مقاله قابل قبول
استناد ناقص

فضائل امام علی(ع)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

نخستین امام شیعیان
علی بن ابی‌طالب (ع)

حرم امام علی1.jpg


زندگی
یوم‌الدار، شعب ابی‌طالب، لیلة المبیت، واقعه غدیر، سال‌شمار زندگی


میراث
نهج‌البلاغه، غرر الحکم، خطبه شقشقیه، خطبهٔ بی‌الف، خطبه بی‌نقطه، حرم


فضائل
آیه ولایت • آیه اهل‌الذکر • آیه شراء • آیه اولی‌الامر • آیه تطهیر • آیه مباهله • آیه مودت • آیه صادقین-حدیث مدینه‌العلم • حدیث رایت • حدیث سفینه • حدیث کساء • خطبه غدیر • حدیث منزلت • حدیث یوم‌الدار • حدیث ولایتسدالابوابحدیث وصایتصالح المؤمنینحدیث تهنیت


اصحاب
عمار بن یاسر، مالک اشتر، ابوذر غفاری، عبیدالله بن ابی‌رافع، حجر بن عدی، دیگران

فَضائِل امام علی(ع) آیات، روایات، ویژگی‌ها و حوادثی که آنها به برتری امام علی(ع) نخستین امام شیعیان اشاره شده است. از پیامبر اکرم(ص) نقل شده که تعداد فضائل امام علی(ع) قابل شمارش نیستند. برپایه روایتی از پیامبر بازگوکردن، نوشتن، نگاه کردن و گوش دادن به فضائل حضرت علی(ع) باعث آمرزش گناهان می‌شود.

فضائل امام علی دو دسته هستند؛ فضائل اختصاصی و فضائل مشترک با دیگر اهل بیت: آیه ولایت، آیه شراء، آیه انفاق، حدیث غدیر، حدیث طیر، حدیث منزلت، مولود کعبه و خاتم‌بخشی از فضائل اختصاصی او به شمار می‌آیند.

در دوره بنی‌امیه از نشر فضائل امام علی(ع) جلوگیری شد: در این دوره کسانی که فضایل او را نقل می‌کردند کشته یا زندانی می‌شدند. همچنین به دستور معاویة بن ابی‌سفیان کسانی که به ازای فضائل امام علی، برای خلفای سه‌گانه فضیلت جعل می‌کردند، تشویق می‌شدند، برخی معتقدند به همین دلیل احادیث اندکی از امام علی(ع) در منابع اهل سنت نقل شده است. با این حال فضائل زیادی از علی بن ابی‎طالب در جوامع حدیثی شیعه و سنی نقل شده و عالمان دو مذهب کتاب‌های مستقلی درباره فضائل او نوشته‌اند. فضائل امیرالمؤمنین ابن حنبل، خصائص امیرالمؤمنین نسائی و عُمْدَةُ عُیونِ صِحاحِ الأخْبار فی مَناقبِ إمامِ الأبرار ابن بطریق از جمله آنها است. البته ابن تیمیه دانشمند حنبلی اهل سنت و شاگردش ابن کثیر شماری از احادیث حضرت علی(ع) را انکار کرده‌اند.

همچنین جلوگیری از نشر فضایل امام علی(ع)، از عوامل منع حدیث دانسته شده است: چراکه احادیث پیامبر به برتری و شایستگی او برای خلافت اشاره داشت و این با منافع حکومت بنی‌امیه در تضاد بود.

دسته‌بندی و اهمیت

فضایل امام علی مجموعه آیات و روایات، ویژگی‌ها و حوادثی است که در آنها به فضلیت و برتری حضرت علی(ع)، نخستین امام شیعیان اشاره دارد. فضایل، صفات و ویژگی‎هایی است که سبب برتری فرد یا گروهی بر دیگران می‌شود.[۱] در کتاب‌های کلامی شیعه از فضائل علی(ع) برای اثبات امامت و برتری او برای خلافت استفاده شده است.[۲] از پیامبر اکرم نقل شده که فضایل امام علی به جهت کثرتشان قابل شمارش نیستند.[۳] همچنین از احمد بن حنبل پیشوای مذهب حنبلی، نقل شده که آن مقدار که برای علی بن ابی‌طالب فضائل آمده، برای هیچ‌یک از صحابه نیامده است.[۴]

فضایل امام علی دو دسته است؛

  1. فضایل اختصاصی یا خصائص علی؛ آنچه که فقط فضلیتی برای وی محسوب می‌شود مانند خوابیدن او در بستر پیامبر در لیلة المبیت و نزول آیه شرا که به همین مناسبت نازل شده است.
  2. فضایل مشترک: فضائلی که شامل پنج تن یا دیگر اهل بیت نیز می‌شود مانند حدیث ثقلین که شامل دیگر اهل بیت می‌شود و حدیث کسا که به پنج تن اختصاص دارد.

