الاختصاص (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
الاختصاص


موضوع: کلام، تاریخ
سبک: روایی
زبان: عربی
ناشر: المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید
محل نشر: قم
سری: ۱ جلد

الإختصاص، مجموعه‌ای متنوع از احاديث معصومان (ع) در حوزه عقايد، سيره و تاريخ، حكمت و اندرز، اخلاق و آداب، فضایل اهل بیت و نقایص مخالفان آنان، معجزات و كرامات. درباره نویسنده کتاب، اختلاف نظر هست و شیخ مفید، جعفر بن حسين المؤمن و أبو علی أحمد بن الحسين بن أحمد بن عمران، در منابع مختلف نویسنده آن شناخته شده‌اند. برخی، این کتاب را به نویسنده‌ای ناشناخته منتسب کرده‌اند. در این میان شهرت انتساب الاختصاص به شیخ مفید از دیگران بیشتر است.

موضوع‏ کتاب

كتاب «الإختصاص» موضوع واحدی ندارد و مؤلف در مقدمه کتاب به این نکته اشاره کرده است. وی می‌گوید:

«این کتاب را تألیف و تصنیف کرده، در گردآوری‌اش زحمت بسیار کشیدم و در آن گونه‌های مختلف احادیث و روایات برجسته و آثار نیکو و حکایات در موضوعات بسیار در مدح افراد و فضیلت آنان و مراتب علما و درجات و فهم آنها وارد کردم.»[۱]

مؤلف كتاب‏

عمده‌ترین بحث درباره این کتاب، مسأله نویسنده آن است. دست‌کم ۴ نظر درباره مؤلف کتاب وجود دارد:

  1. شیخ مفید
  2. جعفر بن حسين المؤمن
  3. أبو علی أحمد بن الحسين بن أحمد بن عمران
  4. مؤلف مجهول

شیخ مفید

علامه مجلسی[۲]، شیخ حر عاملی[۳]، محقق بحرانی[۴]، شیخ انصاری[۵] و امام خمینی[۶] این نظر را پذیرفته‌اند.

جعفر بن حسين المؤمن

صاحب کشف الحجب این نظر را به فردی مجهول نسبت می‌دهد.[۷]

ابو علی احمد بن الحسين بن احمد بن عمران

آقا بزرگ تهرانی[۸] و سید محسن امین[۹] معتقدند که نویسنده اصلی کتاب، أبوعلی احمد بن الحسين بن احمد بن عمران است و شیخ مفید فقط این کتاب را خلاصه کرده.

مؤلف مجهول

سید جواد شبیری زنجانی این نظر را پذیرفته. دلایل وی عبارتند از:

  1. اشکالات سندی
  2. عدم ذکر نام این کتاب در فهرست آثار شیخ مفید
  3. عدم توافق مضمون کتاب با مضمون دیگر کتب شیخ مفید[۱۰]

در کنار این نظریات، برخی هم معتقدند که «اختصاص» در اصل دفتر یادداشت يکی از دانشمندان نسبتا متقدم و قدیمی حديث بوده است که بعدا در حکم يک کتاب وسيله متأخران نام گذاری شده است.[۱۱]

شيوه نگارش‏

مؤلف در اين كتاب مانند كتاب‏‌هاى روايى، مطالب را با ذكر سند آورده است. در ذکر اسناد کتاب، روش یا سبک خاصی انتخاب نشده و هیچ وحدت رویه‌ای در میان آنها نیست. از روایت‌های مرسل که مستقیم از امام آغاز شده، تا روایاتی که با ۸ واسطه به امام معصوم متصل می‌شود، در این کتاب وجود دارد. گاهی هم روایات را بدون سند آورده است.[۱۲]

ساختار و محتوای کتاب

کتاب، یک مقدمه چند سطری دارد و بعد از آن مطالب کتاب با دو روایت در فضل علم آغاز می‌شود و سپس روایاتی درباره شرطة الخمیس و بعد احادیثی درباره فضایل علما و آنگاه درباره اصحاب ائمه (ع) می‌آید؛ روایاتی درباره حوادث پس از وفات پیامبر(ص)، مناظره ابوحنیفه با امام صادق (ع)، قصیده فرزدق، اقوال برخی از حکما و وصایای لقمان حکیم، از دیگر موضوعاتی است که در این کتاب نقل شده است.

نسخه‌‏هاى خطى‏

  1. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی که تاریخ نگارش آن سال ۱۰۵۵ ﻫ. ق. است.
  2. نسخه شیخ حر عاملی موجود در کتابخانه شیخ محمد سماوی در نجف که تاریخ نگارش آن ۱۰۸۷ ﻫ. ق. است.

ترجمه‌ و چاپ‌ها

کتاب الاختصاص توسط حسین صابری تحقیق و ترجمه شده است.

  1. قم، ۱۴۱۳ ق. با تصحیح و تعلیق علی اکبر غفاری، کنگره هزاره شیخ مفید.
  2. نجف، ۱۳۹۰ ق. چاپ حیدریه، با تحقیق سید مهدی خرسان.
  3. تهران، ۱۳۹۰، انتشارات علمی فرهنگی.
  4. تهران، ۱۳۷۹ق، مکتبه صدوق، به تحقیق علی اکبر غفاری که جامعه مدرسین نیزهمان را باز چاپ کرده است.

پانویس

  1. الإختصاص، مقدمه کتاب.
  2. بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏۱، ص۲۷
  3. الفصول المهمة في أصول الأئمة (تكملة الوسائل)، ج‏۱، ص۳۷
  4. الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة، ج۱۲، ص۴۰۱
  5. كتاب الطهارة، ج۳، ص۹۰
  6. المكاسب المحرمة، ج۱، ص۴۱۷
  7. به نقل از الذريعةإلى ‏تصانيف‏ الشيعة، ج‏۱، ص۳۶۰
  8. الذريعة إلى ‏تصانيف ‏الشيعة، ج‏۱، ص۳۶۰
  9. أعيان‏ الشيعة، ج‏۲، ص۵۱۲
  10. مجله نورعلم، شماره۳۸، اسفند ۱۳۶۹، ص۶۰ـ ۸۱
  11. بررسی های تاریخی
  12. کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.

منابع

  • امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
  • بحرانی، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۵ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان قم و کتابخانه اسلامیه تهران، ۱۴۰۸ق.
  • خمینی، سید روح اللّه موسوی، المکاسب المحرمه، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره، ۱۴۱۵ق.
  • دزفولی، مرتضی، کتاب الطهاره، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق.
  • شیخ حر عاملی، محمد بن حسن‏، الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، قم، مؤسسه معارف اسلامی امام رضا، ۱۴۱۸ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.