عزالدین قسام
| بنیانگذار نهضت اسلامی فلسطین | |
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | عِزُّالدّین عبدالقادر مصطفی یوسف محمد قَسّام |
| لقب | رهبر مجاهدین • پدر مبارزات آزادیبخش فلسطین |
| زادروز | ۱۸۸۱م |
| کشور تولد | سوریه |
| تاریخ شهادت | ۱۹ نوامبر ۱۹۳۵م |
| شهر شهادت | حیفا |
| کشور شهادت | فلسطین اشغالی |
| آرامگاه | روستای «الشیخ» در شهر حیفا |
| دین | اسلام |
| مذهب | سنی |
| پیشه | عالم دینی • خطیب |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| اساتید | شیخ محمد عبده |
عِزُّالدّین قَسّام (۱۸۸۱-۱۹۳۵م) عالم دینی و خطیب اهل سوریه و از نخستین مبارزان علیه استعمار انگلیس و صهیونیسم در فلسطین بود. او مبارزه مسلحانه را تنها راه مقابله با اشغالگران میدانست و با سازماندهی نیروهای مردمی، نخستین هسته مقاومت را پایهگذاری کرد. قسام، بنیانگذار نخستین سازمان جهاد مسلحانه در فلسطین بهشمار میآید و در سال ۱۹۳۵م در نبرد با نیروهای انگلیسی و صهیونیستی به شهادت رسید.
قیام او الگویی الهامبخش برای مبارزات بعدی فلسطینیان شد و نامش بهعنوان نماد مقاومت در فرهنگ فلسطین ماندگار گردید.
معرفی کلی
شیخ عزالدین قسّام، مشهور به «رهبر مجاهدین»[۱] و «پدر مبارزات آزادیبخش فلسطین»،[۲] از چهرههای نهضت اسلامی فلسطین در قرون سیزدهم و چهاردهم قمری بود که نفوذ گستردهای میان مسلمانان عرب داشت.[۳] او پس از تحصیل در دانشگاه الازهر و فعالیت حقوقی در سوریه، با آغاز مهاجرت گسترده یهودیان به فلسطین در دهه ۱۹۳۰م، قیام مسلحانهای علیه صهیونیستها و استعمار انگلیس آغاز کرد. این قیام در واکنش به خشونتهای گروههای یهودی علیه ساکنان عرب فلسطین شکل گرفت، اما با وجود نفوذ و تأثیرگذاری، رهبران عربِ آن دوره از حمایت علنی او خودداری کردند.[۴]
قسام بهعنوان نماد مقاومت، جهاد و فرهنگ شهادتطلبی در تاریخ فلسطین شناخته میشود. در بزرگداشت جایگاه او، شاخه نظامی جنبش حماس «گردانهای عزالدین قسام» نامگذاری شده و موشکهای این گروه نیز با عنوان «راکت قسام» شناخته میگردد.[۵] نهادهایی مانند مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی از او به عنوان یکی از پیشگامان وحدت امت اسلامی یاد کردهاند.[۶]
زندگینامه
عِزُّالدّین عبدالقادر مصطفی یوسف محمد قَسّام در سال ۱۸۸۱م (۱۲۶۱ش/۱۳۰۰ق) در روستای جبله از توابع لاذقیه سوریه به دنیا آمد.[۷] پدرش، شیخ عبدالقادر مصطفی قسام، از کارمندان حوزه علوم شریعت اسلامی و پیرو طریقت قادیانیه بود[۸] و مادرش حلیمه قصاب نام داشت.[۹]
قسام در ۱۴ سالگی برای فراگیری علوم دینی به دانشگاه الازهر مصر رفت[۱۰] و بهمدت ۸ سال در آنجا اقامت داشت. او از محضر استادانی همچون شیخ محمد عبدُه بهرهمند شد.[۱۱] در سال ۱۹۰۶م، عزالدین قسام پس از پایان تحصیلات و دریافت دانشنامه از دانشگاه الازهر، به زادگاهش جبله بازگشت[۱۲] و سپس برای آشنایی با روشهای آموزشی در مراکز علمی، سفری به ترکیه انجام داد.[۱۳]
قسام در سال ۱۹۲۰م به فلسطین مهاجرت کرد[۱۴] و پس از اشتغال به تدریس، بهعنوان خطیبی مشهور در مسجد استقلال حیفا شناخته شد. او در خطابههای خود بر اسلامگرایی تأکید داشت، سازش با اشغالگران را نفی میکرد و با فرقههایی چون قادیانیه و بهائیت مقابله مینمود.[۱۵] شهادت وی در سال ۱۹۳۵م تأثیر بسزایی در آغاز «انقلاب بزرگ فلسطین» در ۱۹۳۶م داشت و نقطه عطفی در مسیر مقاومت ملی فلسطینیان در برابر استعمار انگلیس و صهیونیسم محسوب میشد.[۱۶]
