مقاله قابل قبول
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده
نیازمند خلاصه‌سازی

نفس المهموم (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
نفس المهموم
کتاب نفس المهموم.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شیخ عباس قمی
تاریخ نگارش: قرن چهاردهم
موضوع: مقتل
سبک: تاریخی
زبان: عربی

نَفَسُ المَهْموم فی مُصیبَةِ سیّدنا الحُسَیْن المَظْلوم، کتابی درباره واقعه کربلا و وقایع پس از آن، نوشته شیخ عباس قمی است. مطالب کتاب از ولادت امام حسین(ع) آغاز و سپس مناقب امام سوم شیعیان را ذکر کرده و آنگاه تمام وقایع مربوط به واقعه کربلا را شرح می‌دهد. میرزا ابوالحسن شعرانی و محمدباقر کمره‌ای این کتاب را به زبان فارسی ترجمه کرده‌اند.

محتوای کتاب

کتاب نفس المهموم، شرح فشرده‌ای از زندگی و مبارزات امام حسین (ع) است که از تولد شروع و با قیام توابین، خروج مختار و مرگ یزید پایان می‌پذیرد.[۱] این کتاب در سال ۱۳۳۵ قمری انتشار یافته است.[۲]

این کتاب از یک مقدمه درباره ولادت امام حسین(ع)،[۳] پنج باب و یک خاتمه تشکیل شده است:

مولف و انگیزه نگارش

نوشتار اصلی: شیخ عباس قمی

عباس بن محمدرضای قمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) مشهور به شیخ عباس قمی و معروف به محدث قمی، از علمای شیعه در قرن چهاردهم قمری است که یکی از زبده‌ترین چهره‌های شیعه در حدیث، تاریخ و تبلیغ دانسته شده[۱۱] و ابن بابویه قمی، جد اعلای وی معرفی شده است.[۱۲]

وی نویسنده بیش از ۸۰ اثر[۱۳] به زبان‌های عربی و فارسی است.[۱۴] آثار او در موضوعات مختلفی از جمله عقاید، فقه، شرح حال معصومان، رجال و درایه، تاریخ، مقتل، آداب و عبادات، ادعیه، اخلاق و ادبیات بوده است.[۱۵] مفاتیح الجنان که به گفته برخی محققان، از یک کتاب معمولی برای شیعیان فراتر رفته و به انیس معنوی مردم در کنار قرآن کریم تبدیل شده، از مهمترین آثار اوست.[۱۶] محدث قمی در ذی الحجه ۱۳۵۹ هجری قمری در نجف درگذشت و در حرم علی بن ابیطالب(ع) دفن شد.[۱۷]

شیخ عباس قمی، انگیزه خود از نگارش نفس المهموم را جمع‌آوری مقتل مختصر امام حسین (ع) با استفاده از روایات مورد اعتماد دانسته و این کار را نهایت آرزوی خود دانسته است.[۱۸]

علت نامگذاری

نام این کتاب برگرفته از حدیث امام صادق(ع) است که فرمود: «نَفَسُ المَهمومِ لِظُلمِنا تَسبیحٌ وَ هَمُّهُ لَنا عِبادَةٌ وَ کِتمانُ سِرّنا جِهادُ فی سَبیلِ اللهِ»[۱۹] (ترجمه: نَفَس کسی که به خاطر مظلومیت ما اندوهگین شود تسبیح است، اندوه بر ما عبادت است و کتمان و پوشاندن راز ما جهاد در راه خداست.) امام صادق(ع) سپس فرمود: واجب است که این حدیث با طلا نوشته شود.[نیازمند منبع]

محدث قمی از آنجا که کتاب نفس المهموم، یادآور مصیبت‌های اهل بیت است، این نام را برگزیده است.[نیازمند منبع]

منابع کتاب

قبل از تالیف نفس المهموم، مأخذ و مرجع سخنرانان در نقل وقایع جریان کربلا، جلد ده بحارالانوار، مثیر الاحزان اثر ابن نمای حلی، مهیج الاحزان نوشته سید عبدالله شبر، لهوف تألیف ابن طاووس، مقتل ابو مخنف و غیره بود. به نظر علی دوانی، هیچکدام از این کتاب‌ها عطش طالبان آن حوادث را فرونمی‌نشاند و جامع و کافی نبود.[۲۰] بدین جهت محدث قمی از مجموع منابع معتبر، آنچه را در طول عمر خود تا آن زمان صحیح و معتبر می‌دانست، گردآوری کرد.[۲۱]

شیخ عباس قمی در تالیف این کتاب از منابع زیر استفاده کرده است:

دمع السجوم در ترجمۀ نفس المهموم
رموز الشهاده ترجمه کتاب نفس المهموم

ترجمه‌ها

  • نفس المهموم را اولین بار میرزا ابوالحسن شعرانی با عنوان دمع السجوم به فارسی ترجمه کرد. وی در سال ۱۳۹۶ق به تصحیح کتاب نفس المهموم اقدام و یک سال بعد آن را ترجمه کرد. به باور برخی، اشکال این ترجمه آن‌ است که وی در کنار ترجمه کتاب، توضیحات و اضافات بسیاری ذکر کرده، ولی متن و اضافات را از هم تفکیک نکرده است.[نیازمند منبع]
  • محمدباقر کمره‌ای، آن را در سال ۱۳۳۹ شمسی با عنوان رموز الشهاده به فارسی ترجمه کرده است.[۲۳] وی در این ترجمه، ترجمه کتاب نفثة المصدور شیخ عباس قمی را نیز افزوده است؛ چرا که آن را کامل‌کننده نفس المهموم دانسته است.[۲۴] ویژگی این ترجمه آن است که به جای ترجمه اشعار عربی پایان کتاب، اشعاری به فارسی از محمدحسین اصفهانی و اختر طوسی جایگزین شده است.[۲۵] علی دوانی این ترجمه را ستوده است.[۲۶]
  • ترجمه‌ای با نام «بر امام حسین(ع) چه گذشت؟» ترجمه جواد قیومی اصفهانی.[۲۷]

