی متشابه التنزیل، المجازات النبویة، خصائص الائمة و تلخیص البیان فی مجازات القرآن دارد. وی در بغداد درگذشت و در آنجا به خاک سپرده شد. بعدها برادرش سید مرتضی جسد او را به کربلا منتقل کرد. از مشهورترین استادان وی می‌توان محمد طبری، ابوعلی فارسی، قاضی سیرافی، قاضی عبدالجبار معتزلی، ابن نباته، ابن جنی، شیخ مفید و سهل بن دیباجی را نام برد.

موضوع کتاب

خصائص الأئمه با توجه به نام کتاب، قرار بود زندگانی همه امامان شیعه را در بر بگیرد اما سید رضی به زندگانی امیر مؤمنان(ع) بسنده کرد و تاریخ کامل و گویایی را در مورد آن حضرت تشکیل داد.

تاریخ نگارش

سید رضی با استفاده از شرایط دوران ضعف بنی عباس، کتاب حاضر را در سال ۳۸۳ق به نگارش درآورد تا امامان شیعه را به همگان معرفی نماید.[۱]

انگیزه نگارش

سید رضی انگیزه خود از نگارش این کتاب را این گونه بیان می‌کند:

«شما از من درخواست کرده بودید تا کتابی درباره زندگانی ائمه(ع) بنویسم؛ ولی حوادث روزگار مانع از آن می‌شد تا آن که در شب عرفه سال ۳۸۳ هجری برای زیارت امام موسی کاظم(ع) و امام جواد(ع) عازم کاظمین شدم. در راه به یکی از رؤسای حکومتی برخورد کردم.او از من سؤال کرد کجا می‌روی؟ من هم پاسخ دادم. او با تمسخر گفت: از چه زمانی سادات موسوی شیعه دوازده امامی شده‌اند؟ من پاسخ او را آن‌گونه که لایقش بود، دادم و پس از این واقعه غیرتم برافروخته گشت و تصمیم به نگارش این کتاب گرفتم تا مذهبم را بر همگان اعلام نمایم و امامان معصوم(ع) که بر حقند را به دیگران معرفی کنم و دشمنان را ناامید سازم و از خداوند در انجام این مهم یاری می‌جویم[۲]

شیوه نگارش

سید رضی در این کتاب روایاتی را که درباره حضرت علی(ع) است جمع‌آوری نموده و با اشاره به معجزات و سخنان آن حضرت تاریخ کامل و گویایی را از زندگانی آن حضرت ارائه نموده است.

ارزش و جایگاه کتاب

  • کتاب «خصائص الأئمه(ع)» برای تحقیق در زندگی حضرت علی(ع) کتابی ارزشمند و قابل توجه است. این کتاب از زمان نگارش مورد توجه و علاقه شدید علمای اسلام قرار گرفت و در بسیاری از کتاب‌های معتبر به آن اشاره شده و یا به مطالب آن استناد شده است.
  • این کتاب از اولین کتاب‌های معتبری است که به وسیله فقهای بزرگ شیعه درباره زندگانی حضرت امیر(ع) نگاشته شده است.
  • نگارش این کتاب موجب گشت تا سید رضی تصمیم به جمع آوری کتاب «نهج‌البلاغه» بگیرد و همین هم سبب ناتمام ماندن کتاب حاضر شد، زیرا همان گونه که از نام کتاب روشن است سید رضی تصمیم داشت در این کتاب زندگانی تمام ائمه(ع) را بیاورد اما به امام اول(ع) اکتفا نمود.[۳]

محتوا و عناوین کتاب

کتاب «خصائص الأئمه(ع)» شامل موضوعات فراوانی درباره زندگانی امیر مؤمنان علی(ع) است از جمله:

  1. خصائص امیر مؤمنان علی(ع).
  2. معجزات آن حضرت.
  3. علم آن حضرت به تنزیل قرآن.
  4. جنگ با خوارج در نهروان.
  5. سخنرانی پیامبر اسلام(ص) درباره حضرت علی(ع).
  6. سخن عمر درباره آن حضرت.
  7. سؤالاتی که از آن حضرت شده است.
  8. وصیت آن حضرت به کمیل.
  9. کلام آن حضرت درباره دنیا[۴]

چاپ

این کتاب دارای نسخه‌های خطی متعددی در ایران، عراق و هند بوده و در ۱۳۶۸ق در نجف اشرف چاپ شده است.[۵] این چاپ با تحقیق و تصحیح محمد هادی امینی چاپ گردیده و در آغاز آن، مقدمه‌ای درباره کتاب، مؤلف و انگیزه نگارش آن نوشته شده که آستان قدس رضوی آن را منتشر کرده است.

پانویس

  1. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص۱۴.
  2. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص۱۳.
  3. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص۱۲ و ۱۴.
  4. کتابخانه دیجیتال نور.
  5. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص ۱۴.

منابع

  • سید رضی، محمد بن حسین، خصائص الأئمة، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۶ ق.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.