بر پایه روایتی که ابن شاذان قمی از پیامبر(ص) نقل کرده، کسی که یکی از فضائل علی(ع) را بازگو کند، خدا گناهانی که با زبان انجام داده را می‌بخشد و کسی که فضلیتی از او را بنویسد تا زمانی که از آن نوشته اثری باشد، ملائکه برای او استغفار می‌کنند، همچنین کسی که به فضلیتی از او گوش بدهد، گناهانی که با گوش انجام داده و کسی که به فضلیتی از او نگاه کند گناهانی که با چشم انجام داده بخشیده می‌شوند.[۵]

فضایل قرآنی

فضایل قرآنی، آیاتی از قرآن است که درباره امام علی(ع) نازل شده یا امام علی مصداق آن معرفی شده است. از ابن عباس نقل شده كه آن مقدار از قرآن كه درباره على(ع) نازل شده درباره هيچ كس نازل نشده است.[۶] همچنین ابن عباس از رسول خدا(ص) نقل کرده که خدا آیه‌ای را نازل نکرد که در آن «یا أیها الذین آمنوا» باشد مگر آنکه علی در رأس مؤمنان و امیر آنان است.[۷] او نزول بیش از ۳۰۰ آیه را درباره علی(ع) دانسته است.[۸] برخی از فضایل قرآنی امام علی عبارتند از:

  1. آیه ولایت: آیه ۵۵ سوره مائده است که به ولایت خدا، پیامبر(ص) و اقامه‌کنندگان نماز و زکات بر مسلمانان اشاره دارد.[۹] مفسران شیعه و سنی، شأن نزول این آيه را ماجرای خاتم‌بخشی حضرت علی(ع) دانسته‌اند که در حال رکوع، انگشتر خود را به فقیر بخشید.[۱۰]
  2. آیه شراء: آیه ۲۰۷ سوره بقره، کسانی را ستوده است که حاضرند جان خود را در ازای به‌دست‌آوردن رضایت خداوند فدا کنند.[۱۱] به‌گفته ابن ابی‌الحدید عالم معتزلیِ، همه مفسران بر این باورند که این آیه در شأن امام علی(ع) نازل شده است.[۱۲] به گفته علامه طباطبایی، روایات حکایت از این دارد که این آیه درباره ماجرای لیلة المَبیت نازل شده است.[۱۳]در لیلة المبیت مشرکان قصد داشتند به خانه پیامبر اسلام(ص) در مدینه حمله کنند و او را به قتل برسانند. در این شب، امام علی(ع) برای حفظ جان پیامبر در بستر او خوابید.[۱۴]
  3. آیه تبلیغ: آیه ۶۷ سوره مائده است که بر اساس آن، پیامبر اسلام(ص) موظف شد پیامی را به مردم ابلاغ کند که اگر در رساندن آن کوتاهی کند، رسالت پیامبریِ خود را به انجام نرسانده است.[۱۵] به گفته مفسران شیعه و سنی، آیه تبلیغ پس از بازگشت رسول خدا از حجة الوداع در غدیر خم نازل شده است.[۱۶] در روایات، شأن نزول آیه تبلیغ واقعه غدیر و اعلام جانشینی حضرت علی دانسته شده است.[۱۷]
  4. آیه اکمال : آیه ۳ سوره مائده است که از کامل‌شدن دین اسلام سخن گفته است.[۱۸] به گفته آیت الله مکارم مفسر شیعه، در تفسیرهای شیعه منظور از کامل‌شدن دین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمانان دانسته شده و روایات هم آن را تأیید می‌کند.[۱۹] عالمان شیعه بر این باورند که آیه اکمال درباره واقعه غدیر نازل شده است.[۲۰]
  5. آیه صادقین: آیه ۱۱۹ سوره توبه است که به مؤمنان دستور می‌دهد همراه صادقین باشند و از آنان پیروی کنند.[۲۱] در روایات شیعه، صادقین به اهل بیت(ع) تفسیر شده است.[۲۲] محقق طوسی این آیه را از دلایل امامت علی(ع) دانسته است.[۲۳]
  6. آیه خیر البریه: آیه هفتم سوره بینه است که کسانی را که ایمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌اند، را برترین آفريدگان معرفی می‌کند.[۲۴] بر اساس روایات شیعه و سنی، این گروه به علی(ع) و شیعیان او تفسیر شده است.[۲۵]
  7. آیه صالح المؤمنین: آیه ۴ سوره تحریم است که خداوند، علی(ع) را همراه خود، جبرئیل و دیگر فرشتگان، پشتیبان پیامبر اسلام(ص) قرار داده است. در تفاسیر با استناد به روایاتی که از طریق فریقین،[۲۶] تنها مصداق صالح المومنین امام علی(ع) معرفی شده است.[۲۷]
  8. آیه انفاق:‌ آيه ۲۷۴ سوره بقره است. این آیه پاداش کسانی که در شب و روز و نهان و آشکارا، انفاق می‌کنند، را نزد پروردگارشان دانسته است.[۲۸] به گفته مفسران، این آیه درباره على(ع) نازل شده که چهار درهم داشت يكى را در شب انفاق كرد، يكى را در روز، يكى را در نهان و يكى را آشكارا.[۲۹]
  9. آیه نجوا: آیه ۱۲ سوره مجادله است که به مسلمانان ثروتمند دستور می‌دهد قبل از نجوا (گفتگوی سری) با پیامبر اسلام(ص)، باید صدقه بدهند.[۳۰] به گفته طبرسی بیشتر مفسران شیعه وسنی امام علی(ع) را تنها کسی دانسته اند که به این آیه عمل کرده است.[۳۱]
  10. آیه وُدّ : آیه ۹۶ سوره مریم است که طبق آن خداوند محبت مؤمنان را در دل دیگران قرار می‌دهد.[۳۲] بر پایه برخی روایات، پیامبر(ص) از خداوند خواست تا محبت علی(ع) را در دل مؤمنان و هیبت و قدرت او را در دل منافقان قرار دهد. بعد از این درخواست، آیه ود نازل شد.
  11.  :آیه مباهله آیه ۶۱ سوره آل عمران است که اشاره به مباهله پیامبر(ص) با مسیحیان نجران دارد. بنابر تفاسیر، امام علی(ع) در این آیه به منزله نَفْس و جان پیامبر(ص) معرفی شده است.[۳۳]
  12. آیه تطهیر: بخشی از آیه ۳۳ سوره احزاب است که در آن به اراده خداوند بر پاکی اهل بیت(ع) از رجس و پلیدی شده است. مفسران شیعه معتقدند، این آیه در شأن اصحاب کساء نازل شده است.[۳۴]
  13. آیه اولی الامر: آیه ۵۹ سوره نساء است که مؤمنان را به اطاعت از خدا و رسول خدا(ص) و اولو الامر دستور می‌دهد.[۳۵] از نظر مفسران شیعه و سنی آیه مذکور بر عصمت اولو الامر دلالت دارد.[۳۶] در روایات منظور از اولی الامر را امامان شیعه معرفی شده است.[۳۷]
  14. آیه مودت: آیه ۲۳ سوره شوری است. در این آیه، مودت و محبتِ «اَلْقُرْبَی» به عنوان مزد رسالت پیامبر بر مسلمانان واجب شده است.[۳۸] از ابن عباس نقل شده که پیامبر منظور از القربی را علی، فاطمه، حسن و حسین دانسته است.[۳۹]
  15. آیه اطعام: آیه ۸ سوره انسان است. این آیه نیکوکاران را کسانی معرفی می‌کند که با آنکه خودشان به غذا نیاز دارند آن را به خاطر خدا به مسکین، یتیم و اسیر می‌دهند.[۴۰] بنابر روایات این آیه، درباره بخشش امام علی(ع) و حضرت زهرا نازل شد.[۴۱] طبق احادیث، حضرت علی(ع)، فاطمه(س) و خادم آنان فضه به خاطر شفای حسنین(ع) سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خود گرسنه بودند، بخشی از غذایشان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۴۲]
  16. آیه اهل الذکر: آیه ۴۳ سوره نحل و ۷ سوره انبیاء است که بر پرسیدن سوال از اهل ذکر تاکید می‌کند.[۴۳] بر پایه برخی روایات اهل ذکر منحصر در اهل بیت پیامبر است.[۴۴]

