سمرة بن جندب فزاری
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نسب | فرزند هلال بن حریج |
| خویشاوندان سرشناس | دختر او با کنیه «امثابت» همسر مختار بن ابوعبید ثقفی بود |
| محل زندگی | مدینه |
| وفات | ۵۸ یا ۵۹ق |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| فعالیتها | حضور در غزوات پیامبر |
| اطلاعات دیگر | |
سَمُرَة بن جُنْدَب فَزاری یکی از صحابه پیامبر(ص) که درخت خرمایی در باغ یکی از انصار داشت. او بدون اجازه وارد باغ میشد. مرد انصاری از سَمُرَة خواست که هنگام ورود به باغ اجازه بگیرد، اما سَمُرَة این درخواست را نپذیرفت. مرد انصاری نزد پیامبر(ص) شکایت کرد. پیامبر از سَمُرَة خواست که هنگام ورود به باغ اجازه بگیرد، اما او همچنان این پیشنهاد را نپذیرفت. پیامبر(ص) به سَمُرَة پیشنهاد کرد که درخت را بفروشد یا آن را به دیگران ببخشد تا در ازای آن درختی در بهشت داشته باشد. اما سَمُرَة هر دو پیشنهاد را رد کرد. در نهایت پیامبر(ص) به مرد انصاری فرمود: «برو و درخت خرمای او را از ریشه درآور»؛ زیرا در اسلام، زیان رساندن به دیگران ممنوع است.[۱] این روایت یکی از منابع قاعده لاضرر در فقه شیعه و اهلسنت به شمار میرود.[۲]
سمرة بن جُنْدَب بن هِلال بن حَریج،[۳] از نسل بنیشمخ بن فزاره،[۴] در دوران کودکی پدرش را از دست داد. مادرش پس از ورود به مدینه با یکی از اهل مدینه ازدواج کرد و توافق کردند که سرپرستی سمره تا بلوغ بر عهده او باشد.[۵] سمره خود نقل کرده که در زمان پیامبر(ص) نوجوان بود و روایاتی از او حفظ کرد.[۶] او در بسیاری از غزوات پیامبر(ص) شرکت داشت.[۷]
دختر سمره، با کنیه «امثابت»، همسر مختار بن ابوعبید ثقفی بود.[۸] برخی نقلها حکایت دارند که او پس از واقعه کربلا در مجلسی که یزید به دندان امام حسین(ع) چوب میزد، حاضر بود و به این عمل اعتراض کرد.[۹] اهلسنت بسیاری از روایات سمره را نقل کردهاند[۱۰] و او را شخصی امانتدار و صادق در نقل حدیث معرفی کردهاند.[۱۱] اما شیخ طوسی در کتاب تهذیب روایتی نقل کرده که امام باقر(ع) سمره را لعنت کرده است.[۱۲]
زیاد بن ابیه، سمره را شش ماه حاکم کوفه و شش ماه حاکم بصره قرار داد.[۱۳] پس از مرگ زیاد، او حدود یک سال حاکم بر بصره بود تا اینکه معاویه او را از این مقام عزل کرد.[۱۴] او بر خوارج بسیار سختگیر بود و بسیاری از آنها را کشت.[۱۵] برخی منابع اهل سنت گزارشی از فروختن شراب توسط سمره بن جندب در زمان خلیفه دوم نقل کردهاند: صحیح مسلم[۱۶] و سنن ابنماجه[۱۷] که هر دو از جمله صحاح ششگانه اهلسنت هستند این واقعه را نقل کردهاند که به عمر خبر داند سمره شراب فروخته است. عمر گفت خدا سمره را بکشد. بخاری نیز در کتاب صحیح بخاری خود همین روایت را نقل کرده و تنها به جای نام سمره از تعبیر «فلان» استفاده کرده است.[۱۸] برخی نویسندگان اهلسنت توجیهاتی برای این عمل سمره ذکر کردهاند.[۱۹]
سمره در سال ۵۸[۲۰] یا ۵۹ هجری قمری[۲۱] و یا پس از سال ۶۰ هجری قمری [۲۲] درگذشت. برخی منابع اهلسنت میگویند که او در آخرین روزهای عمر خود به بیماریای دچار شد که باعث احساس سرمای شدید در بدنش میشد. به همین دلیل او را بر دیگ آب داغ میگذاشتند تا گرم شود، اما روزی به داخل آب افتاد و جان سپرد.[۲۳]
پانویس
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۲۹۲؛ با اندکی تفاوت: شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۱۴۷.
