مقاله نامزد خوبیدگی

ریاضت

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اخلاق
مکارم اخلاق.jpg


آیات اخلاقی
آیات افکآیه اخوتآیه اطعامآیه نبأآیه نجواآیه مشیتآیه بر


احادیث اخلاقی
حدیث قرب نوافلحدیث مکارم اخلاقحدیث معراجحدیث جنود عقل و جهل


فضایل اخلاقی
تواضعقناعتسخاوتکظم غیظاخلاصحلمزهدشجاعتعفتانصاف


رذایل اخلاقی
تکبرحرصحسددروغغیبتسخن‌چینیبخلعاق والدینحدیث نفسعجبسمعهقطع رحماشاعه فحشاءکفران نعمت


اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفسنفس لوامهنفس امارهنفس مطمئنهمحاسبهمراقبهمشارطهگناهدرس اخلاقاستدراج


عالمان اخلاق
ملامهدی نراقیملا احمد نراقیسید علی قاضیسید رضا بهاءالدینیدستغیبمحمدتقی بهجت


منابع اخلاقی

قرآننهج البلاغهمصباح الشریعةمکارم الاخلاقالمحجة البیضاءمجموعه ورامجامع السعاداتمعراج السعادهالمراقبات

ریاضَت یا ریاضَتِ نَفس تحمل سختی‌ها، ترک غرایز و انجام عبادات برای پاک کردن روح است که در برخی متون عرفانی، جهاد اکبر معرفی شده و در اسلام به آن توصیه شده است. کم‌خوری، شب‌زنده‌داری، کم‌گویی و خلوت‌گزیدن از ارکان ریاضت دانسته می‌شود.

بخشش، شجاعت، غیرت و خضوع در برابر حق از نتایج ریاضت شمرده شده است. در اسلام از شیوه‌های نامشروع ریاضت مانند رَهبانیت نهی شده و ملاصدرا، شروع ریاضت پیش از کامل کردن معرفت و عمل کامل به عبادات شرعی را گمراه‌کننده دانسته است.

مفهوم‌شناسی

ریاضت یا ریاضت نفس، به معنای تحمل سختی‌ها، ترک غرایز و انجام عبادات برای تزکیه و پاک کردن روح است[۱] که در آیات قرآن کریم و روایات معصومان به آن سفارش شده است.[۲]

ریاضت، در آثار عرفانی، به معانی گوناگون آمده است؛[۳] از جمله تمرین دادن نفس برای آنکه گفتار و کردار و نیت خود را برای خدا خالص کند.[۴] ریاضت همچنین جهاد اکبر دانسته شده، و ارکان آن، کم‌خوری، شب‌زنده‌داری، کم‌گویی و خلوت معرفی شده است.[۵]

اثرات و نتایج

از بین رفتن بخل، حسد، تکبر، حرص به دنیا، از نتایج ریاضت دانسته شده است؛[۶] همچنین دستیابی به صفات پسندیده‌ای مانند بخشش، شجاعت، غیرت، خضوع در برابر حق و فروتنی.[۷]

برخی از آیات قرآن کریم، ناظر به معنای ریاضت دانسته شده است؛[۸]‌ از جمله آیه ۴۰ و ۴۱ سوره نازعات که بر اساس آن، کسی که از مقام پروردگار بترسد و خود را از هوای نفس بازدارد، بهشت جایگاه اوست.[۹] از امام علی(ع) هم نقل شده است که هر کس نفس خود را ریاضت مداوم دهد، سود می‌برد.[۱۰]

موارد منع‌شده

ریاضت با شیوه‌های غیرمشروع، مورد نهی قرار گرفته،[۱۱] و از همین رو رهبانیت، به معنای ترک دنیا،[۱۲] منع شده است.[۱۳]

ملاصدرا، شروع ریاضت پیش از کامل کردن معرفت و عمل کامل به عبادات شرعی را گمراه‌کننده دانسته،[۱۴] و بر همین اساس، معتقد است که تا وقتی در عبادات شرعی کوتاهی شود، جایی برای عبادات حکیمانه و ریاضت‌های سلوکی نیست؛ چرا که منجر به هلاکت خود و هلاک کردن دیگران می‌شود.[۱۵]

پانویس‌ها

  1. فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۹۰ش، ج۴، ص۳۷۶۷.
  2. مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۲۱۳.
  3. برای نمونه نگاه کنید به: خاتمی، آینه مکارم، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۱۴۰؛ گوهرین، شرح اصطلاحات تصوف، ۱۳۸۰ش، ج۶، ص۱۴۲-۱۴۳.
  4. القاسانی، شرح منازل السائرین، ۱۳۸۵ش، ص۲۱۸.
  5. موسوی تبریزی، مقدمه‌ای بر عرفان عملی، ۱۳۸۷ش، ص۲۴۷.
  6. مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۲۱۳.
  7. مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۲۱۳.
  8. نصیرالدین طوسی، أوصاف الأشراف، ۱۳۶۹ش، ص۳۵.
  9. سوره نازعات، آیه ۴۰ و ۴۱؛ بر اساس ترجمه مکارم شیرازی.
  10. من استدامَ ریاضةَ نفسه انتفعَ (آمدی، غرر الحکم، ۱۴۱۰ق، ص۶۰۸، ح۶۶۰).
  11. گلپایگانی، إرشاد السائل، ۱۴۱۳ق، ص۱۹۷.
  12. فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۹۰ش، ج۴، ص۳۷۶۰.
  13. مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۲۱۳.
  14. صدرالدین شیرازی، کسر أصنام الجاهلية، ۱۳۸۱ش، ص۳۵.
  15. صدرالدین شیرازی، کسر أصنام الجاهلية، ۱۳۸۱ش، ص۳۸.

منابع

  • آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم ودرر الکلم، تصحیح مهدی رجایی، قم، دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.
  • انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۹۰ش.
  • خاتمی، روح الله، آینه مکارم: شرح دعای مکارم الاخلاق امام سجاد(ع)، تهران، زلال، ۱۳۶۸ش.
  • صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، کسر اصنام الجاهلية، تصحیح و تحقیق و مقدمه محسن جهانگیری، با اشراف سید محمد خامنهای، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۸۱ش.
  • القاسانی، عبدالرزاق، شرح منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری، تحقیق محسن بیدارفر، قم، بیدار، ۱۳۸۵ش/۱۴۲۷ق.
  • گلپایگانی، محمدرضا، إرشاد السائل، بیروت، دار الصفوة، ۱۴۱۳ق/۱۹۹۳م.
  • گوهرین، صادق، شرح اصطلاحات تصوف، تهران، زوار، ۱۳۸۰ش.
  • مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهمالسلام، فرهنگ فقه: مطابق مذهب اهل بیت علیهمالسلام، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی، ج۴، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۹ش.
  • موسوی تبریزی، محسن، مقدمه‌ای بر عرفان عملی و طهارت نفس و شناخت انسان کامل، تهران، موسسه فرهنگی نور علی نور، ۱۳۸۷ش.
  • نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، أوصاف الأشراف، تصحیح و تنظیم و تحقیق مهدی شمسالدین، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۹ش.