فضایل روایی

فضایل روایی، احادیثی از پیامبر است که در به مدح و فضلیت امام علی(ع) اشاره دارند، برخی از این احادیث عبارتند از:

  1. حدیث غدیر: خِطابه‌ای از پیامبر اسلام(ص) در غدیر خم که علی(ع) را مولای مسلمانان معرفی کرد. این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده[۴۵] و از مهمترین دلایل شیعیان برای اثبات امامت و خلافت حضرت علی به شمار می‌آید.[نیازمند منبع]
  2. حدیث منزلت: روایتی که جایگاه امام علی(ع) را نسبت به پیامبر اکرم(ص)، همانند جایگاه هارون نسبت به حضرت موسی معرفی می‌کند.[۴۶]
  3. حدیث مدینة العلم : حدیثی از پیامبر اکرم(ص) که در آن خود را شهر علم و علی(ع) را دروازه آن معرفی کرده‌ است.[۴۷] کتاب الغدیر ۲۱ تن از محدثان سنی را نام برده که این حدیث را حسن یا صحیح دانسته‌اند.[۴۸]
  4. حدیث یوم الدار: روایتی از پیامبر اکرم(ص) که در آن، از خویشاوندان خود خواست تا دعوتش را بپذیرند و در ضمن آن به وصایت و خلافت علی بن ابی‌طالب(ع) تصریح می‌کند.[۴۹] متکلمان شیعه برای اثبات امامت حضرت علی(ع) به این حدیث استناد کرده‌اند.[۵۰]
  5. حدیث وصایت: حدیث وصایت حدیثی از پیامبر اسلام (ص) که در آن از امام علی(ع) به عنوان وصی و جانشین پیامبر معرفی شده است.[۵۱] شیعیان برای اثبات امامت امام علی به آن استناد می‌کنند.[۵۲]
  6. حدیث ولایت: حدیثی از پیامبر(ص) که حضرت علی را ولیِّ مؤمنان پس از خود معرفی می‌کند. این حدیث با عبارت‌های مختلفی در منابع شیعه و سنی نقل شده است.[۵۳] شیعیان کلمه ولی را که در آن« عَلِيٌّ وَلِيُّ كُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ بَعْدِي‏»[۵۴] به کار رفته، به معنای امام و سرپرست می‌دانند و بدین وسیله امامت و ولایت حضرت علی(ع) را اثبات می‌کنند.[۵۵]
  7. حدیث طیر: روایتی در فضیلت حضرت علی(ع) است که بنا بر محتوای آن، پیامبر(ص) قصد خوردن گوشت پرنده‎ای بریان را داشت و از خدا خواست با بهترینِ خلق هم‌غذا شود و با حضرت علی(ع) هم‌غذا شد.[۵۶] این روایت در منابع شیعه و اهل سنت آمده است.[۵۷]
  8. حدیث رایت: حدیثی مشهور از حضرت محمد(ص) درباره شجاعت امام علی(ع) در غزوه خیبر نقل شده که «فردا پرچم را به مردی خواهم داد که در خیبر را باز می‌کند خدا و رسول، را دوست دارد و خدا و رسول هم، او را دوست دارند.[۵۸]
  9. حدیث ثقلین: حدیث مشهوری از پیامبر(ص) درباره جایگاه قرآن و اهل بیتش است. از پیامبر نقل شده که «من در میان شما دو چیز باقی می‌گذارم که اگر آنها را دستاویز قرار دهید، هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا و عترتم که اهل بیتم هستند...»[۵۹] این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده است.[۶۰].
  10. حدیث کسا: حدیثی در فضیلت پنج تن. پیامبر اکرم(ص) خاندانش را با پارچه‌ای پشمین (کِساء) پوشانید و فرمود: «اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلِ بیتی و حامتی فأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِيراً،»[۶۱] در منابع اهل سنت به ماجرای اصحاب کساء آمده است.[۶۲]
  11. حدیث سفینه: حدیثی مشهور از پیامبر اسلام(ص) که در آن اهل بیت(ع) خود را برای مسلمانان، به کشتی نوح تشبیه کرده است که هر کس داخل آن شد نجات یافت و هر کس جا ماند، غرق شد.[۶۳] این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده است.[۶۴]
  12. حدیث شجره: پیامبر(ص) فرمود: من و علی از یک درخت خلق شدیم و سایر مردم از درخت‌های مختلف[۶۵] برخی مفسران آفرینش پیامبر(ص) و امام علی(ع) را از یک منشأ، دلیلی بر مساوی بودن آن دو در وجوب اطاعت و ولایت دانسته‌اند.[۶۶]
  13. حدیث لوح: از احادیث منقول از پیامبر اسلام (ص) برای اثبات امامت ائمه دوازده‌گانه در آن نام جانشینان رسول خدا (ص)، از امام اول امام علی (ع) تا امام دوازدهم امام مهدی(ع) ذکر شده است.[۶۷]
  14. حدیث حق: از احاديث مشهور پيامبر درباره اینکه على(ع) معیار حق است. یکی از نقل‌های آن عبارت است از«على با حق است و حق با على و اين دو هرگز از يكديگر جدا نشوند تا بر سر حوض کوثر بر من وارد شوند.»[۶۸]
  15. حديث تشبيه: حدیثی که در آن پيامبر، على(ع) را به خود و دیگر پيامبران تشبيه كرده است، این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده است.[۶۹]
  16. لا فَتَى إِلَّا عَلِی: به معنای «جوانمردی جز علی وجود ندارد»، که به دلیل فداکاری و شجاعت امام علی(ع) در جنگ احد از سوی جبرئیل گفته شد.[۷۰] این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده است.[۷۱]

