منهج الرشاد لمن اراد السداد (کتاب)

مَنهج الرَّشاد لِمَن أراد السَّداد

اطلاعات کتاب
نویسنده	جعفر کاشف‌الغطاء (درگذشته ۱۲۲۸ق)
موضوع	نقد وهابیت
زبان	عربی
تعداد جلد	۱ جلد
اطلاعات نشر
ناشر	مجمع جهانی اهل‌بیت
محل نشر	قم
تاریخ نشر	۱۴۱۹ق
وبسایت ناشر	https://www.ahl-ul-bayt.org/

منهجُ الرَّشاد لِمَن أراد السَّداد کتابی در نقد اندیشه‌های وهابیان، نوشته کاشف‌الغطاء (۱۱۵۶ - ۱۲۲۸ق) است. این اثر در پاسخ به نامه عبدالعزیز بن سعود، از پادشاهان آل سعود نگاشته شده و دومین اثر از آثار نوشته شده در نقد وهابیت دانسته شده است. کتاب شامل مقدمه، بخشی که نویسنده آن را مقاصد (مطالب مهم و مورد نظر) نام نهاده و یک خاتمه (بخش پایانی) است.

منهج الرّشاد اولین‌بار در سال ۱۳۴۳ق در چاپخانه حیدریه نجف و پس از آن در سال ۱۴۱۹ق توسط مجمع جهانی اهل‌بیت، با تصحیح و تحقیق سید مهدی رجایی و بار دیگر در سال ۱۴۲۰ق، در مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه منتشر شده است. کتاب تا کنون سه مرتبه به فارسی ترجمه شده است.

نویسنده اثر

مقالهٔ اصلی: جعفر کاشف‌الغطاء

منهجُ الرَّشاد لِمَن أراد السَّداد نوشته شیخ جعفر کاشف‌الغطاء (۱۱۵۶ - ۱۲۲۸ق) است. کاشف‌الغطاء فقیه شیعی، از شاگردان وحید بهبهانی و سید مهدی بحرالعلوم و نویسنده کتاب مشهور فقهی کشف الغطاء بوده است. مبارزه با جریان اخباری‌گری و نیز مبارزه نظامی و فرهنگی با وهابیان، در زمره فعالیت‌های او شمرده شده است.

انگیزه تألیف

عبدالعزیز بن سعود (درگذشته ۱۲۱۸ق) از پادشاهان آل سعود، یک‌سال پس از مرگ محمد بن عبد الوهاب (۱۱۱۵–۱۲۰۷ق)؛ پایه‌گذار فرقه وهابیت، به کاشف‌الغطاء نامه‌ نوشت و در آن اعتقاداتی شرک‌آمیز به شیعیان نسبت داد. به نوشته برخی نویسندگان این نامه در خلال حملات متعدد او به شهرهای زیارتی عراق از جمله کربلا و نجف بود و شیخ جعفر پاسخ نامه او را در ۷۰ صفحه و با عنوان منهجُ الرَّشاد لِمَن أراد السَّداد، نگاشت.

جایگاه و اهمیت

آقا بزرگ تهرانی فقیه و کتاب‌شناس شیعی، این اثر را اولین اثر در نقد اندیشه‌های وهابیت دانسته اما به گفته سید محسن امین فقیه، ادیب و شرح‌حال‌نگار شیعی چون اول‌بار سلیمان؛ برادر محمد بن عبد الوهاب در نقد اندیشه‌های او کتاب نوشت، پس کاشف‌الغطاء پس از او در نقد وهابیان پیشگام است.

گزارش شده هنگامی که منهج الرّشاد به دست عبدالعزیز بن سعود رسید، وی گروهی از عالمان اهل‌سنت را به بررسی کتاب التوحید؛ اثر محمد بن عبد الوهاب گماشت و این موجب شد تا آنان، این کتاب را شامل اندیشه‌های ناهمگون و نگارنده آن را فردی کم‌اطلاع از شریعت معرفی کنند.

محتوا

کتاب شامل چهار بخش مقدمه، بخشی که نویسنده آن را مقاصد (مطالب مهم و مورد نظر) نام نهاده، خاتمه (بخش پایانی) و جوابیه است.

مقدمه خود در سه بخش نگارش شده که عبارتند از:

• گوناگون‌شدن عمل و گفتار انسان، به سبب گوناگونی هدف‌ها و نیت‌ها.

