مقاله نامزد خوبیدگی

جنة الامان الواقیة و جنة الایمان الباقیة (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مصباح کفعمی
جُنةُ الأمان الواقیة و جَنةُ الإیمان الباقیة


نویسنده: ابراهیم بن علی عاملی کفعمی
موضوع: دعاها و زیارت‌ها
زبان: عربی

جُنَّةُ الأمانِ الْواقیَة وَ جَنَّةُ الإیمان الباقیَة مشهور به مصباح کفعمی عنوان یکی از مهم‌ترین منابع شیعی در ادعیه و زیارات تألیف عالم، محدث و ادیب شیعی، ابراهیم بن علی کفعمی (متوفای ۹۰۵ق.). کتاب مصباح بعد از البلد الأمین نوشته شده و در واقع منتخب و خلاصه‌ای از آن است. این کتاب به دلیل آنکه شباهت بسیاری به «مصباح المتهجد» شیخ طوسی دارد، به «المصباح» شهرت یافته است. مؤلف در این کتاب به اعمال برخی ماههای قمری، کیفیت و آداب دعا و برخی نکات ادبی و تاریخی در ۵۰ فصل پرداخته است.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: کفعمی

شیخ تقی الدین ابراهیم، فرزند زین الدین علی حارثی لویزی جبعی، معروف به کفعمی از علمای قرن دهم هجری قمری که در سال ۸۴۰ ه ق، در کفعم یکی از روستاهای جبل عامل در لبنان متولد شد. پدرش از بزرگان فقها و مردی با تقوا بود. کفعمی، محدث، ادیب و شاعر و از بزرگان شیعه بود که در نهایت فصاحت و بلاغت در علوم گوناگون، تبحر کافی داشت و تالیفات بسیار زیادی از او به جا مانده است.

تاریخ نگارش

کفعمی کتاب مصباح را ۱۰ سال قبل از وفات خویش یعنی در سال ۸۹۵ هجری تألیف کرده است.[۱]

ارزش و اعتبار کتاب

کتاب مصباح به خاطر مقبولیت عام و توجه گسترده به آن بارها از آن استنساخ شده است به طوری که در همان قرون اولیۀ تألیف کتاب، خانه‌ها و سرزمین‌های اسلامی را فرا گرفت.
کفعمی در مقدمۀ کتاب می‌گوید: «کتاب مصباح را از کتاب‌های مورد اعتمادی جمع‌آوری کردم که باید به ریسمان محکم آنها چنگ زده شود و آن را به گونه‌ای مرتب کردم که خوانندۀ آن را به بالاترین درجات وصول به حضرت حق برساند.»‌
مصباح کبیر شیخ طوسی کتابی بود با مقبولیت بسیار بالا و در اکثر خانه‌ها نسخه‌ای از آن یافت می‌شد. با آمدن مصباح کفعمی، معروف است که مصباح المتهجد شیخ طوسی نسخ شد و جای خود را به مصباح کفعمی داد.[۲] [۳]

ساختار کتاب

مصباح دارای ۵۰ فصل است که ابتدای آن احکام وصیت، طهارت و مقدمات نماز است و با ذکر نمازهای واجب و مستحب و تعقیبات نماز وارد بحث ادعیه شده است.

اعمال شب و روز و ادعیۀ مختلف هر یک در فصل‌های جداگانه‌ای ذکر شده است. از فصل ۴۱ بحث زیارات شروع شده و پس از آن ایام سال را با ذکر ولادت‌ها و شهادت‌های ائمه(ع) بیان کرده است.

سپس اعمال ماه‌های رجب تا ذی الحجة را آورده و در پایان کتاب نیز به عنوان خاتمه، آداب دعا را برشمرده که شامل عوامل استجابت دعا، شرایط دعا کننده، کیفیت دعا، مقدمات و شرایط آن است.