همچنین روایات دیگری مانند «ضربت علی در جنگ خندق از عبادت جن و انس برتر است»،[۷۲] «هر کس علی را سب کند مرا لعن کرده»،[۷۳] «هر کس علی را اذیت کند، مرا اذیت کرده است»‌،[۷۴] «با دوستی علی است که مؤمن از منافق شناخته می‌شود»،[۷۵] «علی از من و من از علیم»،[۷۶] «یاد علی عبادت است»،[۷۷] «نگاه به علی عباده است»،[۷۸] حدیث خاصِف النَعل[۷۹] و حدیث مؤاخات (تو برادر منی)[۸۰] و نیز القابی همچون «قَسیمُ النارِ و الجَنة»،[۸۱] صِدِّیق اکبر[۸۲] و فاروق اعظم[۸۳] از فضایل او به شمار می‌آیند.

ویژگی‌ها، حوادث مرتبط با علی(ع)

برخی از حوادث، ویژگی‌ها و امتیازات حضرت علی(ع) عبارتند از: ازدواج با حضرت زهرا: از فضایل اختصاصی امام علی ازدواجش با دختر پیامبر است که به دستور خداوند انجام شد[۸۴] گفته شده اگر علی(ع) نبود برای فاطمه همتایی نبود.[۸۵] مولود کعبه: مولود کعبه به معنای زاده‌شده در کعبه، اشاره به ماجرای تولد امام علی(ع) در کعبه دارد که از فضایل اختصاصی او به‌شمار می‌رود.[۸۶]

  1. لقب امیرالمؤمنین: به معنای امیر، فرمانده و رهبر مسلمانان، لقبی است که به اعتقاد شیعیان اختصاص به حضرت علی(ع) دارد به باور شیعیان، این لقب نخستین بار در زمان پیامبر اسلام برای علی بن ابی‌طالب به کار رفته است[۸۷] سید بن طاووس، محدث مهم شیعه در قرن هفتم، در کتاب الیقین باختصاص مولانا علی بإمرة المؤمنین، با اتکا به ۲۲۰ حدیث از منابع اهل سنت، لقب امیرالمؤمنین را مختص به امام علی(ع) دانسته است.[۸۸]
  2. ماجرای سدّ الابواب: به معنای مسدود کردن درها، به واقعه‌ای اشاره دارد که طی آن، پیامبر اسلام به فرمان خدا دستور داد جز درِ خانه امام علی(ع)، درِ همه خانه‌هایی که به مسجد النبی باز می‌شدند مسدود شود.[۸۹]
  3. برادری با رسول خدا(ص): پیامبر(ص) پیش از هجرت به مدینه، میان مهاجران، عقد اخوت برقرار کرد. همچنین در مدینه میان مهاجران و انصار عقد اخوت بست و هر دو بار میان خودش و امام علی عقد اخوت بست و علی را برادر خود خواند.[۹۰]
  4. اولین مسلمان: بر اساس اعتقاد شیعه و برخی از دانشمندان اهل سنت، امام علی(ع)، اولین مردی است که به پیامبر ایمان آورد.[۹۱]
  5. ابلاغ آیات برائت: در تفسیر نمونه آمده است تقریباً تمام مفسران و مورخان اتفاق‌نظر دارند که هنگامی که سوره توبه (یا آیات نخستین آن) نازل شد و پیمان‌هایی را که مشرکان با پیامبر اسلام(ص) داشتند لغو کرد (در سال نهم هجری)، پیامبر(ص) برای ابلاغ این فرمان، نخست آن را به ابوبکر داد تا در موقع حج در مکه برای عموم مردم بخواند؛ اما آن را از او گرفت و به علی(ع) داد و حضرت علی در مراسم حج به مردم ابلاغ کرد.[۹۲] این واقعه در منابع اهل سنت نقل شده است.[۹۳]
  6. خاتم‌بخشی: بخشیدن انگشتر(خاتم) توسط امام علی(ع) به فقیر در رکوع نماز است. این واقعه در کتب روایی شیعه و سنی نقل شده است.[۹۴]
  7. رد الشمس: از کرامات امام علی(ع) است در این واقعه، به دعای پیامبر اکرم(ص)، خورشید که در حال غروب بود، به عقب بازگشت و حضرت علی(ع) نماز عصرش را خواند.[۹۵] همچنین بنا به نقل شیخ مفید، در زمان حضرت علی(ع)، در یکی از جنگ‌ها تعدادی از لشکریان نماز عصرشان را نخوانده بودند که با دعای حضرت علی خورشید برگشت.[۹۶]

