مقاله قابل قبول
استناد ناقص

الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از الغدیر)
پرش به: ناوبری، جستجو
الغدیر
جلد الغدیر چاپ بیروت.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: عبدالحسین امینی
تاریخ نگارش: قرن ۱۴ق.
موضوع: ولایت و جانشینی امیرالمؤمنین(ع)
زبان: عربی
مجموعه: ۱۱ جلد

اَلْغَدیر فِی الْکِتابِ وَ السُّنّة وَ الْاَدَب، معروف به الغدیر کتابی به زبان عربی با موضوع اثبات امامت و خلافت بلافصل امام علی(ع) در واقعه غدیر، نوشته عبدالحسین امینی. کتاب در ۱۱ جلد تنظیم شده و جلد نخست، به بررسی سند حدیث غدیر اختصاص دارد. امینی حدیث غدیر را یقین‌آورترین و متواترترین حدیث منقول از پیامبر(ص) می‌داند. وی بدین منظور سند حدیث را از صحابه و تابعان تا علمای قرن چهاردهم قمری با تکیه بر منابع اهل سنت ذکر می‌کند. او در جلد اول نام ۱۱۰ تن از صحابه پیامبر و ۸۴ تن از تابعانِ روایت‌کننده واقعه غدیر را گردآورده است. امینی در شش جلد بعدی، شاعران غدیر را معرفی و اشعار آنها را نقل کرده است. او در جلدهای پایانی، ضمن ادامه معرفی شاعران غدیر، به برخی از اختلافات شیعه و اهل سنت مثل جایگاه خلفای سه‌گانه و نقدهای شیعیان بر آنها، فدک، ایمان ابوطالب، تحلیل رفتارهای معاویه بن ابوسفیان و... می‌پردازد.

امینی برای نوشتن این کتاب به کتابخانه‌های کشورهای مختلف از جمله هند، مصر و سوریه سفر کرده است. چنانکه علامه امینی گفته، او بیش از صد هزار کتاب را دیده و بیش از ده هزار کتاب را مطالعه کرده است. نوشتن کتاب الغدیر بیش از ۴۰ سال طول کشیده است. درباره الغدیر کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های متعددی نوشته شده است. همچنین موضوعات مطرح‌شده در الغدیر به صورت یک مجموعه موضوعی در ۲۷ جلد منتشر شده است.

نویسنده

نوشتار اصلی: عبدالحسین امینی

عبدالحسین امینی در سال ۱۳۲۰ق در تبریز زاده شد و در مدارس آن شهر مقدمات علوم را آموخت. سپس به نجف رفت و در درس عالمان مختلف حاضر شد و از مَراجع بزرگی مانند سید ابوالحسن اصفهانی (د. ۱۳۶۴ق) و میرزا محمدحسین نایینی (د. ۱۳۵۵ق) و شیخ عبدالکریم حائری یزدی (د. ۱۳۶۱ق) اجازه اجتهاد دریافت کرد. او همچنین از علمای دیگری اجازه روایت دریافت کرد. عالمان مختلف در اجازات خود، مقامات علمی، دینی و اجتماعی عبدالحسین امینی را یادآور شده و ستوده‌اند.[۱]

علامه امینی برای یافتن منابع جهت نگارش کتاب «الغدیر...»، سفرهایی به نقاط مختلف داشته است. وی در این سفرها در پی کتابخانه‌ها، اعم از عمومی و شخصی بود. امینی در این کتابخانه‌ها به مطالعه، استنساخ و تهیه مآخذ می‌پرداخته و گاه در پی تبلیغ دین اسلام و مذهب تشیع بوده است. برخی از شهرهایی که وی به آنها سفر کرده بود، عبارتند از: حیدرآباد دکن، علیگره، لکهنو، کانپور، جلالی (در هند) رامپور، فوعه، معرفه، قاهره، حلب، نبل، دمشق و....[۲]

الغدیر

«الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب»، به معنای «غدیر در کتاب [= قرآنسنت، و ادبیات» است. به باور علامه امینی، این عنوان برای این کتاب بدین معناست که اگر کسی منکر حدیث غدیر و امور وابسته به آن شود، در واقع منکر قرآن، سنت، ادبیات، تاریخ و مجمع علمی شعر عرب شده است؛ چرا که نویسنده مدعای خود را با اسناد متقن و شواهد قطعی از هر سه منبع مذکور، به اثبات رسانده است.[۳]