- ↑ صدر، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، ۱۴۲۰ق، ص۲۲۸.
- ↑ ابناثیر، اسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۳۰۲.
- ↑ ابونعیم إصفهانی، معرفة الصحابة، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵۲۲.
- ↑ ابنعبدالبر، الإستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۵۴-۶۵۵.
- ↑ ابنحجر عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۱۵۰.
- ↑ نووی، تهذیب الأسماء و اللغات، ۱۴۳۰ق، ص۱۷۰.
- ↑ اعلمی حائری، تراجم أعلام النساء، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۴۳.
- ↑ کرکی حائری، تسلیة المجالس، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۴۰۳.
- ↑ ابنجوزی، کشف المشکل من حدیث الصحیحین، ریاض، ج۲، ص۳۳.
- ↑ بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۱۲.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۱۴۷.
- ↑ ابنحبان، تاریخ الصحابة، ۱۴۱۵ق، ص۱۲۳.
- ↑ ابنعبدالبر، الإستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ ابناثیر، أسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۳۰۲.
- ↑ مسلم، صحیح مسلم، بیروت، ج۳، ص۱۲۰۷.
- ↑ ابنماجه، سنن ابنماجه، ج۴، ص۴۷۰.
- ↑ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۸۲.
- ↑ سعید بن منصور، التفسیر من سنن سعید بن منصور، ۱۹۹۷م، ج۴، پاورقی ص۱۶۰۲
- ↑ ابنعبدالبر، الإستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۴۵.
- ↑ نووی، تهذیب الأسماء و اللغات، ۱۴۳۰ق، ص۱۷۱.
- ↑ ابنقتیبة، المعارف، ۱۹۹۲م، ص۳۰۵.
- ↑ ابنعبدالبر، الإستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۴۵.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد، اسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
- ابنجوزی، جمالالدین ابوالفرج، کشف المشکل من حدیث الصحیحین، محقق: علی حسین البواب، ریاض، بینا، بیتا.
- ابنحبان، محمد بن حبان، تاریخ الصحابة الذین روی عنهم الأخبار، محقق: بوران ضناوی، بیروت، دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۰۸ق.
- ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق: عادل احمد عبدالموجود، علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- ابنعبدالبر، یوسف بن عبد الله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- ابنقتیبة، عبدالله بن مسلم، المعارف، تحقیق: ثروت عکاشة، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم، ۱۹۹۲م.
- ابنماجه قزوینی، محمد بن یزید، سنن ابنماجه، دارإحیاء الکتب العربیة، فیصل عیسی البابی الحلبی، بیتا.
- ابونعیم إصفهانی، أحمد بن عبدالله، معرفة الصحابة، تحقیق: عادل بن یوسف عزازی، ریاض، دارالوطن، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- اعلمی حائری، محمدحسین، تراجم أعلام النساء، بیروت، مؤسسة الأعلمی، ۱۴۰۷ق.
- بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری (الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله(ص) و سننه و أیامه)، محقق: محمد زهیر بن ناصر، بیروت، دارطوق النجاة، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق: سهیل زکار، ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
- سعید بن منصور، التفسیر من سنن سعید بن منصور، محقق: سعد بن عبد الله، بیجا، دارالصمیعی، ۱۹۹۷م.
- شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق: حسن موسوی خرسان، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- صدر، محمدباقر، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، تقریر سید کمال حیدری، دارالصادقین، قم، ۱۴۲۰ق.
- کرکی حائری، سیدمحمد، تسلیة المجالس و زینة المجالس، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مسلم بن حجاج، قشیری نیشابوری، صحیح مسلم (المسند الصحیح المختصر بنقل العدل عن العدل إلی رسول الله(ص)، محقق: محمد فؤاد عبدالباقی، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، بیتا.
- نووی، یحیی بن شرف، تهذیب الأسماء و اللغات، مصحح عامر غضبان، دمشق، دارالرسالة العالمیة، ۱۴۳۰ق.