باب جبرئیل
باب جبرئیل یکی از ورودیهای اصلی مسجدالنبی در زمان پیامبر اکرم(ص) است که در بازسازیهای بعدی، مکان آن کمی تغییر یافته است. این ورودی در مجاورت دیوار شرقی مسجدالنبی و شمال شرقی مرقد پیامبر(ص) و نزدیک باب النساء قرار دارد.
علت نامگذاری این در به باب جبرئیل به نزدیکی آن به مقام جبرئیل و همچنین رفتوآمد این فرشته از آن طبق روایتی نسبت داده شده است. باب جبرئیل در دورههای مختلف بازسازی شده و برخی فقیهان شیعه، ورود به مسجدالنبی از این در را مستحب دانستهاند.
معرفی و اهمیت
باب جبرئیل از ورودیهای اصلی مسجدالنبی از زمان پیامبر اکرم(ص) بوده است.[۱] این ورودی، در مجاورت دیوار شرقی مسجد النبی و شمال شرقی مرقد پیامبر(ص) و نزدیک به باب النساء قرار دارد.[۲] گفته شده است جبرئیل(ع) برای دیدار پیامبر اکرم(ص) از این درب، رفتوآمد داشته و همچنین براساس روایتی، جبرئیل(ع) در این مکان به شکل دحیه کلبی در حال گفتوگو با پیامبر(ص) دیده شده است.[۳]
علت نامگذاری این درب به «باب جبرئیل»[۴] شامل نزدیکی آن به مقام جبرئیل و رفتوآمد جبرئیل نزد پیامبر(ص) از این در ذکر شده است.[۵]
نامهای دیگر
نامهای دیگری برای این در گفتهاند، از جمله:
- باب عثمان یا آلعثمان: این در روبروی خانه عثمان بن عفان واقع شده بود بههمین دلیل از آن به عنوان باب عثمان،[۶] یا باب آلعثمان،[۷] یاد میشود.
- باب جَنائز و باب الجَبر: این در بهجهت نزدیکی به مکانی که بر جنازهها نماز میخواندند، باب الجنائز نامیده میشد و چون تشییعکنندگان مجبور بودند جنازههای خود را از این در بیرون ببرند، باب الجبر نیز خوانده میشد.[۸]
استحباب ورود به مسجدالنبی از باب جبرئیل
طبق نظر فقهای شیعه ورود به مسجد النبی از باب جبرئیل مستحب است.[۹] بنابر گزارش کتب تاریخی و روایی، پیامبر(ص) بعد از تغییر قبله در سال دوم هجری قمری تمام درهای ورودی مسجد النبی به جز باب جبرئیل را بست و از این در وارد مسجد میشد.[۱۰] به گفته فقیهان، شاید یکی از دلایل مستحببودن ورود به مسجد النبی از این در، همین مسئله باشد.[۱۱]
مرمت و تزیین باب جبرئیل
«باب جبرئیل» در دورههای مختلف توسط حاکمان اسلامی، بازسازی و تغیراتی در مکان و نقوش آن ایجاد شده است.
قرون اولیه
نخستین جابهجایی باب جبرئیل پس از غزوه خیبر در سال ۷ قمری دانسته شده است که از مکان اولیه در حدود چهار متر به سمت شمال منتقل شد.[۱۲] همچنین گفته شده در دوره عثمان بن عفان، در همراه با دیوار شرقی مسجد، حدود سه متر عقبتر رفت.[۱۳] در دوره مهدی عباسی نیز، سمت راست و چپ در عبارت «عمَل اهلُ حمص» و روی سمت بیرونی، سوره توبه[۱۴] نقش بسته بود.[۱۵]
دوره عثمانیان
به گفته پژوهشگران عبدالحمید عثمانی در سال ۱۲۰۱ق باب جبرئیل را بازسازی و اطراف آن را با سنگ مرمر تزیین کرد و آیاتی از قرآن و یک بیت شعر نوشت.[۱۶] در سال ۱۲۱۲ق، بازسازی دیگری به فرمان سلطان سلیم سوم انجام شد.[۱۷] در سال ۱۲۶۵ق، به دستور عبدالمجید عثمانی، برای سهولت ورود و خروج زائران و امکان اقامه نماز در بیرون مسجد، در قدیمی بسته شد و در دیگری به موازات آن و حدود سه تا چهار متر پایینتر باز شد؛[۱۸] باب جبرئیل کنونی همین در است.[۱۹] بالای در جدید آیه: «اِنَّ اللهَ وَمَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ» نگاشته شد.[۲۰]
پانویس
- ↑ مطری، التعریف بما آنست الهجره، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳.
- ↑ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ۱۳۴۴ق، ج۱، ص۴۷۹.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۱۶.
- ↑ ابنشبه، تاریخ المدینه،۱۴۱۰ق، ج۱، ص۵، قائدان، تاریخ و آثار اسلامی،۱۳۸۶ش، ص۲۱۱.
