کاربر:M.nilsaz/صفحه تمرین ۱
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | نساء |
| شماره آیه | ۱۰۴ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | فرمان تعقیب مشرکان پس از جنگ احد (غزوه حمراء الاسد) |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | نهی از سستی در تعقیب دشمن و امید مؤمنان به یاری و پاداش الهی |
| آیات مرتبط | آیه ۱۴۰ سوره آلعمران، آیه ۱۰۲ سوره نساء، آیه ۱۰۳ سوره نساء |
آیه ۱۰۴ سوره نساء، مؤمنان را از سستی در تعقیب دشمنان بازمیدارد و با یادآوری رنج مشترک دو طرف جنگ و امید مؤمنان به خدا، آنان را به پایداری فرامیخواند.[۱] این آیه پس از بیان احکام نماز خوف و نماز شکسته در آیات ۱۰۱ تا ۱۰۳، بار دیگر به موضوع جهاد بازمیگردد و مسلمانان را به تعقیب مشرکان تشویق میکند.[۲]
﴿وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا ١٠٤﴾ [نساء:104]
﴿و در تعقیب گروه [دشمنان] سستی نورزید اگر شما درد میکشید آنان [نیز] همان گونه که شما درد میکشید درد میکشند و حال آنکه شما چیزهایی از خدا امید دارید که آنها امید ندارند و خدا همواره دانای سنجیده کار است ١٠٤﴾
سوره نساء: آیه ۱۰۴
در این آیه، رنج و جراحت جنگ، دلیل موجهی برای سستی دانسته نشده است؛ زیرا دشمنان نیز همان رنج را تحمل میکنند، اما مؤمنان، برخلاف آنان، به خدا امید دارند.[۳] طبرسی در مجمع البیان، این امید را ناظر به پیروزی در دنیا و پاداش در آخرت دانسته است.[۴] به تفسیر طباطبایی، عبارت پایانی آیه، «وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا»، بیانگر آگاهی خدا به مصلحتها و حکیمانهبودن امر و نهی اوست.[۵]
طبرسی، به نقل از ابنعباس و عکرمه، نزول آیه را درباره مسلمانان زخمی پس از جنگ احد گزارش کرده است که مأمور شدند مشرکان را تعقیب کنند. آنان تا حمراء الاسد پیش رفتند و مشرکان با آگاهی از تعقیب مسلمانان، به مکه بازگشتند.[۶] ناصر مکارم شیرازی، با اشاره به این رویداد، حفظ ابتکار عمل در برابر دشمن و تأثیر روانی آن را از آموزههای آیه شمرده است؛ به نظر او، تعقیب مشرکان پس از احد، آنان را از بازگشت به جنگ منصرف کرد.[۷] طبرسی گزارش دیگری نیز آورده است که نزول آیه را به حرکت مسلمانان بهسوی بدر صغری برای رویارویی با مشرکان، مطابق وعده ابوسفیان در احد، مربوط میداند.[۸]
عبدالله جوادی آملی، آیات ۱۳۹ و ۱۴۰ سوره آلعمران را با این آیه هممضمون دانسته است؛ این آیات نیز مؤمنان را از سستی و اندوه بازمیدارند و رنج و جراحت مشترک آنان و دشمنانشان را یادآوری میکنند.[۹]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۶۴؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۲-۳۲۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۶۰؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۶۴؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۲-۳۲۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۶۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۶۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۶۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۰۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۵۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۴.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، اسراء، چاپ سوم، ۱۳۹۰ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار التراث الاحیاء العربی، چاپ اول، بیتا.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، چاپ چهارم، ۱۳۶۷ش.
- مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین علیهالسلام، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.