چنانکه محمدرضا حکیمی گفته، در کتاب «الغدیر»، نزدیک ۱۵۰ کتاب از مهمترین کتاب‌های مسلمانان که در طول تاریخ شخصیت افراد و اجتماعات را ساخته است، به میان آورده شده و براساس ملاک‌ها و مآخذ اهل سنت به مطالب آنها رسیدگی شده است. محمدرضا حکیمی، این کار علامه امینی را نوعی بازسازی علمی خوانده و معتقد است او به تصحیح کتابخانه عمومی اسلام دست زده است.[۴]

جلد اول

پاره‌ای از شعر عمرو بن عاص خطاب به معاویه

نصرناک من جهلنا یا ابن هند علی النبأ الأعظم الأفضل
وحیث رفعناک فوق الرؤوس نزلنا الی أسفل الأسفل
وکم قد سمعنا من المصطفی وصایا مخصصة فی علی
وفی یوم خمّ رقی منبراً یبلغ والرکب لم یرحل
وفی کفِّه کفُّه معلناً ینادی بأمر العزیز العلی
ألست بکم منکم فی النفوس بأولی فقالوا بلی فافعل
فأنحله امرة المؤمنین من الله مستخلف المُنحل
وقال فمن کنت مولی له فهذا له الیوم نعم الولی
الغدیر، ج۲، ص۱۷۴.
پاره‌ای از برگردان فارسی شعر عمرو بن عاص خطاب به معاویه

نمودیم از جهل یاری تو را ایا زاده هند شوم دغا
ببردیمت اندر فراز از نشیب زپستی بماندیم خود بی‌نصیب
به ناحق تو را بر شه سرفراز مقدم نمودیم از حرص و آز
شهی کز پیمبر به امر اله شد او بر همه سرور و دادخواه
چه بسیار درباره‌اش مصطفی سفارش به امت نمود از وفا
شنیدیم بسیار در هر مقام که تصریح فرمود او را به نام
به روز غدیر آن شه انبیا به منبر برآمد چو بدر سما
به امر خداوندگار عزیز به بانگ رسا آن شه با تمیز
در آندم که کف بر کفش داشت جفت بر جملگی این در نغز سفت
که آیا نیم من سزاوارتر زجان شما بر شما سر به سر؟
بگفتند آری تو اولی زما به ما هستی‌ای سرور و رهنما
ترجمه الغدیر، ج۲، صص ۱۶۵-۱۶۹.

نویسنده در این جلد، پس از نقل حدیث غدیر، ۱۱۰ تن از بزرگان صحابه پیامبر(ص) را نام می‌برد که آن را نقل کرده‌اند و نام همه آنها را با تکیه بر منابع اهل سنت یاد می‌کند.[۵] پس از صحابه، نام ۸۴ تن از تابعانی که این حدیث را روایت کرده‌اند یاد می‌شود و آرای نویسندگان رجالی اهل سنت درباره آنها بیان می‌شود.[۶]

پس از تابعان، نام ۳۶۰ تن از علمای راوی این حدیث از قرن دوم هجری تا قرن چهاردهم یاد می‌شود.[۷]

در فصل بعدی کتاب، نام نویسندگانی که آثاری مستقل راجع به حدیث غدیر نگاشته‌اند ذکر می‌شود[۸] و در فصل پس از آن، احتجاج‌هایی که به حدیث غدیر شده، بیان شده است.[۹] آیات قرآن راجع به غدیر، مبحث بعدی جلد نخست کتاب الغدیر است و پس از آن عید غدیر و داستان تبریک گفتن عمر و ابوبکر و سایر صحابه به امام علی(ع)، و جایگاه این عید نزد اهل بیت(ع) بررسی می‌شود و پس از اینها سخنان برخی از دانشمندان اهل سنت درباره غدیر و نیز سند حدیث غدیر، نقل و بررسی می‌شود.[۱۰]

مطالب بعدی کتاب، درباره مفاد و معنای این حدیث است که نویسنده شبهات برخی از دانشمندان اهل سنت را نقل و بررسی می‌کند و با توجه به قرینه‌های گوناگون، دلالت این حدیث را روشن می‌کند.[۱۱]