همچنین، چنانکه عبدالعزیر طباطبایی در مقدمه کتاب فضائل امیر المومنین ابن حنبل گفته است امام علی همه صفات نیکو مانند علم، شجاعت، سخاوت، فصاحت، بلاغت، زهد، ورع، ایمان، عدالت و عمل صالح را دارا بوده است.[۹۷]

جلوگیری از نشر فضایل علی

بنابر گزارش‌های تاریخی، در دوره بنی‌امیه به دستور معاویة بن ابی‌سفیان از نشر و نقل فضایل امام علی جلوگیری شد: به گفته على بن محمد مدائنى (درگذشت ۲۲۵ق) مورخ قرن سوم، معاويه به كارگزارانش نوشته بود که هر كس چيزى در فضیلت امام علی و خاندانش نقل کند، حرمتى براى جان و مالش نيست.[۹۸] همچنین روایت کردن از وی، یاد کردن از او به نیکی و نامگذاری فرزندان به نام علی ممنوع شده بود.[۹۹] معاویه علی را سب می‌کرد و می‌گفت دست از این کار برنمی‌دارم تا کسی فضيلتى را از او ياد نكند.[۱۰۰] به دستور او، سب علی بر منابر آغاز شد[۱۰۱] و تا دوره عمر بن عبدالعزیز حدود ۶۰ سال ادامه داشت.[۱۰۲]

به گفته محمدجواد مغنیه امويان كسانى كه فضيلت يا حديثى از امام على(ع) نقل می‌كردند، را شكنجه می‌دادند. آنان افرادی همچون ميثم تمّار، عمرو بن حمق خزاعى، رشيد هجرى، حجر بن عدى و كمیل بن زیاد را كشتند تا كسى به وسيله آنها به اخبار و آثار حضرت على(ع) آگاه نشود.[۱۰۳] همچنین به گفته شيخ محمد ابوزهره عالم اهل سنت، حكومت اموى تأثيرى جدى در پنهان ماندن بسيارى از آثار على(ع) داشته است و به همین دلیل احادیث اندکی از وی در منابع اهل سنت نقل شده است.[۱۰۴]

به‌گفته سید علی شهرستانی در کتاب «منعُ تدوینِ الحدیث»، بیشتر نویسندگان شیعه معتقدند یکی از عوامل منع حدیث جلوگیری از نشر فضایل امام علی(ع) بوده است.[۱۰۵]چراکه در احادیث پیامبر درباره اهل بیت، به برتری اهل‌بیت و شایستگی آنان برای خلافت اشاره شده بود و این با مصالح و منافع حکومت بنی‌امیه در تضاد بود.[۱۰۶]

جعل فضایل علی برای دیگران

چنانکه ابن ابی‌الحدید از ابوجعفر اسکافی متکلم معتزلی مذهب قرن سوم قمری نقل کرده، معاویه گروهی از صحابه و تابعین را قرار داده بود تا احادیثی در نکوهش امام علی جعل کنند.[۱۰۷] او در نامه‌ای از کارگزارانش خواست دوستداران عثمان بن عفان را شناسایی کرده و به خود نزديک كنند و آنچه که این افراد در فضيلت عثمان نقل مى‌كنند، برایش بنويسند.[۱۰۸] به گفته مدائنى مردم به خاطر رسيدن به مال و منال در مدح عثمان حديث آوردند و نقل فضايل عثمان فراوانى گرفت.[۱۰۹] از این‌رو معاویه در نامه دیگری به کارگزارانش نوشت از مردم دعوت کنند كه فضايل صحابه و خلفای سه‌گانه را روايت كنند تا اینکه در فضيلت حضرت علی(ع) حديثى نباشد مگر اينكه روايتى همانند آن در فضل خلفاى نخستين و صحابه بياورند يا ضد و مخالف آن را نقل كنند.[۱۱۰] به گفته مدائنی پس از فرمان معاویه، روایات زیادی در فضائل صحابه جعل شد و چنان مشهور شد که در منابر خوانده می‌شد و آنها را در مکتب‌خانه‌ها به کودکان آموزش می‌دانند.[۱۱۱]

انکار فضایل امام علی

ابن تیمیه (۶۶۱-۷۲۸ق) پیشوای سلفیه، پاره‌ای از احادیثی را که در فضیلت اهل بیت(ع) وارد شده است، مخدوش و مجعول دانسته است.[نیازمند منبع] همچنین شاگردش اسماعیل بن عمر معروف به ابن کثیر دمشقی(۷۰۱-۷۷۴ق) گفته است که آیه‌ای درخصوص علی(ع) به تنهایی نازل نشده[۱۱۲][یادداشت ۱] و روایاتی که در این باره از ابن عباس و دیگران نقل شده، صحیح نیستند.[۱۱۳] او همچنین سند بسیاری از احادیث فضائل امام علی را ضعیف دانسته است.[۱۱۴] و درخصوص حدیث طیر گفته است که قلب من در مورد صحت این حدیث تردید دارد هرچند که اسنادش بسیار است.[۱۱۵]

