حرم شاهچراغ
 تصویری از حرم شاهچراغ | |
| نام | حرم شاهچراغ |
|---|---|
| استان | فارس |
| شهرستان | شیراز |
| اطلاعات اثر | |
| کاربری کنونی | زیارتی |
| دیرینگی | قرن هفتم |
| دورهٔ ساخت اثر | قرن هفتم • ایلخانان • قرون متمادی |
| اطلاعات بازدید | |
| امکان بازدید | دارد |
حرم شاهچراغ آرامگاه احمد بن موسی فرزند امام موسی کاظم(ع) و برادر امام رضا(ع) معروف به شاهچراغ. درباره زندگی او اطلاع دقیقی در دست نیست اما برخی منابع، درگذشت او را در ۲۰۳ قمری تخمین زده‌اند. بنابر ملحقات کتاب انوار النعمانیه که از لباب الانساب علی بن زید بیهقی گزارش کرده، آشکار شدن مدفن احمد بن موسی در شیراز، در اوایل قرن پنجم قمری رخ داده است، اما عموم تاریخ‌نگاران، زمان کشف مدفن را سده هفتم یا هشتم قمری دانسته‌اند.
لقب شاهچراغ، اشاره به داستانِ یافتن مدفن احمد بن موسی دارد که نقل شده در محل دفن، چراغی دیده می‌شده است.
ساخت و گسترش حرم احمد بن موسی
مزار احمد بن موسی ملقب به شاهچراغ در شیراز، از قرن هفتم هجری قمری، در زمره اماکن زیارتی بوده است.[۱] در اوایل قرن هفتم پس از کشف مدفن احمد بن موسی، به‌دستور اتابک ابوبکر بن سعد بن زنگی، حاکم فارس، بقعه‌ای بر فراز آن ساخته شد و به‌تدریج رونق یافت.[۲] در سال ۷۴۴ق همزمان با حکومت ایلخانان بر ایران، تاشی‌خاتون مادر ابواسحاق اینجو، حاکم فارس، قبه‌ای مرتفع برای مزار احمد بن موسی ساخت.[۳] در همین دوره، علاوه بر قرائت قرآن، محلی برای اطعام مسافران و همچنین یک مدرسه در حرم شاهچراغ برپا بوده است.[۴]
در سال ۱۲۴۳ق ضریح نقره‌ای برای مزار احمد بن موسی ساخته شد.[۵] در سال ۱۲۵۸ یا ۱۲۵۹ق آیینه‌کاری ساختمان شاهچراغ توسط فرهاد میرزا حاکم شیراز انجام شد.[۶] در سال ۱۲۸۹ و ۱۳۰۹ق درهای نقره‌ای رواق توسط ظل السلطان مسعود میرزا و حاجی نصیرالملک ساخته شد. در سال ۱۳۰۶ق ضریح نقره‌ای دوم، توسط ظل السلطان مسعود میرزا و حاجی نصیرالملک ساخته شد. در بنای کنونی، هیچ نشانی از بنای سده ۷ق دیده نمی‌شود و بیشتر شبیه به معماری سده ۱۳ق است.[۷]
تعمیرات حرم شاهچراغ
ساختمان شاهچراغ، چند بار و اغلب به‌دلیل زلزله آسیب دیده و بارها تعمیرات قابل ملاحظه‌ای در آن روی داده است.[۸] بازسازی و ایجاد دگرگونی در ساختمان و تزئینات آن در سال ۹۱۲ق و تعمیرات در پی خرابی ناشی از زلزله در سال ۹۹۷ق، بخشی از این تعمیرات بوده است. در سال‌های ۱۱۴۲ و ۱۱۴۶ق با مبالغ قابل توجه اهدایی از سوی نادر شاه افشار،[۹] دوباره تعمیراتی در ساختمان شاهچراغ روی داده است.[۱۰]
پس از زلزله سال ۱۲۳۹ق، فرمانفرما، حاکم فارس، بنا را به کلی بازسازی کرد و گنبدی برای آن ساخت.[۱۱] در سال ۱۲۶۹ق گنبد حرم شاهچراغ که بر اثر زلزله شکسته بود، به‌دستور ظهیرالدوله تعمیر شد. در سال ۱۲۷۳ق تعمیراتی در حجره‌ها و صحن به‌دستور مویدالدوله صورت گرفت.[۱۲]