تلخیص و بازنویسی

  • سید علی کاشفی خوانساری، کتاب نفس المهموم را با عنوان «گزیده نفس المهموم»، تلخیص و بازنویسی کرده است.[۲۸]
  • یاسین حجازی بر اساس کتاب دمع السجوم که ترجمه فارسی شعرانی از نفس المهموم است، کتابی با نام کتاب آه تدوین کرده که نوعی بازنویسی و تحقیق است.[۲۹] این کتاب نخستین بار در ۱۳۸۷ شمسی منتشر شد.[۳۰]

پانویس

  1. میرشریفی، برگ‌های بی‌خزان، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۵.
  2. صحتی سردرودی، «تحریف‌شناسی تاریخ امام حسین(ع) با رویکردی کتابشناسانه، ص۶۸.
  3. نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۱۱-۱۵.
  4. نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۱۷-۲۷.
  5. نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۲۷-۵۹.
  6. نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۶۰-۳۳۸.
  7. قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۳۳۹.
  8. قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۴۳۳.
  9. قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۴۷۶.
  10. قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۵۰۱.
  11. ادهم‌نژاد، «حاج شیخ عباس قمی، حدیث نجابت»، ص۱۱۴.
  12. احمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۵۸.
  13. احمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۶۵.
  14. مسعودی، «پرونده: واپسین راوی بزرگ شیعه»، ص۱۲.
  15. احمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۶۵-۶۶.
  16. رضوی، «کتاب: روایت و نیایش...»، ص۶۷.
  17. حسینی اشکوری، المفصل فی تراجم الاعلام، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۰۵.
  18. قمی، نفس المهموم، المکتبة الحیدریة، ص۷.
  19. شیخ مفید، الأمالی، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۸.
  20. دوانی، مفاخر اسلام، ۱۳۷۷ش، ج۱۱، ص۶۲۴.
  21. دوانی، مفاخر اسلام، ۱۳۷۷ش، ج۱۱، ص۶۲۴.
  22. قمی، نفس المهموم، المکتبة الحیدریة، ص۷-۱۱.
  23. کاشفی خوانساری، گزیده نفس المهموم، ۱۳۸۴ش، ص۴۱.
  24. کمره‌ای، رموز الشهاده، ۱۳۹۱ش، ص۱۲.
  25. کمره‌ای، رموز الشهادة، ۱۳۹۱ش، ص۱۶.
  26. دوانی، مفاخر اسلام، ۱۳۷۷ش، ج۱۱، ص۶۳۹.
  27. نگاه کنید به: قمی، بر امام حسین چه گذشت؟: ترجمه نفس المهموم، تهران، دارالثقلین، ۱۳۸۷ش.
  28. نگاه کنید به: کاشفی خوانساری، گزیده نفس المهموم عباس قمی، نشر حوا، ۱۳۸۸ش.
  29. نگاه کنید به: حجازی، کتاب آه، ۱۳۸۸ش، ص۶-۱۲.
  30. حجازی، کتاب آه، ۱۳۸۸ش، ص۴.

منابع

  • احمدیان، مینا، «خاتم المحدثین حاج شیخ عباس محدث قمی»، در مجله مسجد، ش۶۸، خرداد و تیر ۱۳۸۲ش.
  • ادهم‌نژاد، محمدتقی، «حاج شیخ عباس قمی، حدیث نجابت»، در مجله مبلغان، ش۸۸، ۱۳۸۵ش.
  • حجازی، یاسین، کتاب آه، تهران، جام طهور، ۱۳۸۸ش.
  • حسینی اشکوری، احمد، المفصل فی تراجم الاعلام، قم، مجمع ذخایر اسلامی، ۱۳۹۳ش.
  • دوانی، علی، مفاخر اسلام، ج۱۱، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • رضوی، سید مسعود، «کتاب: روایت و نیایش؛ درباره زندگی و آثار محدث قمی»، در مجله اطلاعات حکمت و معرفت، ش۱۰۰، سال نهم، مرداد ۱۳۹۳ش.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد، الأمالی، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • صحتی سردرودی، محمد، «تحریف‌شناسی تاریخ امام حسین(ع) با رویکردی کتابشناسانه»، در مجله کتابهای اسلامی، ش۱۸، پاییز ۱۳۸۳ش.
  • قمی، شیخ عباس، بر امام حسین چه گذشت؟: ترجمه نفس المهموم، تهران، دار الثقلین، ۱۳۸۷ش.
  • قمی، شیخ عباس، رموز الشهاده، ترجمه محمدباقر کمره‌ای، [تهران]، انتشارات کتابچی، ۱۳۹۱ش.
  • قمی، شیخ عباس، نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم و یلیه نفثة المصدور فیما یتجدد به حزن العاشور، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۷۹ش.
  • کاشفی خونساری، سید علی، گزیده نفس المهموم، تهران، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۸۴ش.
  • مسعودی، رضا، «پرونده: واپسین راوی بزرگ شیعه»،‌ در مجله کتاب ماه دین، ش۱۵۵، شهریور ۱۳۸۹.
  • میرشریفی، سید علی، برگ‌های بی‌خزان، انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۲ش.

پیوندبه بیرون