عبدالله بن خباب بن ارت
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | عبدالله بن خباب بن أرت |
| زادروز | در زمان پیامبر اسلام(ص) |
| محل زندگی | کوفه |
| نسب/قبیله | فرزند خباب بن أرت |
| خویشاوندان | خباب بن أرت (از صحابه پیامبر) |
| درگذشت | ۳۸ق، در مسیر بصره به کوفه |
| نحوه درگذشت | شهادت به دست خوارج |
| مشخصات دینی | |
| حضور در جنگها | جنگ جمل، جنگ صفین، جنگ نهروان |
| دلیل شهرت | از یاران امام علی(ع)، شجاعت، عبادت و نیکوکاری؛ شهادت به دست خوارج |
| نقشهای برجسته | حضور در رکاب امام علی(ع) در جنگ جمل و صفین؛ از شاهدان ماجرای حکمیت؛ ایراد خطبه در حمایت از ادامه نبرد؛ بنابر برخی گزارشها از کارگزاران امام علی(ع) در نهروان |
| دیگر فعالیتها | نقل حدیث از پیامبر(ص) |
عبدالله بن خَبّاب بن اَرَتّ از یاران امام علی(ع) و از چهرههای شجاع،[۱] عابد و نیکوکار[۲] معرفی شده است. ابنخباب را اولین شهیدی دانستهاند که توسط خوارج کشته شد.[۳] به گفته مورخان، عبدالله در زمان رسول خدا(ص) متولد شد و به خیر و صلاح معروف بود.[۴] بنابر گزارش منابع تاریخی، او در جنگ جمل در کنار امام علی(ع) با ناکثین جنگید، در جنگ صفین حضور داشت[۵] و در ماجرای حکمیت نیز از شاهدان به شمار میرفت[۶] که با ایراد خطبهای، حمایت خود را از ادامه نبرد در کنار امام علی(ع) اعلام کرد.[۷] برخی نیز او را از کارگزاران امام علی(ع) در نهروان دانستهاند.[۸] پدر وی خباب بن أَرَت از صحابه بود.[۹]
بر پایه گزارشها، عبدالله بن خباب در مسیر بصره به کوفه به دست خوارج همراه همسر باردارش دستگیر شد.[۱۰] خوارج نظر او را درباره امام علی(ع) جویا شدند و وی در پاسخ، امام را داناترین مردم به خدا، پایبندترین آنان به دین و نافذترین در بصیرت معرفی کرد.[۱۱] سپس از او خواستند حدیثی از پیامبر(ص) نقل کند. عبدالله حدیثی درباره فتنههای آینده خواند، اما این سخن خوارج را خشمگین ساخت.[۱۲] با وجود آنکه پیشتر به او امان داده بودند، وی و همس باردارش را به شکل فجیعی به شهادت رساندند.[۱۳] به نقل منابع، مسعر بن فدکی تمیمی، قاتل عبدالله بن خباب بود.[۱۴]
به گزارش مورخان، امام پس از آگاهی از این حادثه سخت اندوهگین شده شده و سخنانی گفتند که حاضرین به گریه افتادند.[۱۵] امام علی(ع)، ابتدا نمایندهای برای بررسی ماجرا فرستاد که او نیز به دست خوارج کشته شد.[۱۶] سپس امام به نهروان رفت و آنان را به صلح و بازگشت دعوت کرد، اما خوارج ضمن پذیرش مسئولیت قتل عبدالله، بر موضع خود پافشاری کردند و حتی امام(ع) را نیز به سرنوشتی مشابه تهدید نمودند.[۱۷] درخواست امام برای تحویل قاتل جهت قصاص نیز با این پاسخ روبهرو شد که همه خوارج خود را در این جنایت شریک میدانند؛[۱۸] رخدادی که گفته میشود سرانجامش به جنگ نهروان انجامید.[۱۹]
پانویس
- ↑ ابناعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۲۰۲.
- ↑ خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۳۶.
- ↑ ابنحیون، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار(ع)، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۸.
- ↑ ابنجوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ، ج۵، ص۱۴۳.
- ↑ خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۴۱۱.
- ↑ حمیدالله، مجموعه الوثائق السیاسیه، ۱۳۷۷ش، ص۶۱۳.
- ↑ ابناعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۲۰۲.
- ↑ فیروزآبادی، فضائل الخمسة، ۱۳۹۲ق، ج۲، ص۴۰۸.
- ↑ شوشتری، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ۱۴۰۹ق، ج۳۲، ص۵۳۳.
- ↑ ابناثیر، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۱۹.
- ↑ شوشتری، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ۱۴۰۹ق، ج۳۲، ص۵۳۳.
- ↑ شوشتری، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ۱۴۰۹ق، ج۳۲، ص۵۳۳.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابناثیر، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۱۹؛ یوسفی غروی، موسوعه التاریخ الاسلامی، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۳۸.
- ↑ ابنصباغ، الفصول المهمة، ۱۴۲۲ق، ج۱،ص،۴۵۵ پاورقی.
- ↑ خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۳۶.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۹۶م، ج۳، ص۳۶۹.
- ↑ بروجردی، منابع فقه شیعه، ۱۳۸۶ش، ج۳۱، ص۱۲۹.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۹۶م، ج۳، ص۱۳۶.
- ↑ ابنقتیبه، الإمامة و السياسة، ۱۳۸۰ش، ص۱۷۶.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
- ابناعثم کوفی، محمد بن علی، کتاب الفتوح، محقق: علی شیری، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۱۱ق.
- ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الملوک و الأمم، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۲ق.
- ابنحیون، نعمان بن محمد، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار(ع)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۹ق.
- ابنصباغ، علی بن محمد،الفصول المهمة فی معرفة الأئمة علیهم السلام، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۲ق.
- ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم، الإمامة و السیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء، ترجمه سید ناصر طباطبایی، تهران، ققنوس، ۱۳۸۰ش.
- بروجردی، حسین، منابع فقه شیعه: ترجمه جامع أحادیث الشیعة، جمعی از مترجمان، تهران، فرهنگ سبز، ۱۳۸۶ش.
- حمیدالله، محمد، مجموعه الوثائق السیاسیه، مترجم: محمد حسینی، تهران، انتشارات سروش، ۱۳۷۷ش.
- خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، مؤسسة البلاغ، ۱۴۱۹ق.
- شوشتری، نور الله بن شریف الدین، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، قم، کتابخانه عمومی آیتاللهمرعشی نجفی(ره)، ۱۴۰۹ق.
- فیروزآبادی، سید مرتضی، فضائل الخمسة من الصحاح الستة، تهران، ناشر اسلامیة، ۱۳۹۲ق.
- یوسفی غروی، محمدهادی، موسوعه التاریخ الاسلامی، قم، مجمع اندیشه اسلامی،، ۱۴۱۷ق.