در سال ۱۳۳۹ و ۱۳۴۰ق وقوع زلزله موجب ویرانی ساختمان حرم شاهچراغ و بازسازی آن شد.[۱۳]
.JPG)
متولیان حرم پس از انقلاب
سید محمدمهدی دستغیب، برادر کوچک سید عبدالحسین دستغیب، از سال ۱۳۶۰ تا ۱۴ اسفند ۱۳۹۲ش با حکم امام خمینی متولی حرم بود[۱۴] و سید علی‌اصغر دستغیب، خواهرزاده سید عبدالحسین دستغیب، از ۱۴ اسفند ۱۳۹۲ تا ۷ تیر ۱۳۹۹ش با حکم آیت‌الله خامنه‌ای تولیت حرم شاهچراغ را بر عهده داشت.[۱۵]
لطف‌الله دژکام از ۱۹ تیر ۱۳۹۹ تا ۳ شهریور ۱۴۰۰ش با حکم آیت‌الله خامنه‌ای متولی بود[۱۶] و پس از او ابراهیم کلانتری از ۴ شهریور ۱۴۰۰ با حکم رهبر جمهوری اسلامی عهده‌دار تولیت حرم شد.[۱۷]
حملات تروریستی
در ۴ آبان ۱۴۰۱ش، حرم شاهچراغ مورد حمله فردی مسلح به اسلحه کلاشینکف قرار گرفت[۱۸] که منجر به کشته‌شدن سیزده تن و زخمی‌شدن سی تن شد.[۱۹] داعش گروه تکفیری منشعب از القاعده، مسئولیت این حمله را به عهده گرفت.[۲۰]
در ۲۲ مرداد ۱۴۰۲ش برابر با ۲۶ محرم ۱۴۴۵ق حمله تروریستی به حرم شاهچراغ صورت گرفت که به کشته‌شدن دو نفر[۲۱] و زخمی‌شدن تعدادی منجر شد.[۲۲]
زندگی احمد بن موسی
احمد بن موسی بن جعفر، از فرزندان امام موسی کاظم(ع)، معروف به «سید السادات» و «شاهچراغ» است. اطلاعاتی درباره تولد، درگذشت و حتی نسب مادر او در دست نیست و درباره درگذشت یا شهادت او روایتهای مختلفی در منابع تاریخی ذکر شده است. بنابر منابع تاریخی، احمد بن موسی در زمان ولایتعهدی امام رضا(ع) و مدتی پیش از درگذشت امام هشتم، به همراه جماعتی به سمت ایران حرکت کرد تا به برادرش بپیوندد.[۲۳] در این منابع آمده است که عامل مامون در نزدیکی شیراز با او جنگید و یاران احمد پس از آگاهی از شهادت امام رضا(ع)، از اطراف او متفرق شدند.
منابع درباره ادامه حیات تا زمان وفات[۲۴] و یا کشته شدنش توسط ماموران دولتی[۲۵] اختلاف دارند. بنابر نقل علی بن زید بیهقی در کتاب لُباب الانساب، احمد در بغداد ساکن بود و پس از دریافت خبر درگذشت ناگهانی امام رضا(ع) به خونخواهی برادرش و انتقام از مامون، خروج کرد. او در قم و ری با سپاهیان مامون جنگید و سرانجام به خراسان رفت. نزدیک اسفراین در جنگ با سپاه مأمون کشته و در همان جا دفن شد.[۲۶]
درباره تولد، طول عمر و درگذشت احمد بن موسی، اطلاع دقیقی در دست نیست، اما برخی منابع تاریخی، درگذشت او را در سال ۲۰۳ق تخمین زده‌اند.[۲۷] علاوه بر اقوال مختلف تاریخی درباره زمان کشف مزار احمد بن موسی، داستان‌های مختلفی هم درباره شیوه یافته شدن مزار او نقل شده است.[۲۸]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ مستوفی، نزهة القلوب، ۱۳۶۲ش، ص۱۱۵و۱۱۶؛ ابن‌بطوطه، الرحلة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۲۲.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ زرکوب شیرازی، شیرازنامه، ص۱۹۷و۱۹۸.
- ↑ ابن بطوطه، الرحلة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۲۳.