کتاب‌شناسی

فضایل امام علی(ع) در کتاب‌های حدیثی اهل سنت مانند صحاح سته در ذیل مناقب و فضایل علی بن ابی‌طالب آمده است.[۱۱۶] همچنین در کتاب‌هایی که از سوی عالمان شیعه و سنی درباره فضایل اهل بیت نوشته شده، بخشی به مناقب و فضایل امام علی اختصاص دارد. کتاب‌های مستقلی نیز درباره فضائل و مناقب امام علی(ع) منتشر شده، برخی از آنها عبارتند از:

کتاب‌های اهل سنت

همچنین مناقب علی بن ابی‌طالب، اثر احمد بن موسی بن مَردَوَیه (درگذشت ۴۱۰ق)، اَلْمعیار و المُوازنة فی فضائل الإمام أمیرالمؤمنین علی بن أبی‌طالب(ع) اثر محمد بن عبدالله اسکافی دانشمند معتزلی (درگذشت ۲۴۰ق)، الجوهرة فی نسب الامام علی و آله اثر محمد بن ابی‌بکر تلمسانی، در قرن هفتم هجری، جواهر المطالب فی مناقب الامام علی بن ابی‌طالب نوشته شمس‌الدین باعونی (درگذشت ۸۷۱ق)، کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب اثر محمد بن یوسف گنجی (متوفای ۶۵۸ق، مَناقِبُ الامام أمیرُالمُؤمنین (ع) نوشتۀ موفق بن احمد خوارزمی (درگذشت ۵۶۸ق)، مناقب مرتضوی نوشته میر محمدصالح ترمذی (م. ۱۰۶۰ ق.) و عمدة عیون صحاح الاخبار فی مناقب امام الابرار از دیگر آثار درباره فضایل امام علی به شمار می‌آیند، که عالمان اهل سنت نوشته‌اند.

کتاب‌های شیعه

کتاب‌های عُمْدَةُ عُیونِ صِحاحِ الأخْبار فی مَناقبِ إمامِ الأبرار مشهور به العُمدَة، تألیف ابن بطریق (درگذشت ۶۰۰ق)، مائةُ مَنْقَبَة مِنْ مَناقِب امیرالمؤمنین وَ الأئمّة مِنْ وُلْده(ع) مِن طَریقِ العامّة اثر ابن شاذان، طرف من الانباء و المناقب، اثر سید ابن طاووس، الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین اثر شاذان بن جبرئیل قمی، کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین نوشتۀ علامه حلی و قضاء امیرالمؤمنین اثر محمدتقی شوشتری از دیگر آثاری است که عالمان شیعی درباره فضائل امام علی نوشته‌اند.