کفعمی در این کتاب به مناسبت‌هایی به نکات ادبی و تاریخی نیز اشاره کرده است؛ از جمله قطعه‌هایی از واقعه کربلا، حماسه آفرینی‌های امام علی(ع) در صحنه‌های مختلف، اشعار و خطبه‌ها نظیر خطبه بدون الف امام علی(ع) و...[۴]

منابع کتاب

کفعمی در پایان کتاب اسامی منابع خود را ذکر کرده که تعداد آنها به ۲۳۸ عنوان می‌رسد. این کتاب‌ها شامل موضوعات دعا، تفسیر، فقه و زیارات می‌شود.[۵]

پژوهش‌های پیرامون کتاب

ترجمه

کتاب مصباح دارای ترجمه‌های فراوانی است مانند:

  1. ترجمه مصباح، از قاضی جمال الدین بن فتح الله شیرازی ساکن هند.[۶]
  2. راحة الأرواح فی ترجمة المصباح، از سید محمد حسین خان موسوی جزائری.[۷]
  3. ترجمه مصباح، از سید محمدرضا حسینی.
  4. مونس العابدین، یا نیک بختیه، که توسط میرزا محمود بن علی ترجمه شده است.[۸]
  5. مصباح الجنان و مفتاح الجنان، از شرف الدین بیرمی لاری که علاوه بر ترجمه کتاب بر آن مقدمه و خاتمه‌ای نوشته و آن را همراه با تلخیص و تهذیب منتشر نموده است.[۹]

خلاصه

  1. الجنة الواقیة، نوشتۀ مؤلف، که به علت پر حجم بودن کتاب، کفعمی پس از انتشار آن، تصمیم به خلاصه کردن آن گرفت و آن را در ۴۰ باب تنظیم کرد. وی اولین کسی بود که کتاب را خلاصه کرده است.[۱۰]
  2. الأنوار المقتبسة من مصباح الابرار.[۱۱]
  3. ضیاء الثقلین، نوشته میرزا حاتم نظّام ملکی. وی علاوه بر منتخب ادعیه مصباح، بسیاری از مسائل احکام را اضافه کرده و ادعیه‌ای هم از مصباح المتهجد شیخ طوسی آورده است. در حواشی کتاب نیز تعلیقه‌هایی دارد که با عنوان «منه سلّمه الله» ذکر شده است.[۱۲]

حواشی

  1. الحاشیة علی جنة الأمان، نوشته احمد بن محمد بن علی قیومی مصری.
  2. حاشیه بر مصباح، نوشته تقی‌الدین ابراهیم بن علی کفعمی.

این کتاب مهم‌ترین حاشیه‌ای است که توسط مؤلف بر کتاب مصباح نوشته شده است. این حاشیه حجمی برابر با اصل کتاب دارد و بعضی از آنها را در حواشی صفحات کتاب آورده‌اند.[۱۳]

پیوند به بیرون

پانویس

  1. امین، اعیان الشیعة، ج ۲، ص ۱۸۵.
  2. عبدالکریم پاک‌نیا، کفعمی و مصباح کفعمی.
  3. کتابخانه دیجیتال نور.
  4. عبدالکریم پاک‌نیا، کفعمی و مصباح کفعمی.
  5. کفعمی، مصباح کفعمی، ۱۴۰۳ق، ص ۷۷۲ و ۷۷۳.
  6. تهرانی، الذریعه، ج ۴، ص ۱۳۵.
  7. تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص ۵۵.
  8. تهرانی، الذریعه، ج ۲۴، ص ۴۳۶.
  9. تهرانی، الذریعه، ج ۲۱، ص ۱۰۵.
  10. تهرانی، الذریعه، ج ۲۰، ص ۱۹۳.
  11. تهرانی، الذریعه، ج ۲۶، ص ۶۳.
  12. تهرانی، الذریعه، ج ۱۵، ص ۱۲۳.
  13. تهرانی، الذریعه، ج ۶، ص ۵۷.

منابع

  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعة، بیروت، دارالاضواء.
  • امین عاملی، سیدمحسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف.
  • کفعمی، ابراهیم بن علی، مصباح، بیروت، مؤسسة الأعلمی، ۱۴۰۳ق.
  • پاک‌نیا تبریزی، عبدالکریم ، آشنایی با منابع معتبر شیعه: کفعمی و مصباح کفعمی، مبلغان اسفند ۱۳۸۸ و فروردین ۱۳۸۹ش، شماره ۱۲۶.