جلد دوم

پاره‌ای از شعر دعبل خزاعی

تراث بلا قربی وملک بلا هدی وحکم بلا شوری بغیر هدات
رزایا أرتنا خضرة الأفق حمرة وردّت أجاجا طعم کل فرات
وما سهّلت تلک المذاهب فیهم علی الناس إلا بیعة الفلتات
وما قیل أصحاب السقیفة جهرة بدعوی تراث فی الضلال نتات
ولو قلّدوا الموصی إلیه أمورها لزمّت بمأمون عن العثرات
أخی خاتم الرسل المصفّی من القذی ومفترس الأبطال فی الغمرات
فإن جحدوا کان "الغدیر" شهیده وبدر واحد شامخ الهضبات
وآی من القرآن تتلی بفضله وإیثاره بالقوت فی اللزبات
وغر خلال أدرکته بسبقها مناقب کانت فیه مؤتنفات
ترجمه الغدیر، ج۲، ص۴۹۶.
ترجمه پاره‌ای از شعر دعبل خزاعی

میراثی بی‌قرابت! و ملکی بی‌هدایت! و حکومتی بی‌مشورت! بی‌رهبر!
اینهادردهایی است که سبزی افق را در چشم ما خونین و طعم آب شیرین را به کام ما تلخ می‌نماید
آنچه این روشها را در میان مردم آسان نمود، بیعت ناگهانی و بی‌پیش‌اندیشی با ابوبکر
و گفتار آشکار سقیفیان در ادعای بی‌پرده و ضلال‌آمیز میراث‌خواری بود
اگر امور را به علی وصی پیغمبر می‌سپردند، کارها به برکت وجودِ مصون از لغزشش، نظام می‌گرفت
وی برادر پیغمبر پاک‌نهاد و مرد میدان کارزار بود
آنان که منکرند، گواه راستین علی، غدیر و بدر و کوه‌های بلند احد،
و آیات خواندنی قرآن در فضلش، و خوراک‌بخشیهایش به گاه سختی،
و صفات تابناک و منقبتهایی است که وی دارا بود و در آنها بر دیگران پیشی داشت.
ترجمه فارسی الغدیر، ج۲، ص۵۰۲.

جلد دوم مجموعه الغدیر، به شعرهای مربوط به غدیر می‌پردازد. نویسنده نخست جایگاه شعر و شاعری در قرآن و سنت را بررسی می‌کند. سپس به بررسی شاعران غدیر در قرن اول هجری می‌پردازد که بدین منظور از اشعار امیرالمؤمنین(ع)، حسان بن ثابت، قیس بن سعد بن عباده، عمرو بن عاص، و محمد بن عبدالله حمیری با اسناد متقن تاریخی یاد می‌کند که در تأیید مفاد و معنای غدیر برای اثبات جانشینی امام علی(ع) قابل استفاده‌اند.[۱۲]

پس از این افراد، شاعرانی از قرن دوم هجری یاد می‌شوند که درباره غدیر شعر سروده‌اند؛ از جمله کمیت، سید حمیری، عبدی کوفی و پس از اینها شاعران قرن سوم، از جمله ابوتمام طائی، و دعبل خزاعی.[۱۳]

جلد سوم

جلد سوم الغدیر با ادامه شاعران غدیریه‌سرای قرن سوم هجری قمری آغاز می‌شود. سپس به مناسبت، به بررسی و نقد برخی از آثار مستشرقین درباره اسلام می‌پردازد.[۱۴] و سپس با ذکر ابن رومی و افوه حمانی به ادامه شاعران قرن سوم می‌پردازد. در ادامه بحثی راجع به زید شهید و دیدگاه شیعه درباره وی، با توجه به شبهات برخی علمای اهل سنت مطرح شده است.[۱۵]

نویسنده در ادامه به تفصیل وارد بررسی تهمت‌هایی می‌شود که برخی از علمای اهل سنت به شیعه وارد کرده‌اند و آنها را به نحو مستند نقد می‌کند و در این راستا فضائلی از اهل بیت(ع)، قرآن، تحریف و متعه را مورد بحث قرار می‌دهد.[۱۶]