شهادت
در ۱۹ نوامبر ۱۹۳۵م (۲۸ آبان ۱۳۱۴ش)[۱۷] نیروهای انگلیسی، شیخ عزالدین قسام و یارانش را در اطراف حیفا محاصره کردند و خواستار تسلیم آنان شدند. قسام با رد این درخواست، در نبردی سخت با نیروهای مشترک انگلیسی و صهیونیستی به شهادت رسید.[۱۸] برای شرکت در مراسم تشییع جنازه قسام، جمعی از رهبران و بزرگان فلسطین به حیفا آمدند و این شهر با حضور مردم از سراسر کشور، مملو از جمعیت گردید.[۱۹]
پیکر عزالدین قسام در قبرستان تاریخی روستای «الشیخ» در شهر حیفا دفن شد.[۲۰] در سال ۲۰۱۲م، رژیم صهیونیستی در ادامه اقدامات خود علیه مقدسات و شخصیتهای عربی و اسلامی، اقدام به تخریب قبر او کرد.[۲۱]
آغاز مبارزات و فعالیتها
نخستین فعالیت سیاسی عزالدین قسام در ۳۰ نوامبر ۱۹۱۱م با برگزاری راهپیمایی اعتراضی در روستای جبله علیه محاصره طرابلس توسط ناوگان جنگی ایتالیا آغاز شد.[۲۲] در سال ۱۹۲۰م، همزمان با اشغال سوریه توسط فرانسه، مبارزه مسلحانه را آغاز کرد و با فروش خانهاش، ۲۴ قبضه سلاح برای مبارزان تهیه نمود.[۲۳] بیشتر طرفداران قسام از طبقه کشاورزان و کارگران بودند که در جلسات درس او شرکت میکردند و بعدها هستههای مبارزاتیاش گسترش یافت.[۲۴]
قسام با بهرهگیری از آموزش، خطابه و سازماندهی جوانان، مبارزهای فرهنگی و جهادی را پایهگذاری کرد و با تأسیس «جمعیت جوانان مسلمان» توانست اقشار مختلف جامعه را به مقاومت جذب کند. عملیاتهای گروه قسام، فراتر از حمله به شهرکهای صهیونیستی، شامل مقابله با خائنان، جاسوسان انگلیسی و فروشندگان زمین به یهودیان بود. این اقدامات از جمله حمله به گشتیها، قرارگاههای نظامی و بمبگذاری، روحیه مقاومت را در میان فلسطینیان تقویت کرد و برای نخستینبار، یهودیان را با حملات نظامی مستقیم مواجه ساخت.[۲۵]
شیخ عزالدین قسام روند انقلاب را در چهار مرحله سازماندهی کرده بود:
- تقویت روحیه مبارزه و اعتماد به نفس عمومی،
- سازماندهی هستههای مخفی مقاومت،
- تشکیل کمیتههای راهبری برای تأمین منابع مالی خرید سلاح،
- آغاز انقلاب مسلحانه علیه سلطه بیگانگان.[۲۶]
عزالدین قسام در قاب تصویر و تمبر
سریال «عزالدین قسام» یک مجموعه درام و حماسی سوری است که در سال ۱۹۸۱م به کارگردانی هیثم حقی ساخته شد. این سریال، زندگی و مبارزات شیخ عزالدین قسام، روحانی و مبارز فلسطینی را روایت میکند.[۲۷] همچنین در سال ۱۳۶۴ش، جمهوری اسلامی ایران، تمبری به یاد پنجاهمین سالگرد شهادت عزالدین قسام منتشر کرد که چهره این مبارز فلسطینی را به تصویر میکشید.[۲۸]
پانویس
- ↑ «با «عزالدین قسام» پدر جنگهای چریکی فلسطین آشنا شوید»، خبرگزاری فارس.
- ↑ صفرزاده تهرانی، درآمدی بر شناخت حق و باطل در طوفان الاقصی، ۱۴۰۲ش، ص۵۵.
- ↑ ریاحی، بیداری اسلامی و نقش رسانه ملی، ۱۳۹۲ش، ص۳۵.
- ↑ مرکز تحقیقات رایانهای اصفهان، روزشمار تاریخ، ۱۳۹۰ش، ص۳۲۹۰و۳۲۹۱.
- ↑ «نگاهی به تاریخچه و چگونگی شکلگیری شاخه نظامی جنبش مقاومت اسلامی فلسطین؛ گردانهای «القسام»، روزنامه ایران؛ ویژهنامه شهدای قدس.
- ↑ «پیشگامان تقریب؛ شیخ عزالدین قسام»، سایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
- ↑ حمودة، الوعی و الثورة: دراسة فی حیاة و جهاد الشیخ عزالدین القسام ۱۸۲۸-۱۹۳۵ م، ۱۹۸۶م، ص۲۱.
- ↑ خسروشاهی، حرکت اسلامی فلسطین از آغاز تا انتفاضه، ۱۳۸۵ش، ص۷۴.
- ↑ حمودة، الوعی و الثورة: دراسة فی حیاة و جهاد الشیخ عزالدین القسام ۱۸۲۸-۱۹۳۵ م، ۱۹۸۶م، ص۲۱.