پانویس

  1. اصغرپور، «درآمدی بر مناقب‌نگاری اهل‌بیت»، ص۲۶۷.
  2. برای نمونه نگاه کنید به: بیاضی، الصراط المستقیم، ۱۳۸۴ق، ج۱، ص۱۵۱-۲۹۸.
  3. ابن شاذان، مائة منقبة، ۱۴۰۷ق، ص۱۷۷.
  4. حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۱۶.
  5. ابن شاذان، مائة منقبة، ۱۴۰۷ق، ص۱۷۷.
  6. ابن منظور، مختصر تاریخ دمشق، ۱۴۰۲ق، ج۱۸، ص۱۱.
  7. شبلنجی، نور الابصار، الشریف الرضی، ج۱، ص۱۵۹.
  8. گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۱۴۰۴ق، ص۲۳۱.
  9. سوره مائده، آيه۵۵.
  10. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۵؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۹۳؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۰۹-۲۳۹.
  11. سوره بقره، آیه ۲۰۷.
  12. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۲۶۲.
  13. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۰۰.
  14. طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۶۶.
  15. سوره مائده، آیه۶۷.
  16. برای نمونه نگاه کنید به: عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۳۳۲؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۹۸؛ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۱۹۴.
  17. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج‌۱، ص‌۲۹۰؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۵۷.
  18. سوره مائده، آیه۳.
  19. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۲۶۴-۲۶۵.
  20. امینی، الغدیر، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۱۱۵.
  21. سوره توبه، آیه۱۱۹.
  22. کلینی، الکافی، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۲۰۸؛ آمدی، غایة المرام، ۱۳۹۱ق، ج۳، ص۵۲.
  23. حلی، کشف المراد، ۱۴۱۹ق، ص۵۰۳.
  24. سوره بینه، آیه۷.
  25. حاکم الحسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۴۵۹؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۷۹.
  26. برای نمونه نگاه کنید به: حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ۳۴۱-۳۵۲؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۲۴۴؛ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۳۱؛ حویزی، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۷۰.
  27. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۹، ص۳۳۲.
  28. سوره بقره، ص۲۷۴.
  29. ابن عساكر، تاريخ مدينة دمشق، ج۳۸، ص۲۰۶.
  30. سوره مجادله، آيه۱۲.
  31. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۳۸۰.
  32. سوره مریم، آیه۹۶.
  33. برای نمونه نگاه کنید به: سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۳۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۶۴؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۳۰.
  34. ابن حکم، تفسیر الحبری، ۱۴۰۸ق، ص۲۹۷-۳۱۱؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۶۰؛ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۳۱۱.
  35. سوره نساء، آيه۵۹.
  36. برای نمونه نگاه کنید به: طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۳۸۹؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۰، ص۱۱۳.
  37. قندوزی، ینابیع الموده، ۱۴۱۶ق، ص۴۹۴؛ عیاشی، تفسیر عیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۲۵۱-۲۵۲.
  38. سوره شوری، آیه۲۳.
  39. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۳، ص۲۳۲.
  40. سوره انسان، آيه۸-۹.
  41. علامه طباطبایی، ۱۴۱۷ق، ج۲۰، ص۱۳۲.
  42. زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۷۰.
  43. سوره نحل، آیه۴۳؛‌سوره انبیاء، آيه۷.
  44. برای نمونه نگاه کنید به: حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۴۳۲.
  45. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین، ۱۴۳۳ق، ص۱۹۷؛ امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۴و۱۵.
  46. بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۲۲ق، ج۵، ص۱۹، باب مناقب جعفر بن ابی‌طالب، ح۳۷۰۶؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۸۷۰-۱۸۷۱، باب من فضائل علی بن ابی‌طالب، ح۲۴۰۴؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۰۷-۱۰۶، ح۸۰؛ ابن حنبل، فضائل امیرالمومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، ص۱۵۶.
  47. قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۶۸؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۳۷، ح۴۶۳۷.
  48. امینی، الغدیر، ۱۳۷۰ق، ج۶، ص۷۸-۷۹.
  49. حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۵۴۳؛ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۱۸۹-۱۸۶؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۵، ص۹۷.
  50. برای نمونه نگاه کنید به: شیخ مفید، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۹۶.
  51. برای نمونه نگاه کنید به: ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳۹۲؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۸، ص۱۵۴-۳۳۹.
  52. برای نمونه نگاه کنید به: استرآبادی، البراهین القاطعه، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۲۴۴.
  53. برای نمونه نگاه کنید به: حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۴۳؛ ابن حنبل، مسند الام احمد، ۱۴۲۱ق، ج۵، ص۱۸۰؛ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۲.
  54. صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۲.
  55. رحیمی اصفهانی، ولایت و رهبری، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۱۱۹-۱۲۱.
  56. نسائی، خصائص امیر المومنین، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۹، ح۱۰.
  57. برای نمونه نگاه کنید به: نسائی، خصائص امیر المومنین، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۹، ح۱۰؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۸، ص۳۵۵.
  58. برای نمونه نگاه کنید به: بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۲۲ق، باب مناقب علی بن ابی‌طالب، ج۵، ص۱۸، ح۳۷۰۱-۳۷۰۲؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۸۷۲، باب من فضائل علی بن ابی‌طالب، ح۲۴۰۶.
  59. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۹۴.
  60. برای نمونه نگاه کنید به:‌ نسائی، السنن الکبری، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۳۱۰، ح۸۰۹۲؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۹۴؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۸۷۳، باب من فضائل علی بن ابی‌طالب، ح۲۴۰۸؛ ابن حنبل، فضائل امیر المومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، ص۱۸۰.
  61. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، ص۱۸۴.
  62. مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۸۸۳، باب من فضائل اهل بیت النبی، ح۲۴۲۴؛ طبری، المسترشد، ۱۴۱۵ق، ص۵۹۸.
  63. حاکم نیشابوری، مستدرک الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۲، ۳۷۳، ح۳۳۱۲.
  64. برای نمونه نگاه کنید به:‌ حاکم نیشابوری، مستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۲، ۳۷۳، ح۳۳۱۲؛ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۴۴.
  65. حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۶۳، ح۲۹۴۹؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۷۶-۳۷۷.
  66. ابن بطریق، خصائص الوحی المبین فی مناقب امیر المومنین، ۱۴۱۷ق، ص۲۴۶.
  67. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۲۷.
  68. خطيب بغدادى، تاريخ بغداد، ۱۴۲۲ق، ج۱۶، ص۴۷۰؛ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۸۹.
  69. خوارزمی، المناقب، ص۶۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۲۶۳.
  70. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۱۰.
  71. طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۵۱۴.
  72. حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۱۴.
  73. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، ص۱۹۴.
  74. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، ص۱۷۴.
  75. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، ص۱۷۲.
  76. احمد حنبل، مسند الامام احمد، ۱۴۲۱ق، ج۵، ص۱۷۹.
  77. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳۵۶.
  78. حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۵۲، ح۴۶۸۱.
  79. ابن مردویه، مناقب علی بن ابیطالب، ۱۴۲۴ق، ص۱۶۲.
  80. احمد حنبل، مسند الامام احمد، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۴۸۰.
  81. ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۲۹۸.
  82. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، ص۱۸۳.
  83. طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۵۲.
  84. فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۷.
  85. فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۶.
  86. امینی، الغدیر، ۱۳۹۷ق، ج۶، ص۲۱-۲۳.
  87. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۸.
  88. تقدمی معصومی، نور الأمیر فی تثبیت خطبة الغدیر، ۱۳۷۹ش، ص۹۷.
  89. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۹، ص۳۵؛ ابن حنبل، فضائل امیر المومنین، ۱۴۳۳ق، ص۱۷۷.
  90. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱ق، ج۳، ص۱۰۹۷-۱۰۹۸.
  91. النسائی، السنن الکبری، ج۵، ص۱۰۷؛ ابن حنبل، فضائل امیر المومنین، ۱۴۳۳ق، ص۱۸۶-۱۸۷.
  92. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۷، ص۲۷۵.
  93. ابن حنبل، مسند الامام احمد، ۱۴۲۱ق، ج۵، ص۱۷۹؛ نسایی، خصائص، ۱۴۰۶ق، ص۹۳.
  94. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۵؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۹۳؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۰۹-۲۳۹.
  95. شیخ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۴۶.
  96. مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۴۷.
  97. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین علی بن ابی‌طالب، ۱۴۳۳ق، مقدمه طباطبایی، ص۳۹-۴۰.
  98. ابن ابی‎الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۴۴.
  99. نگاه کنید به: محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امیر المؤمنین، ۱۴۲۸ق، ص۴۷۵-۴۸۳.
  100. ابن ابى‌الحديد، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۴، ص۵۷.
  101. ابن ابی‎الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۴۴.
  102. ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۹۴.
  103. مغنيه، الحسين و بطلة كربلاء، ۱۴۲۶ق، ص۱۸۷.
  104. ابوزهره، الامام الصادق، مطبعة محمدعلی مخیم، ص۱۶۲.
  105. شهرستانی، منع تدوین الحدیث، ۱۴۱۸ق، ص۵۷.
  106. اصغرپور، «درآمدی بر مناقب‌نگاری اهل بیت»، ص۲۷۰.
  107. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۴، ص۶۳.
  108. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۴۴.
  109. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۴۴.
  110. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۴۵.
  111. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۴۵.
  112. ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۵۷.
  113. ابن کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۵۷-۳۵۸.
  114. نگاه کنید به: ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۵۷-۳۵۸.
  115. ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۵۳.
  116. برای نمونه نگاه کنید به: بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۲۲ق، باب مناقب علی بن ابی طالب، ج۵، ص۱۸؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۸۷۰-۱۸۷۱، باب من فضائل علی بن ابی‌طالب، ح۲۴۰۴.
  117. مردی، «یادی از محقق طباطبائی به بهانه چاپ فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام.»
  118. ابن حنبل، فضائل امیر المومنین، ۱۴۳۳ق، ص۱۹۷.
  1. ابن کثیر، نزول آیات درباره علی و دیگران به صورت گروهی را پذیرفته است.(ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۵۷)