ادامه مباحث این جلد، شاعران غدیریه‌سرای قرن چهارم قمری است؛ از جمله ابن طباطبای اصفهانی، ابن علویه اصفهانی، مفجّع، ابوالقاسم صنوبری، قاضی تنوخی، ابوالقاسم زاهی و ابوفراس حمدانی.[۱۷]

جلد چهارم

مطالب جلد چهارم، ادامه غدیریه‌سرایان قرن چهارم، و پس از آن، شاعران قرن پنجم و ششم است. در میان اینان، کسانی چون ابوالفتح کشاجم، صاحب بن عباد، شریف رضی، شریف مرتضی، ابوالعلاء معرّی و خطیب خوارزمی دیده می‌شوند.[نیازمند منبع]

جلد پنجم

جلد پنجم، ادامه غدیریه‌سرایان قرن ششم و هفتم قمری است. مطالب دیگری که در این جلد مطرح شده‌اند، عبارتند از:

  1. حدیث رد الشمس
  2. نماز هزار رکعت
  3. محدث در اسلام
  4. علم امامان شیعه به غیب
  5. انتقال جنازه به مشاهد مشرفه
  6. زیارت
  7. جعل حدیث

نویسنده در همه این مباحث با تکیه بر منابع اهل سنت، تهمت‌هایی را که برخی از علمای اهل سنت بر شیعه وارد کرده‌اند پاسخ داده است.[۱۸]

جلد ششم

جلد ششم، حاوی غدیریه‌سرایان قرن هشتم قمری است که از جمله آنها امام شیبانی شافعی، شمس الدین مالکی و علاء الدین حلی است. دیگر موضوع مطرح شده در این جلد، دانش عمر بن خطاب و اشتباه‌های وی در قضاوت است که این بحث طبق منابع اهل سنت، به تفصیل مطرح شده است. در خلال همین مطالب، نهی عمر از متعتین (متعه حج و متعه زنان) نیز مورد بحث قرار گرفته است.[۱۹]

جلد هفتم

جلد هفتم با غدیریه‌سرایان قرن نهم قمری آغاز می‌شود و سپس به مبالغه‌هایی می‌پردازد که درباره فضائل ابوبکر شده است. در خلال این مباحث به دانش و آگاهی دینی وی و نیز مباحث پیرامون فدک پرداخته می‌شود.[نیازمند منبع]

بحث پایانی این جلد، ایمان ابوطالب است که نویسنده برای این ادعای خویش مستنداتی گوناگون شامل اشعار، سایر گفته‌ها و کارهای ابوطالب و احادیثی از معصومین را ذکر می‌کند.[۲۰]

جلد هشتم

آغاز این جلد، ادامه بحث از ایمان ابوطالب است که برخی از شبهات مستند به قرآن، بررسی و پاسخ داده می‌شود و بحث با حدیث ضحضاح ادامه می‌یابد.[۲۱]

ادامه مطالب این جلد، بحث از مبالغه‌هایی است که درباره فضائل ابوبکر صورت گرفته و پس از آن به مبالغه‌های صورت گرفته درباره عمر پرداخته می‌شود. بحث بعدی کتاب بررسی مبالغه‌های راجع به عثمان است که در خلال این مباحث، دانش وی، بذل و بخشش‌های وی از بیت المال و سرانجام تبعید ابوذر به ربذه در زمان عثمان بررسی می‌شود.[نیازمند منبع]

جلد نهم

مباحث این جلد، ادامه بررسی فضائل ادعا شده برای عثمان و برخوردهای ناگوار وی با ابن مسعود، عمار، و تبعید نیکان کوفه به شام است. سخنان و آرای برخی از صحابه پیامبر(ص) درباره عثمان و داستان کشته شدن وی از دیگر مباحث این کتاب است.[نیازمند منبع]

جلد دهم

ادامه مبالغه‌های صورت گرفته درباره فضائل خلفای سه‌گانه، مطالب آغازین جلد دهم الغدیر است. ادامه بحث، راجع به ابن عمر و کارهای ناروای اوست که به همین مناسبت، بحث بیعت با یزید طرح می‌شود.[نیازمند منبع]