- ↑ خیاری، تاریخ معالم المدینه، ۱۴۱۹ق، ص۸۹؛ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ج۱، ص۴۸۰.
- ↑ مطری، التعریف بما آنست الهجره،۱۴۲۶ق، ص۱۰۳؛ ابنالضیاء، تاریخ مکه المشرفه، ۱۴۲۴ق، ص۲۹۱؛ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ۱۳۴۴ق، ج۱، ص۴۸۰.
- ↑ ابن شبه، تاریخ المدینه،۱۴۱۰ق، ج۱، ص۵.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۲۱۳.
- ↑ شهید اول، الدروس الشرعیه، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۹؛ طرابلسی، المهذب، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۷۵.
- ↑ حلبی، السیرة الحلبیه، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۵۳؛ مطری، التعریف بما آنست الهجره، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳؛ ابنالضیاء، تاریخ مکة المشرفه، ۱۴۲۴ق، ص۲۹۱.
- ↑ صدوق، من لا یحضره الفقیه،۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۶۶؛ فیض کاشانی، مفاتیح الشرائع، ج۱، ص۳۹۷؛ سید بکری دمیاطی، اعانة الطالبین، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۵۵-۳۵۶.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۲۱۳-۲۱۴.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی،۱۳۸۶ش، ص۲۱۳-۲۱۴.
- ↑ سوره توبه، آیه۱۲۸.
- ↑ حربی، المناسک، ۱۴۰۱ق، ص۱۴۴.
- ↑ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۴، ص۶۲۵.
- ↑ انصاری، تعمیر و توسعه مسجد نبوی، ۱۳۷۸ش، ص۱۵۵.
- ↑ خیاری، تاریخ معالم المدینه، ۱۴۱۹ق، ص۹۰-۹۱.
- ↑ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ۱۳۴۴ق، ج۱، ص۴۷۹. صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین،۱۴۲۴ق، ج۴، ص۶۲۵.
- ↑ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ۱۳۴۴ق، ج۱، ص۴۷۹. صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین،۱۴۲۴ق، ج۴، ص۶۲۵.
منابع
- ابنبراج، عبدالعزیر بن نحریر، المهذب، مقدمهنویس: جعفر سبحانی تبریزی، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۰۶ق.
- ابنجبیر، محمد بن احمد، رحلة ابن جبیر، بیروت، دار مکتبة الهلال، ۱۹۸۶م.
- ابنشبه نمیری، عمر بن شبه، تاریخ المدینة المنوره، تحقیق: محمدفهیم شلتوت، قم، دار الفکر، ۱۴۱۰ق.
- ابنضیاء، محمد بن احمد، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، به کوشش علاء و ایمن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۴ق.
- ابننجار، محمد بن محمود، الدرة الثمینة فی اخبار المدینه، تخقیق: شکری حسین محمد، بیروت، دار الارقم، بیتا.
- انصاری، ناجی محمد حسن، تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، مترجم: عبدالحمید آیتی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۷۸ش.
- بکری، عثمان بن محمد، إعانة الطالبین علی حل ألفاظ فتح المعین (هو حاشیة علی فتح المعین بشرح قرة العین بمهمات الدین)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۸ق.
- بیهقی، احمد بن حسین، دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، تحقیق: عبدالمعطی امین قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
- حربی، ابراهیم بن اسحاق، المناسک و اماکن طرق الحج، تحقیق: حمد جاسر، ریاض، دار الیمامه، ۱۴۰۱ق.
- حلبی، علی بن ابراهیم، السیرة الحلبیة من انسان العیون فی سیرة الأمین المأمون المعروفة بالسیرة الحلبیة، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.
- خیاری، احمد یاسین احمد، تاریخ معالم المدینة المنورة قدیما و حدیثا، ریاض، المملکة العربیة السعودیة. الأمانة العامة للإحتفال بمرور مائة عام علی تأسیس المملکة ۱۴۱۹ق.
- رفعت پاشا، ابراهیم، مرآة الحرمین، قاهره، مطبعة دارالکتب المصریة، ۱۳۴۴ق.
- سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، تحقیق: محمد محییالدین عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
- شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
- صبری پاشا، ایوب، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، مترجم: محمد حرب، قاهره، دار الآفاق العربیه، ۱۴۲۴ق.
- صدوق، محمد بن علی، مَن لا یَحضَرُهُ الفقیه، تحقیق و تصحیح علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزهٔ علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- فیض کاشانی، محمد بن شاهمرتضی، مفاتیح الشرائع، تحقیق: مخدی رجایی قم، مجمع الذخائر الإسلامية، ۱۴۰۱ق.
- قائدان، اصغر، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
- مطری، محمد،، التعریف بما انست الهجرة من معالم دار الهجرة، تخقیق: سلیمان رحیلی، ریاض، المملکة العربیة السعودیة. ادارة الملک عبدالعزیز، ۱۴۲۶ق.
- واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، تحقیق: مارزدن جونز، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۹ق.