الخلاف فی الاحکام (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
الخلاف
کتاب الخلاف.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ ق)
موضوع: فقه
سبک: استدلالی
زبان: عربی
ناشر: جامعه مدرسین
مجموعه: 6 جلد

الخِلافُ فی الأحکام مشهور به الخلاف یا کتاب الخلاف کتابی فقهی، تألیف شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ ق). این کتاب از معروف‌ترین کتاب‌های فقهی نزد شیعه است که به مسائل اختلافی و فقه مقارن می‌پردازد. شیخ طوسی در این کتاب، آرای فقهی مذاهب مختلف اسلامی را طرح و سپس با استدلال، به نقد آرای مخالف و بیان نظر صحیح می‌پردازد.

نام کتاب

برای این کتاب عناوین مختلفی نظیر «الخلاف فی الأحکام»، «مسائل الخلاف»، «مسائل الخلاف مع الکل» را ذکر کرده‌اند.[۱]

انگیزه نگارش

مؤلف در خطبۀ کتاب علت تدوین آن را درخواست بعضی از برادران دینی‌اش در طرح مباحث خلاف بین مذاهب مختلف و بیان نظر هر کدام از آنان و ذکر دلائل امامیه از دلیل علمی و سنت قطعی و اخبار پیامبر اکرم(ص) که مخالفین خود را ملتزم به عمل به آن می‌دانند، ذکر نموده است.[۲]

تاریخ تألیف

از تاریخ دقیق تألیف کتاب اطلاع دقیقی در تراجم موجود نیست؛ اما با توجه به مقدمۀ کتاب المبسوط، این کتاب پس از «النهایة» و «الجمل و العقود» و قبل از «المبسوط» نوشته شده است. بنا بر قول خود مؤلف این کتاب پس از دو کتاب مهم شیخ طوسی یعنی تهذیب الاحکام و الاستبصار (پس از سال ۴۱۵ق) نگارش شده است.[۳]

محتوای کتاب

مجموعۀ مباحث کتاب در ۶ مجلد چاپ شده و به صورت سؤال با عنوان «مسألة» و جواب آن با عنوان «دلیلنا» تقسیم شده است. این مباحث عبارتند از:

نسخه‌ها

در الذریعه به ۸ نسخه اشاره شده که عبارتند از:

  1. نسخۀ قدیمی و کامل حاج میرزا باقر قاضی طباطبایی در تبریز در دو مجلد.
  2. نسخه کتابخانه شیخ هادی کاشف الغطاء در نجف اشرف.
  3. نسخه کتابخانه شیخ محمد سماوی.
  4. نسخه کتابخانه شیخ مشکور، جلد اوّل.
  5. نسخه کتابخانه تستریه، جلد دوم، از موقوفات شیخ مهدی قمشه‌ای.
  6. نسخه کتابخانه صدر، از اول کتاب طهارت تا آخر کتاب ایمان مربوط به سال ۶۶۸ق و از قدیمی‌ترین نُسخ آن.
  7. نسخه کتابخانه شیخ هادی کاشف الغطاء به خط شهریار بن الله‌داد فراهانی مربوط به سال ۱۰۸۲ ق.
  8. قطعه‌ای از کتاب از بحث عدد تا کتاب حدود، متعلّق به کتابخانه آستان قدس رضوی به خط صدرالدین بن جمال‌الدین محمد که در سال ۱۰۶۷ق توسط ابن خاتون وقف شده است.[۵]

نسخه‌های معتبر

در چاپ کتاب، از چهار نسخه استفاده شده است که عبارتند از:

چاپ

این کتاب چندین بار در مجلدات گوناگون چاپ شده است. کتاب موجود به همت مؤسسۀ نشر اسلامی تابع جامعه مدرسین در قم و با اشراف مجتبی محمدی عراقی و تحت نظارت گروه تحقیق شیخ محمد مهدی نجف، سید جواد شهرستانی، سیدعلی خراسانی کاظمی تحقیق و عرضه شده است.[۷]

پانویس

  1. تهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۳۴۶. ج ۷، ص۲۳۵. ابن شهرآشوب، معالم العلماء، ص۱۴۹.
  2. طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۵.
  3. طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۵ و ۴۶.
  4. طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، فهرست کتاب
  5. تهرانی، الذریعه، ج۷، ص۲۳۵ و ۲۳۶.
  6. طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج ۱، ص۳۵.
  7. طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج ۱، ص۳۶.

منابع

  • ابن شهر آشوب، محمدعلی، معالم العلماء، قم.
  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء.
  • طوسی، محمد بن حسن، الخلاف فی الاحکام، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۷ق.
  • مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، نرم‌افزار آثار شیخ طوسی.

پیوند به بیرون

مطالعه بیشتر: مدخل الخلاف در دانشنامه جهان اسلام