خصائص الائمة (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از خصائص الائمه)
پرش به: ناوبری، جستجو
خصائص الائمة(ع)
کتاب خصائص الائمه.gif
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید رضی (متوفای ۴۰۶ق)
موضوع: امیرالمؤمنین(ع)
سبک: روایی
زبان: عربی
ناشر: آستان قدس رضوی
تاریخ نشر: ۱۴۰۶ ق
مجموعه: ۱ جلد


خَصائِصُ الأئمّه کتابی به زبان عربی درباره زندگی و سخنان امیرمؤمنان علی(ع)، تألیف سید رضی (متوفای ۴۰۶ق). مؤلف، روایاتی را درباره حضرت علی(ع) جمع‌آوری نموده و با اشاره به معجزات و سخنان آن حضرت، تاریخ کامل و گویایی را از زندگی او ارائه نموده است.

مؤلف

نوشتار اصلی: سید رضی

محمد بن حسین بن موسی بن محمد بن موسی بن ابراهیم بن امام موسی کاظم (ع) (۳۵۹ق-۴۰۶ق) ملقب به رضی و معروف به سید رضیّ و شریف رضیبرادر شریف مرتضی و از علمای شیعه و گردآورنده سخنان امام علی(ع) با عنوان نهج البلاغه.

سید رضی صاحب مناصب مهمی از جمله نقابت، نظردادن درباره دیوان مظالم، امیر الحاج و ... در دوره آل بویه بود. همچنین وی از بزرگ‌ترین شاعران طالبیان در شیعه است و در زهد و تقوا مشهور و مورد احترام خاص و عام بوده است. سید رضی علاوه بر نهج البلاغه آثاری همچون حقائق التأویل فی متشابه التنزیل، المجازات النبویة، خصائص الائمة و تلخیص البیان فی مجازات القرآن دارد. وی در بغداد درگذشت و در آنجا به خاک سپرده شد. بعدها برادرش سید مرتضی جسد او را به کربلا منتقل کرد. از مشهورترین استادان وی می‌توان محمد طبری، ابوعلی فارسی، قاضی سیرافی، قاضی عبدالجبار معتزلی، ابن نباته، ابن جنی، شیخ مفید و سهل بن دیباجی را نام برد.

موضوع کتاب

خصائص الأئمه با توجه به نام کتاب، قرار بود زندگانی همه امامان شیعه را در بر بگیرد اما سید رضی به زندگانی امیرمؤمنان(ع) بسنده کرد و روایاتی را که درباره حضرت علی(ع) بوده، جمع‌آوری کرد و با اشاره به معجزات و سخنان آن امام، تاریخ زندگانی آن حضرت را ارائه نموده است.[۱]

تاریخ نگارش

سید رضی با استفاده از شرایط دوران ضعف بنی عباس، کتاب حاضر را در سال ۳۸۳ق به نگارش درآورد تا امامان شیعه را به همگان معرفی نماید.[۲]

انگیزه تألیف

سید رضی این کتاب را به تقاضای یکی از شاگردانش و نیز برای اظهار هویت شیعی خود در سفر زیارتی برابر سخنان موهن و تحقیرآمیز یکی از رؤسای حکومتی درباره سادات موسوی در سال ۳۸۳ق در کاظمین به رشته تحریر درآورد.[۳] [۴]

ارزش و جایگاه

نگارش این کتاب موجب گشت تا سید رضی تصمیم به جمع‌آوری کتاب «نهج‌البلاغه» بگیرد و همین هم سبب ناتمام ماندن کتاب حاضر شد، زیرا همان‌گونه که از نام کتاب روشن است سید رضی تصمیم داشت در این کتاب زندگانی تمام ائمه(ع) را بیاورد اما به امام اول اکتفا نمود.[۵]
کتاب خصائص علاوه بر جایگاه حدیثی و نقل سخنان علی(ع)، یک منبع تاریخی برای زندگانی امام اول شیعیان به‌شمار می‌رود و از مصادر کتاب‌های حدیثی، تاریخی و کلامی در قرن‌های بعدی است.[۶]

محتوا و عناوین

کتاب «خصائص الأئمه(ع)» شامل موضوعات فراوانی درباره زندگانی امیر مؤمنان علی(ع) است از جمله:

  1. خصائص امیر مؤمنان علی(ع).
  2. معجزات آن حضرت.
  3. علم آن حضرت به تنزیل قرآن.
  4. جنگ با خوارج در نهروان.
  5. سخنرانی پیامبر اسلام(ص) درباره حضرت علی(ع).
  6. سخن عمر درباره آن حضرت.
  7. سؤالاتی که از آن حضرت شده است.
  8. وصیت آن حضرت به کمیل.
  9. کلام آن حضرت درباره دنیا[۷]

نسخ

چند نسخه خطی از این کتاب در ایران، عراق و هند وجود دارد. محقق کتاب بر نسخه‌ای قدیمی اعتماد کرده که اصل آن در کتابخانه‌ای در هند نگهداری می‌شود و میکروفیلم آن در کتابخانه محقق طباطبایی در قم است.[۸]

چاپ

اولین چاپ اثر در سال ۱۳۶۸ق در نجف اشرف صورت گرفت.[۹] این چاپ با تحقیق و تصحیح محمدهادی امینی چاپ گردیده و در آغاز آن، مقدمه‌ای درباره کتاب، مؤلف و انگیزه نگارش آن نوشته شده که آستان قدس رضوی آن را منتشر کرده است.

پانویس

  1. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۲۹۷.
  2. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص۱۴.
  3. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص۱۳.
  4. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۲۹۷.
  5. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص۱۲ و ۱۴.
  6. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۲۹۷.
  7. کتابخانه دیجیتال نور.
  8. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۲۹۶.
  9. سید رضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ ق، ص ۱۴.

منابع

  • سید رضی، محمد بن حسین، خصائص الأئمة، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۶ ق.
  • احمدی، مهدی، تاریخ حدیث شیعه در سده‌های چهارم تا هفتم هجری، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۹ش.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.