- ↑ استرآبادی، جهانگشای نادری، ۱۳۴۱ش، ص۱۱۴؛ فسایی، فارسنامه ناصری، ۱۳۶۷ش، ج۱، ص۵۱۲-۵۱۴.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۲.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ فروزانی، نادرشاه افشار در بارگاه احمدی (شاهچراغ)، ص۲۴۴-۲۵۱.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ فسایی، فارسنامه ناصری، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۱۸۷.
- ↑ سپهر، یادداشت‌های ملک المورخین، ۱۳۶۸ش، ص۱۳۸.
- ↑ امام خمینی، صحیفه نور، ج۱۵، ص۲۳۴.
- ↑ «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیه‌السلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای.
- ↑ «دژکام موقتاً تولیت حرم شاهچراغ(ع) شد»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیهماالسلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای.
- ↑ «خبرگزاری فرانسه: داعش حمله تروریستی در شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبرگزاری فارس؛ «تیراندازی تروریستی در حرم شاهچراغ»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «جدیدترین آمار رسمی شهدای حادثه تروریستی شاهچراغ تا ظهر امروز»، سایت همشهری آنلاین (سایت خبری روزنامه همشهری).
- ↑ «Islamic State claims responsibility for shrine attack in Iran»، reuters.
- ↑ «تعداد شهدای حادثه تروریستی شیراز به ۲ نفر رسید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «حادثه تروریستی در حرم شاهچراغ با یک شهید و ۷ مجروح»، خبرگزاری فارس.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۰.
- ↑ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۲ش، ص۲۰۴.
- ↑ بحرالعلوم، تحفة العالم، ۱۴۰۱ق، ص۳۰۸.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۰.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۹.
- ↑ زاهدی، «احمد بن موسی(ع)»، ص۹۰-۱۱۱؛ «زندگی‌نامه حضرت شاهچراغ»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
منابع
- ابن بطوطه، رحلة، به کوشش محمد عبدالمنعم عریان، بیروت، ۱۴۰۷ق.
- استرآبادی، محمدمهدی، جهانگشای نادری، به کوشش عبدالله انوار، تهران، ۱۳۴۱ش.
- «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیه‌السلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۳۹۲/۱۲/۱۴.
- «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیهماالسلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۴۰۰/۰۶/۰۴.
- بحرالعلوم، جعفر، تحفة العالم، همراه جلد ۴۸ بحارالانوار، بیروت، ۱۴۰۳ق.
- «تیراندازی تروریستی در حرم شاهچراغ»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۵ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
- «تعداد شهدای حادثه تروریستی شیراز به ۲ نفر رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۲ش.
- «جدیدترین آمار رسمی شهدای حادثه تروریستی شاهچراغ تا ظهر امروز»، سایت همشهری آنلاین (سایت خبری روزنامه همشهری)، تاریخ درج مطلب: ۵ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
- «خبرگزاری فرانسه: داعش حمله تروریستی در شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
- «دژکام موقتاً تولیت حرم شاهچراغ(ع) شد»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ انتشار: ۱۹ تیر ۱۳۹۹ش.
- زاهدی، سید یاسین، احمد بن موسی(ع)، فصلنامه سخن تاریخ، تابستان ۱۳۸۸ش، شماره ۵.
- زندگی‌نامه حضرت شاهچراغ در پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه‌نت: تاریخ دسترسی ۱۳۹۴ش.
- سپهر، عبدالحسین، یادداشت‌های ملک المورخین، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۸ش.
- فروزانی، سید ابوالقاسم، نادرشاه افشار در بارگاه احمدی (شاهچراغ)، فصلنامه شیعه‌شناسی، تابستان ۱۳۹۱، شماره ۳۸، صص ۲۲۹-۲۵۴.
- فسایی، حسن، فارسنامه ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران، ۱۳۶۷ش.
- مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۲ش.
- مستوفی، حمدالله، نزهة القلوب، به کوشش گ. لسترنج، تهران، ۱۳۶۲ش.
- منابع مندرج در پایگاه اطلاع رسانی انجمن علمی بخش تاریخ دانشگاه شیراز، تاریخ دسترسی شهریور ۱۳۹۴ش.
- موسوی بجنوردی، سیدکاظم، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، حیان، ۱۳۷۵ش.
- «Islamic State claims responsibility for shrine attack in Iran»، reuters، تاریخ درج مطلب: ۵ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.