فضائل غلو شده درباره معاویه و ذکر خطاها، بدعت‌ها، جنایت‌ها و دیگر کارهای ناگوار وی از جمله جنگ با امام علی(ع) و ماجرای حکمیت، از دیگر مطالب این جلد است.[نیازمند منبع]

جلد یازدهم

این جلد با بررسی رفتار معاویه با امام حسن مجتبی(ع) آغاز می‌شود و با برخوردهای معاویه با شیعیان و جنایاتی که وی نسبت به حجر بن عدی و یارانش روا داشت ادامه می‌یابد. پس از این، فضائل دروغین معاویه مورد بررسی و نقد قرار می‌گیرد و به همین مناسبت غلوّها و داستان‌های خرافیِ ساخته شده در فضائل برخی اشخاص یاد می‌شود.[نیازمند منبع]

غدیریه‌سرایان قرن نهم تا دوازدهم قمری، دیگر مباحث این جلد الغدیر است. در پایان این جلد، نویسنده، جلد دوازدهم را حاوی ذکر بقیه شاعران غدیر معرفی می‌کند.[۲۲] علامه امینی پیش از نوشتن جلد دوازدهم درگذشت.[نیازمند منبع]

جایگاه الغدیر

برخی از ناقدان و محققان، از جمله محمدرضا حکیمی، الغدیر را دایرة‌المعارفی سرشار از مسائل علمی اسلامی در موضوعات مختلف تاریخ، کلام، حدیث و... دانسته‌اند که بافتی استوار و زیبا، منطقی حکیمانه، و قاطعیتی کامل دارد.[۲۳]

به باور محمدرضا حکیمی، هر محقق تاریخ اسلام و هر اسلام‌شناسی، بدون شناخت درباره مسائلی که در کتاب الغدیر آمده، کارش مطمئن تلقی نخواهد شد. او معتقد است اگر محققی به بحث درباره «علم الحدیث» اسلامی بپردازد و جلد پنجم الغدیر (سلسلة الکذابین والوضاعین) را نخوانده باشد، یا درباره ملل و نحل تحقیق کند و جلد سوم «الغدیر» را ندیده باشد، یا درباره مبادی و مبانی تشیع سخن گوید و از جلد اول و دوم و هفتم الغذیر بی اطلاع باشد، کارش ناقص خواهد بود.[۲۴]

برخی از توصیف‌های ناقدان در ذیل می‌آید:[۲۵]

توصیف گوینده
الغدیر، آرزوگاه پژوهشگران دکتر محمد غلاب مصری
الغدیر، دایرة المعارف بزرگ محمد عبدالغنی حسن مصری
الغدیر، کتابی که هر مسلمانی باید آن را به دست آورد دکتر عبدالرحمان کیالی حلبی
الغدیر، آبشخواری گوارا و دایرة المعارفی طرفه و نادر دکتر توفیق الفکیکی بغدادی
الغدیر، جهان پهناور شناخت عبدالفتاح عبدالمقصود مصری
الغدیر، کتاب اطمینان‌بخش تاریخ و گشایشگر آفاق معرفت دکتر بولس سلامه بیروتی
الغدیر، دریای موج‌خیز دکتر علی اکبر فیاض
الغدیر، همه وقایع تاریخ و صور زمان شیخ محمدسعید دحدوح حلبی
الغدیر، کوشش علمی بی‌نظیر شرف الدین
الغدیر، کتابی دهشت‌آفرین علاءالدین خروفه ازهری
الغدیر، کتابی نه چون دیگر کتاب‌ها محمد تیسیر المخزومی شامی
الغدیر، دریایی خیزابه‌گرفته یوسف اسعد داغر بیروتی

نشر، ترجمه، تلخیص و...

