مقاله نامزد خوبیدگی

طب الائمة (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
طب الأئمة
کتاب طب الائمه.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: عبدالله بن بسطام، حسین بن بسطام
موضوع: طب اسلامی
زبان: عربی
ترجمه به دیگر زبان‌ها: فارسی
اطلاعات نشر
محل نشر: قم
ترجمه فارسی
مترجم: حسین صابری، محمد صالحی

طب الائمة کتابی به زبان عربی درباره آموزه‌های طبی امامان شیعه است. این کتاب نوشته عبدالله و حسین، فرزندان بسطام بن شاپور زیات نیشابوری از محدثان شیعی قرن چهارم هجری است. در این کتاب دو راه داروهای گیاهی و دعا برای درمان بیماری‌ها پیشنهاد می‌شود. برخی از محققان در انتساب احادیث این کتاب به امامان تردید کرده‌اند.

معرفی

این اثر با نام‌های کتاب الطب و طب الائمه یاد شده است. طب الائمه(ع)، به زبان عربی، نوشته دو برادر به نام‌های عبد الله و حسین، فرزندان بسطام بن شاپور زیات نیشابوری از محدثان شیعی قرن چهارم هجری است. انتساب کتاب به فرزندان بسطام نیشابوری معروف نیست و در اعتبار اصل کتاب نیز تردید شده است.[۱] موضوع کتاب، روایاتی از ائمه(ع) درباره علم طب، فواید و مضرات مواد غذایی و بیان داروهای گیاهی و ادعیه است.[۲] [۳]

مؤلفان این کتاب که به یکی از مرزهای آن زمان سفر کرده و با مشکلات بهداشتی و پزشکی رزمندگان مسلمان در آن دوران، مانند تغییر آب و هوا و بیماری‌های تازه روبه‌رو شدند، تصمیم به تدوین کتابی گرفتند که دستورات بهداشتی اسلام را از زبان ائمه معصومین(ع) بیان کند.[نیازمند منبع]

محتوا و ساختار

کتاب«طب الأئمة»، برای درمان بیماری‌ها، دو راه جسمی و روحی پیشنهاد می‌کند: یکی، از راه مصرف مواد غذایی و داروهای گیاهی که در آن زمان در دسترس بوده است و دیگری، از راه خواندن دعا و آیات قرآن.[۴]

برخی از عناوین مطرح شده: مقدار پاداش در هر بیماری؛ برای درد سر؛ دوای بلغم؛ تعویذهای متعدد برای انواع ناخوشی‌ها، همچون سردرد، چشم‌درد، گوش‌درد، شکم‌درد و... دعای امام رضا(ع) برای شفا از بیماری‌ها؛ ویژگی‌های تب و راه علاج آن؛ کراهت خوردن دارو مگر در صورت نیاز؛ داروی دل‌درد و سرماخوردگی؛ خواص روغن بنفشه؛ خواص برخی از میوه‌ها و...[۵]

کتاب، شامل ۴۰۹ حدیث است که در ۲۴۵ عنوان آمده و ذیل هر عنوان یک یا دو خبر نقل شده است. مطالب کتاب، در قالب روایت و غالبا با ذکر سلسله اسناد بیان شده است، هر چند سند‌ها چنین می‌نماید که برخی از واسطه‌ها و راویان در آن‌ها به‌طور کامل ذکر نشده‌اند و مؤلفان، سند خود را به راوی اصلی و معصوم نرسانده‌اند. [۶]

نقد

حسن انصاری عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرینستون معتقد است این کتاب متعلق به سنت غالیان شیعی است و برای محدثان امامی کهن شیعه ناشناخته بوده و یا دست کم نسبت به آن بی‌اعتنا بوده‌اند. روایات و اسناد این کتاب مورد توجه محدثان کهن امامیه قرار نگرفته و در خود کتاب هم سندهای حدیثی آن عمدتا آشفته، ناشناخته و یا به روشنی ساختگی به نظر می‌رسند. از نظر انصاری این به معنای آن نیست که رجال حدیث این کتاب همگی ناشناخته‌اند و یا همه احادیث آن ساختگی باشد؛ اما وجود نام‌های مشهور محدثان و راویان امامی در این کتاب به معنی آن نیست که اسنادی که آن نام‌ها را نیز شامل می‌شوند، اصیل هستند.[۷]

در سندهای ساختگی که معمولا برای متون مختلف و با انگیزه‌ها و سرچشمه‌های مختلف ساخته و پرداخته می‌شده، عموما رسم بر این بوده است که سندهایی فراهم شود که هم متضمن نام‌های مشهور راویان باشد و هم در آن طرق نام‌های ناشناخته هم به کار برده شوند تا شناخت سندهای ساختگی به سادگی آسان نباشد.[۸]

نسخه خطی

نسخه خطی این اثر در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران نگهداری می‌شود.[۹] از دیگر نسخ آن می‌توان به نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی و نسخه کاظمیه نزد سید هبةالدین شهرستانی اشاره کرد.[۱۰]

وضعیت ترجمه و نشر

طب الائمه ابتدا در نجف اشرف توسط چاپ‌خانه حیدریه در سال ۱۳۸۵ق با تحقیق و مقدمه سید محمدمهدی و سید حسن موسوی خرسان چاپ شد.[۱۱] این کتاب در سال‌های مختلف، در شهر قم توسط انتشاراتی‌های مختلفی چون راه قرآن، ذوی القربی، چاف و طلیعه نور منتشر شده است.

به گفته آقابزرگ تهرانی، ملا فیض‌الله عصاره تستری در سال ۱۰۸۸ق آن را به فارسی برگردانده است.[۱۲] همچنین این کتاب توسط محمد صالحی و حسین صابری به زبان فارسی ترجمه شده است.

پانویس

  1. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۹.
  2. ابنابسطام، طب الائمه، ۱۳۸۲ش، ص۲۳.
  3. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۰.
  4. ابنابسطام، طب الائمه، ۱۳۸۲ش، ص۱۵.
  5. ابنابسطام، طب الائمه، ۱۳۸۲ش، فهرست.
  6. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۰.
  7. انصاری، «از میراث غلات: کتاب طب الأئمة منسوب به پسران بسطام»،سایت بررسی تاریخی.
  8. انصاری، «از میراث غلات: کتاب طب الأئمة منسوب به پسران بسطام»،سایت بررسی تاریخی.
  9. نسخه خطی کتاب طب الأئمه
  10. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۹.
  11. احمدی، تاریخ حدیث شیعه، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۸و۳۵۹.
  12. تهرانی، الذریعه، ج۱۵، ص۱۳۹و۱۴۰.


منابع

  • ابنابسطام النیسابوریان، طب الائمه، شرح محسن عقیل، قم، ذوی‌ال‍ق‍رب‍ی‌، ۱۳۸۲ش.
  • سایت بررسی‌های تاریخی مقالات و نوشته‌های حسن انصاری، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۳۸۶، تاریخ بازدید: ۱۱ دی ۱۳۹۵ش.
  • احمدی، مهدی، تاریخ حدیث شیعه در سده‌های چهارم تا هفتم هجری، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۹ش.
  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دار الاضواء.
  • کتابخانه اسناد ملی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۱۹ شهریور ۱۳۹۷ش.

پیوند به بیرون