• گوناگونی ظاهر آیات و روایات (در تشخیص سره از ناسره).

• بیان سنجه‌ای برای مراجعه؛ هنگام اختلاف در اندیشه‌ها.

مقاصد شامل هشت مقصد ذیل است:

• انواع کفر
• معنای عبادت
• ذبح کردن برای غیر خدا
• نذر برای غیر خدا
• سوگند به غیر از خدا
• استغاثه (دادخواهی)
• توسل
• شفاعت

خاتمه (بخش پایانی) در خود چهار باب دارد:

• زندگانی مردگان پس از مرگ
• زیارت قبور.
• تبرک‌جستن به قبور و مانند آن.
• ساخت و آبادسازی قبور انبیا و اولیا.

جوابیه که در ده صفحه نسبت به مسئله استغاثه به غیر خدا و خواندنِ غیر خدا پاسخی تکمیلی ارائه شده است.

نسخه‌های خطی و وضعیت نشر

برخی از نسخه‌های خطی کتاب عبارتند از:

به گزارش سید مهدی رجایی مصحح و محقق کتاب، نسخه‌ای خطی با شماره ۳۸۹۲، در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی قم و به قلم محمدقاسم ولبزی موجود است. این نسخه در زمان حیات مؤلف و در سال ۱۲۱۰ق به اتمام رسیده است. نسخه‌های خطی دیگری نیز بنا بر گزارش سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، در کتابخانه وزیری یزد و نیز در کتابخانه حسینیه شوشتری‌ها؛ در نجف وجود دارد.

منهج الرّشاد اولین‌بار در سال ۱۳۴۳ق در چاپخانه حیدریه نجف و در ۸۲ صفحه به چاپ رسید. نیز کتاب در سال ۱۴۱۹ق توسط مجمع جهانی اهل‌بیت و با تصحیح و تحقیق سید مهدی رجایی، در ۲۰۱ صفحه چاپ شده است. این اثر بار دیگر در سال ۱۴۲۰ق، در مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه و در ۱۲۲ صفحه منتشر شده است.

ترجمه‌ها

منهج الرّشاد سه مرتبه به فارسی ترجمه شده است:

• ترجمه‌ای از رئوف حق‌پرست در سال ۱۳۸۴ش، از انتشارات سلسله.
• ترجمه‌ای از محمد تقدمی صابری در سال ۱۳۸۷ش، از انتشارات آستان قدس رضوی، با عنوان پاسخ‌نامه شیخ جعفر کاشف الغطاء به عبد العزیز بن سعود (منهج الرّشاد لمن اراد السّداد).
• ترجمه و برگزیده بخشی از متن توسط مرتضی قاسمی کاشانی در سال ۱۳۷۳ش، از انتشارات مرسل.

منابع

• منهج الرّشاد لمن أراد السّداد، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران.
• تقدمی صابری، محمد، پاسخ‌نامه شیخ جعفر کاشف الغطاء به عبدالعزیز بن سعود (منهج الرّشاد لمن اراد السّداد)، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۸۷ش.
• حق‌پرست، رئوف، ترجمه‌ی منهج‌ الرّشاد لمن اراد‌ السّداد : پاسخ به شبهات وهابیان، قم، سلسله، ۱۳۸۴ش.
• رجایی، سید مهدی، «مقدمه»، در منهج الرّشاد لمن أراد السّداد، تألیف جعفر کاشف‌الغطاء، قم، مجمع جهانی اهل‌بیت، ۱۴۱۹ق.
• رفیعی، محمدحسین، وهابیت، تهران، الهدی، ۱۳۹۳ش.
• عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم، فقهای نامدار شیعه، قم، کتابخانه مرعشی نجفی، ۱۳۷۲ش.
• قاسمی کاشانی، مرتضی، پ‍ی‍رام‍ون‌ م‍س‍ائ‍ل‌ اس‍ت‍غ‍اث‍ه‌، ت‍وس‍ل‌ و ش‍ف‍اع‍ت‌، کاشان، مرسل، ۱۳۷۳ش.
• کاشف‌الغطاء، جعفر، منهج الرّشاد لمن أراد السّداد، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، ۱۴۲۰ق.
• محمدعلی، مدرس تبریزی، ریحانة الأدب، تهران، کتابفروشی خیام، ۱۳۶۹ش.
• موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، قم، اسماعیلیان، ۱۳۹۰ش.