مجلدات یازده‌گانه الغدیر، از زمان تألیف تاکنون بارها به چاپ رسیده است. در حال حاضر، دو چاپ عمده از این کتاب موجود است:

  1. چاپ قدیم الغدیر: تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۲ق؛ بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۳۸۷ق. این چاپ بارها به شیوه افست منتشر شده است.
  2. تحقیق «مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة» که نخستین بار در سال ۱۴۱۶ق چاپ و نشر یافته است. این چاپ همراه با تحقیق و حروف‌چینی دوباره و توضیحات و ارجاعاتی در پاورقی انتشار یافته است.[۲۶]

الغدیر به زبان‌های فارسی، اردو و انگلیسی ترجمه شده و خلاصه آن به زبان‌های عربی، فارسی، اردو و ترکی استانبولی انتشار یافته است.[۲۷]

از کارهای دیگری که برای این کتاب صورت گرفته، نگارش فهرست اعلام و موضوعات (با عنوان «علی ضفاف الغدیر» و «المنیر فی فهارس الغدیر») و نیز استدراکاتی است که سید عبدالعزیز طباطبایی، با عنوان «علی ضفاف الغدیر» گردآورده است. همچنین کتاب‌های گوناگونی با اقتباس از الغدیر به زبان فارسی و اردو نوشته شده است.[۲۸]

مباحث گوناگون الغدیر، همچون بحث متعه و احتجاج حضرت امیر به حدیث غدیر، جداگانه چاپ شده و همچنین کتاب‌های «سیری در الغدیر» نوشته محمدهادی امینی به فارسی، و «فی رحاب الغدیر» نوشته علی اصغر مروج خراسانی به عربی، گزیده اهم مباحث الغدیر را دربردارد.[۲۹]

تکمله الغدیر

«تکملة الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب: ثمرات الاسفار الی الاقطار»، عنوان کتابی چهار جلدی است که پس از درگذشت نویسنده الغدیر، بر اساس دست‌نوشته‌های وی چاپ شده است. دست‌نوشته‌ها دو بخش بوده است:

  1. یادداشت‌های علامه امینی در سفر به سرزمین هند در سال ۱۳۸۰ق/۱۹۶۰م که چهار ماه را در آنجا گذرانده و نسخه‌های خطی و چاپی کتابخانه‌های آنجا را مطالعه و از آنها یادداشت‌برداری کرده است.[۳۰]
  2. یادداشت‌های علامه امینی در سفر به سوریه در سال ۱۳۸۴ق/۱۹۶۴م که کتاب‌های خطی کتابخانه‌های آنجا را مطالعه و از آنها یادداشت‌برداری کرده است.[۳۱]

قصد نویسنده این بوده است که این دو جزء، منبعی برای ادامه مجلدات الغدیر باشد.[۳۲]

تکمله الغدیر به ۴ باب تقسیم‌بندی شده‌که در مجموع در ۴ مجلد به چاپ رسیده است:[۳۳]

باب اول

در این باب، فضائل امیرالمؤمنین(ع) آمده است که در آغاز، آیات قرآنی نازل شده درباره وی بیان شده است. سپس مسائل مربوط به حدیث غدیر و سلسله اسناد گوناگون آن و اشعار راجع به غدیر و فضائل مشترک میان پیامبر(ص) و امام(ع) و احادیث مشهور امام(ع) ذکر شده است.[نیازمند منبع]

باب دوم

فضائل اهل بیت(ع)، موضوع این باب است که آغاز آن با فضائل حضرت زهرا(س) است و در پی آن فضائل امام حسن(ع) و امام حسین(ع) (و واقعه کربلا) آمده است. همچنین در این باب، احادیثی درباره امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع)، امام مهدی(عج) آمده است.[۳۴]

باب سوم

در این باب، احادیث مربوط به پیامبر(ص) و یاران او ذکر شده که به طور کلی، احادیثی کمیاب از سنت پیامبر(ص) و مسائل مربوط به یاران اوست.[نیازمند منبع]

باب چهارم

در این باب، منابع کتاب در دو فصل ذکر شده است که فصل نخست، مربوط به سفر امینی به هند است، و دومین فصل، مربوط به سوریه. در انتهای جلد چهارم، فهرست‌های آیات قرآن، احادیث، اعلام، منابع چاپی و خطی آمده است.[۳۵]

موسوعة شعراء الغدیر

«موسوعة شعراء الغدیر: المستدرک علی کتاب الغدیر للشیخ الامینی»، عنوان کتابی هفت جلدی است که در سال ۱۴۳۱ق/۲۰۱۰م در نجف توسط انتشارات حرم امام علی (ع) منتشر شده است. نویسندگان این مجموعه، در جلد نخست، اشعاری مرتبط با غدیر را ذکر کرده‌اند که متعلق به قبل از قرن ۱۳ قمری بوده و به ادعای آنها، از نظر علامه امینی دور مانده است. همچنین در جلدهای بعدی، غدیریه‌های قرن ۱۳ تا ۱۵ قمری ذکر شده است.[۳۶]

