مثیر الاحزان و منیر سبل الاشجان (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مثیر الاحزان
مثیر الاحزان.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: جعفر بن محمد بن نما حلی (متوفای ۶۸۰ق)
موضوع: امام حسین(ع)
زبان: عربی
ناشر: المطبعة الحيدرية
تاریخ نشر: ۱۳۶۹ق
مجموعه: ۱جلد
ترجمه فارسی
نام کتاب: در سوگ امیر آزادی
مترجم: علی کرمی

مُثیرُ الأحْزان وَ مُنیرُ سُبُلِ الأشجان (ترجمه: برانگیزاننده غم‌هاو چراغ راه مصیبت‌ها) کتابی در نقل مصائب واقعه عاشورا که به تناسب، از تاریخ و زندگی امام حسین(ع) نیز سخن گفته است. این کتاب را عالم شیعی، جعفر بن ابی ابراهیم، معروف به ابن نما حلی (متوفای ۶۸۰ق) تألیف کرده و در سه مقصد (زندگانی امام حسین(ع)، وقایع عاشورا و داستان اسرا) نگاشته است. از این کتاب که با عنوان مقتل ابن نما نیز یاد شده، ترجمه‌ای به زبان فارسی با عنوان "در سوگ امیر آزادی" منتشر شده است.

درباره مؤلف

نویسنده کتاب مثیر الاحزان ابن نما حلی است. بیشتر منابع نویسنده کتاب را جعفر بن محمد بن جعفر بن هبة الله بن نما (متوفای ۶۸۰ق)، استاد علامه حلی دانسته‌اند.[۱] اما عبد المولی طریحی در مقدمه نسخه‌ای از مثیر الاحزان که آن را مدرسه امام مهدی در سال ۱۴۰۶ق منتشر کرده است. این کتاب را به ابوابراهیم محمد بن جعفر (۵۶۷-۶۴۵ق) ملقب به نجیب‌الدین (پدر جعفر بن محمد)، از شاگردان ابن ادریس و استاد شیخ سدید الدین حلی(پدر علامه حلی) و سید بن طاووس، نسبت داده است.[۲] صاحب روضات نیز با اینکه کتاب را به جعفر بن محمد ابن نما نسبت داده این احتمال را نیز مطرح کرده که کتاب‌های مثیر الاحزان و اخذ الثار از نوه ابن نما باشد.[۳]

انگیزه نگارش

مؤلف تلاش کرده مقتلی در حد وسط بنویسد، چون بعضی از کتب مقاتل بسیار طولانی بوده و در مقابل، بعضی دیگر را نیز بسیار مختصر یافته است.[۴] علامه مجلسی در بحار الانوار و شیخ تقی الدین ابراهیم کفعمی در مصباح، از این منبع استفاده کرده و آن را ستوده‌اند.[نیازمند منبع]

سبک نگارش

او فقط به بیان روایات تاریخی پرداخته و تحلیلی از خود ارائه نمی‌دهد و در مقام پژوهش درباره علل و عوامل این نهضت دگرگون ساز و شگرف و شمارش انگیزه‌های آن نیز نیست. وی گزارش مقتل را به صورت ذکر یک جریان منسجم آورده و اسناد روایات را به طور کامل ذکر نکرده است.[۵]

محتوای کتاب

ترجمه کتاب مثیر الأحزان توسط علی کرمی

این اثر، شامل مقدمه‌ای در فضائل اهل بیت پیامبر(ص) و فضیلت ذکر مصائب و گریه بر آن‌ها و دارای سه مقصد به ترتیب زیر است:

  • مقصد اول:
گزیده‌ای از زندگی نامه امام حسین(ع) و سیر تحولات تاریخی در به‌وجود آمدن حادثه کربلا از حرکت امام از مدینه تا ورود به کربلا است.
  • مقصد دوم:
وقایع روز عاشورا است تا شهادت امام(ع) و آغاز اسارت اهل بیت آن حضرت. در پایان این مقصد روایاتی در پیشگویی شهادت امام و واقعه عاشورا آمده است.
  • مقصد سوم:
داستان اسیران تا بازگشت آنان به مدینه را در بر دارد. در این قسمت خطبه‌های امام زین‌العابدین(ع) و سایر اهل بیت(ع) در کوفه و شام و... ذکر شده است.[۶]

ترجمه‌ها و چاپ

آقا بزرگ تهرانی دو ترجمه را از «مثیر الاحزان» به زبان اردو نام می‌برد.[۷] ترجمه‌ای هم به زبان فارسی با نام «در سوگ امیر آزادی» توسط علی کرمی صورت گرفته است.
مثیر الاحزان در سال ۱۳۱۸ش به صورت چاپ سنگی در تهران چاپ شد.[۸] چاپ دیگری در نجف با مقدمه عبد المولی طریحی توسط المطبعة الحیدریة صورت گرفت. این کتاب در یک جلد به زبان عربی، به وسیله انتشارات مدرسه امام مهدی قم در سال ۱۴۰۶ق با ضمیمه التحصین، در قطع وزیری چاپ و منتشر شده است. همچنین در ۱۳۲۶ق همراه با مقتل ابی مِخنَف و اَللُهوف سید بن طاووس در بمبئی منتشر شده است.

پانویس

  1. مجلسی، روضات الجنات، ج۲، ص۱۷۹؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، دار الاضواء، ج۲۲ ص۲۲؛ نوری، المستدرک الوسایل، ۱۴۲۹ق، ج۲۰، ص۳۳۰، ج۲۰، ص۳۴۸؛‌ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۱۱، ص۶۴۶؛ مهریزی، میراث حدیث شیعه، ۱۳۸۰ش، ج۱۱، ص۳۹۷-۳۹۸، ج۱۳، ص۵۵۹.
  2. ابن نما، مثیر الاحزان، مقدمه طریحی، ۱۴۰۶ق، ص۹-۱۰.
  3. مجلسی، روضات الجنات، مکتبة اسماعیلیان، ج۲، ص۱۷۹.
  4. ابن نما، مثیر الاحزان، ص۶.
  5. ابن نما، در سوگ امیر آزادی، ص۵۲.
  6. ابن نما، مثیر الاحزان، فهرست کتاب.
  7. تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۱۳۳.
  8. تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۹، ص۳۴۹.

منابع

  • ابن نما، جعفر بن محمد، مثیر الاحزان و منیر سبل الاشجان، قم، مدرسة الإمام المهدی، ۱۴۰۶ق.
  • ابن نما، جعفر بن محمد، مثیر الاحزان و منیر سبل الاشجان، نجف اشرف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۶۹ق.
  • امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۲۱ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت،‌دار الاضواء، ۱۴۰۳ق.
  • آقا بزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دار الاضواء.
  • کتاب‌شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
  • کرمی، علی، در سوگ امیر آزادی (ترجمۀ مثیر الأحزان)، قم، حاذق، ۱۳۸۰ش.
  • نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۲۹ق.
  • شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعة المدرسین فی الحوزة العلمیه بقم، ۱۴۱۰ق.
  • مهریزی، مهدی، میراث حدیث شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۰ش.
  • مجلسی، محمدباقر، روضات الجنات، مکتبة اسماعیلیان.