منابع

  • ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغة، تصحیح محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
  • ابن بطریق، یحیی بن حسن، خصائص الوحی المبین فی مناقب أمیرالمؤمنین، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۷ق.
  • ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند الامام احمد بن حنبل، تحقیق شعیب ارنؤوط و عادل مرشد و...، مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۱ق/۲۰۰۱م.
  • ابن حنبل، احمد، فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب، تحقیق سید عبدالعزیز طباطبایی، قم، دار التفسیر، ۱۴۳۳ق/۱۳۹۰ش.
  • ابن شاذان، محمد بن احمد، مائة منقبة من مناقب امیر المومنین و الائمه، قم، مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۴۰۷ق.
  • ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، تحقیق: علی شیری، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۵ق.
  • ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
  • ابن مردویه اصفهانی، احمد بن موسی، مناقب علی بن ابی‌طالب، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۴ق.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم، مختصر تاریخ دمشق لابن عساکر، تحقیق روحیة النحاس و ریاض عبدالحمید مراد و محمد مطیع، دمشق، دار الفکر للطبعة و التوزیع و النشر، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۹م.
  • ابوزهره، الامام الصادق، حیاته و عصره و ٰآرائه و فقهه، مطبعة محمدعلی مخیم، بی‌تا.
  • استرآبادی، محمدجعفر، البراهین القاطعه فی شرح تجرید العقائد الساطعه، تحقیق: مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۳۸۲ش.
  • اصغرپور، حسن، «درآمدی بر مناقب‌نگاری»، در مجله علوم حدیث، شماره۴۵و۴۶، ۱۳۸۶ش.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق محمد زهیر بن ناصر الناصر، دار طوق النجاة، ۱۴۲۲ق.
  • بیاضی، علی بن محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، تصحیح رمضان میخائیل، نجف، المکتبة الحیدریه، ۱۳۸۴ق.
  • تقدمی معصومی، امیر، نور الأمیر علیه السلام فی تثبیت خطبة الغدیر: مؤیدات حدیثیة من کتب أهل السنة لخطبة النبیّ الأعظم الغدیریة، قم، مولود کعبه، ۱۳۷۹ش.
  • حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۰م.
  • حبری، حسین بن حکم، تفسیر الحبری، بیروت، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
  • حسکانی، عبیدالله بن احمد، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تحقیق: محمدباقر محمودی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، ۱۴۱۱ق.
  • خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، تحقیق بشار عواد معروف، بیروت، دار الغرب الاسلامی، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۲م.
  • رحیمی اصفهانی، غلامحسین، ولایت و رهبری، تفرش، انتشارات عسکریه،‌۱۳۷۴ش.
  • زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
  • سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
  • شبلنجی، مؤمن، نور الابصار فی مناقب آل النبی المختار، قم، الشریف الرضی، بی‌تا.
  • صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
  • طباطبايی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • طبری آملی، محمد بن جریر، المسترشد فی امامة علی ابی ابی‌طالب، تصحیح احمد محمودی، قم، کوشانپور، ۱۴۱۵ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
  • طوسی، محمد بن حسن، الامالی، تصحیح مؤسسه البعثته، قم، دار الثقافه، ۱۴۱۴ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، المطبعة العلمیه، ۱۳۸۰ق.
  • فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم، انتشارات رضی، ۱۳۷۵ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح طیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • گنجی شافعی، محمد بن یوسف، کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب، تصحیح محمدهادی امینی، تهران، دار احیاء التراث اهل البیت، ۱۴۰۴ق/۱۳۶۲ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • مغنيه، محمدجواد، الحسين و بطلة كربلاء، تصحیح سامی عزیری، قم، دار الکتاب اسلامی، ۱۴۲۶ق/۲۰۰۵م.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
  • نسائی، احمد بن شعیب، السنن الكبرى، تحقیق حسن بن عبدالمنعم علی خراسانی، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۱ق/۲۰۰۱م.
  • نسائی، احمد بن شعیب، خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب، تحقیق احمد میرین بلوشی، کویت، مکتبة المعلا، ۱۴۰۶ق.
  • نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق.
  • نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.

پیوند به بیرون