پانویس

  1. حکیمی، «علامه امینی»، ص۱۹.
  2. حکیمی، «علامه امینی»، ص۲۶.
  3. رجوع کنید به: علامه امینی، تکملة الغدیر، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۴۸.
  4. حکیمی، حماسه غدیر، ۱۳۸۹ش، ص۱۸۷.
  5. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۱-۱۴۴.
  6. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۴۵-۱۶۵.
  7. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۶۷-۳۱۱.
  8. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۱۳-۳۲۵.
  9. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۷-۴۲۲.
  10. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۲۳-۶۰۸.
  11. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۶۰۹-۷۰۷.
  12. نگاه کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۲.
  13. نگاه کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۲.
  14. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۲۳-۴۹.
  15. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۱۰۵-۱۱۴.
  16. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۱۱۵-۴۵۹.
  17. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۴۶۳-۵۶۶.
  18. رجوع کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۵.
  19. علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۸-۳۳۸.
  20. علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۷، ص۴۴۴-۵۵۰.
  21. علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۱۱-۴۵.
  22. علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱۱، ص۵۲۰.
  23. حکیمی، حماسه غدیر، ۱۳۸۹ش، ص۱۸۵.
  24. حکیمی، حماسه غدیر، ۱۳۸۹ش، ص۱۸۵-۱۸۶.
  25. حکیمی، حماسه غدیر، ۱۳۸۹ش، ص۱۸۶.
  26. ابوالحسنی، «الغدیر»، ص۳۳۳.
  27. ابوالحسنی، «الغدیر»، ص۳۳۳.
  28. ابوالحسنی، «الغدیر»، ص۳۳۳-۳۳۴.
  29. ابوالحسنی، «الغدیر»، ص۳۳۴.
  30. علامه امینی، تکملة الغدیر، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۵۴.
  31. علامه امینی، تکملة الغدیر، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۵۴-۵۵.
  32. علامه امینی، تکملة الغدیر، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۵۵.
  33. علامه امینی، تکملة الغدیر، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۵۹.
  34. نگاه کنید به: علامه امینی، تکملة الغدیر، ۱۴۲۹ق، ج۲.
  35. علامه امینی، تکملة الغدیر، ۱۴۲۹ق، ج۴.
  36. عبدالسادة، موسوعة شعراء الغدیر، ۱۴۳۱ق، ص۲۱.

منابع

  • ابوالحسنی (منذر)، علی، «الغدیر»، در دانشنامه امام علی(ع)، ج۱۲، زیر نظر علی اکبر رشاد، تهران، مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۰ش.
  • الامینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة والأدب، ترجمه گروه مترجمان، تهران، بعثت، ۱۳۹۱ش.
  • الامینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق/۱۹۹۵م.
  • الامینی، عبدالحسین، تکملة الغدیر: ثمرات الاسفار الی الاقطار، به تحقیق مرکز الامیر لاحیاء التراث الاسلامی، مراجعة و تصحیح مرکز الغدیر للدراسات و النشر و التوزیع، بیروت، ۱۴۲۹ق/۲۰۰۸م.
  • حکیمی، محمدرضا، «علامه امینی»، در یادنامه علامه امینی، به اهتمام سید جعفر شهیدی و محمدرضا حکیمی، تهران، مؤسسه انجام کتاب، ۱۳۶۱ش.
  • حکیمی، محمدرضا، حماسه غدیر، قم، دلیل ما، ۱۳۸۹ش.
  • المحقق الطباطبائي في ذکراه السنویة الأولی، قم، مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
  • طباطبائی، سید عبدالعزیز، مصاحبه با محقق طباطبائی پیرامون شخصیت علامه امینی، در المحقق الطباطبائی فی ذکراه السنویة الاولی، ج۳، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
  • عبدالسادة، رسول کاظم و کریم جهاد الحسانی، موسوعة شعراء الغدیر، نجف، ۱۴۳۱ق/۲۰۱۰م.