- ↑ شحادة، رموز الاصلاح السلفی المعاصر، ۱۴۳۵ق، ص۲۵۴.
- ↑ شراب، عزالدین القسام شیخ المجاهدین فی فلسطین، ۱۴۲۱ق، ص۳۵.
- ↑ شراب، عزالدین القسام شیخ المجاهدین فی فلسطین، ۱۴۲۱ق، ص۵۶.
- ↑ شحادة، رموز الاصلاح السلفی المعاصر، ۱۴۳۵ق، ص۲۵۴.
- ↑ شحادة، رموز الاصلاح السلفی المعاصر، ۱۴۳۵ق، ص۲۵۴.
- ↑ «عزالدین قسام؛ بنیانگذار مقاومت در فلسطین»، خبرگزاری تقریب.
- ↑ «شیخ عزالدین القسام که بود؟»، مشرقنیوز.
- ↑ صفرزاده تهرانی، درآمدی بر شناخت حق و باطل در طوفان الاقصی، ۱۴۰۲ش، ص۵۵.
- ↑ «پدر جنگهای چریکی»، روزنامه ایران، ویژهنامه شهدای قدس.
- ↑ «پیشگامان تقریب؛ شیخ عزالدین قسام»، سایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
- ↑ «دستور تخریب مزار عزالدین القسام صادر شد»، سایت ایرانآنلاین.
- ↑ «تخریب مزار شهید قسام توسط عناصر صهیونیستی»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین.
- ↑ خسروشاهی، حرکت اسلامی فلسطین، ۱۳۸۵ش، ص۷۴.
- ↑ «پدر جنگهای چریکی»، روزنامه ایران، ویژهنامه شهدای قدس.
- ↑ ریاحی، بیداری اسلامی و نقش رسانه ملی، ۱۳۹۲ش، ص۳۵.
- ↑ «عزالدین قسام؛ بنیانگذار مقاومت در فلسطین»، خبرگزاری تقریب.
- ↑ ریاحی، بیداری اسلامی و نقش رسانه ملی، ۱۳۹۲ش، ص۳۶.
- ↑ «عزالدین قسام»، شبکه چهار صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «بزرگداشت سالگرد عزالدین قسام»، ایرانتمبر.
منابع
- با «عزالدین قسام» پدر جنگهای چریکی فلسطین آشنا شوید، خبرگزاری فارس، تاریخ انتشار مطلب: ۱۶ مهر ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- بزرگداشت سالگرد عزالدین قسام، ایرانتمبر، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- «پدر جنگهای چریکی»، روزنامه ایران؛ ویژهنامه شهدای قدس، تاریخ انتشار: ۲۱ آذر ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- «پیشگامان تقریب؛ شیخ عزالدین قسام»، سایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تاریخ انتشار مطلب: ۱۳۹۷/۱۰/۲۶، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- تخریب مزار شهید قسام توسط عناصر صهیونیستی، مرکز اطلاعرسانی فلسطین، تاریخ انتشار خبر: ۱۱ آوریل ۲۰۱۲م، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- حمودة، سمیح، الوعی و الثورة: دراسة فی حیاة و جهاد الشیخ عزالدین القسام ۱۸۲۸-۱۹۳۵ م، دار الشوق، اردن، ۱۹۸۶م.
- خسروشاهی، هادی، حرکت اسلامی فلسطین از آغاز تا انتفاضه، تهران، اطلاعات، ۱۳۸۵ش.
- دستور تخریب مزار عزالدین القسام صادر شد، سایت ایرانآنلاین، تاریخ انتشار خبر: ۱۴۰۴/۰۵/۲۱، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- ریاحی، محمدرضا، بیداری اسلامی و نقش رسانه ملی، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهشهای اسلامی، قم، ۱۳۹۲ش.
- شحادة، اسامه، رموز الاصلاح السلفی المعاصر، بیجا، بینا، ۱۴۳۵ق.
- شراب، محمد محمد حسن، عزالدین القسام شیخ المجاهدین فی فلسطین، دمشق، دار القلم، ۱۴۲۱ق.
- شیخ عزالدین القسام که بود؟، مشرقنیوز، تاریخ انتشار مطلب: ۳۰ آبان ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- صفرزاده تهرانی، حسن، درآمدی بر شناخت حق و باطل در طوفان الاقصی، تهران، فرهنگستان اندیشه، ۱۴۰۲ش.
- عزالدین قسام، شبکه چهار صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- «عزالدین قسام؛ بنیانگذار مقاومت در فلسطین»، خبرگزاری تقریب، تاریخ انتشار مطلب: ۳۰ آذر ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- مرکز تحقیقات رایانهای اصفهان، روزشمار تاریخ، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانهای اصفهان، ۱۳۹۰ش.
- «نگاهی به تاریخچه و چگونگی شکلگیری شاخه نظامی جنبش مقاومت اسلامی فلسطین؛ گردانهای «القسام»، روزنامه ایران؛ ویژهنامه شهدای قدس، تاریخ انتشار: ۲۱ آذر ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.