مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
نیازمند خلاصه‌سازی

محسن بن علی(ع)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از محسن بن علی)
پرش به: ناوبری، جستجو
امامزاده
محسن بن علی بن ابی طالب
نام محسن بن علی بن ابی طالب
درگذشت پس از رحلت پیامبر(ص) - سال ۱۱ هجری
مدفن بنا بر نقلی در خانه امام علی(ع)
پدر امام علی(ع)
مادر فاطمه زهرا(س)
طول عمر بنابر اعتقاد شیعیان قبل از تولد سقط شده است.
امامزادگان مشهور

محسن بن علی(ع) پنجمین فرزند حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) که قبل از تولد، هنگام هجوم طرفداران خلافت ابوبکر به خانه حضرت علی(ع) برای بیعت گرفتن از او، سقط شد و به شهادت رسید. تاریخ دقیق شهادت وی مشخص نیست ولی بنابر گزارش‌های تاریخی با فاصله چهل روز یا بیشتر بعد از رحلت پیامبر(ص) اتفاق افتاده‌است.

معرفی

براساس برخی روایات، پیامبر(ص) نام پسر سوم فاطمه زهرا (س) را مُحَسِّن نهاد.[۱]

با توجه به عقیده شیعه که محسن قبل از تولد از دنیا رفته، منابع شیعی تنها از زمان شهادت وی یاد کرده و به تولد او نپرداخته‌اند؛ اما دانشمندان اهل سنت درباره ولادت و وفات محسن دو گونه نظر داده‌اند؛ شمار اندکی از آنان ولادت و وفات او را در حیات رسول اکرم(ص) دانسته‌اند.[نیازمند منبع] اما اکثر منابع آنان درباره زمان ولادت او سکوت کرده و فقط خبر درگذشت او در کودکی را آورده‌اند،[نیازمند منبع] این مطلب از عبارات آنان به‌دست می‌آید، به عنوان مثال:

ابن حزم، ابن حجر، ابو الفداء و قندوزی عبارت «مات صغیرا» (در کودکی مرد)[۲]

ابن دمشقی و ابن کثیر با عبارت «مات و هو صغیر» (درگذشت در حالی که کوچک بود)[۳]

طبری و ابن اثیر با عبارت «توفی صغیرا» (در کودکی در گذشت)[۴]

ابن قتیبه و احمد طبری با لفظ «فهلک و هو صغیر» (در کودکی از دنیا رفت)[۵] و «هلک صغیرا» (در کودکی مرد)[۶]

بلاذری با لفظ «درج صغیرا»[۷]

سبط بن الجوزی با واژه «مات طفلا» [۸]

صالحی شامی و ابن صباغ مالکی با عبارت «مات سقطا» (در کودکی سقط شد)[۹]

در هیچ یک از این منابع عبارت «فی حیاه النبی» وجود ندارد. عبارات منقول حتی بر مرده به دنیا آمدن محسن نیز دلالت دارد. تنها ابن حزم عبارت «مات صغیرا جدا إثر ولادته»[۱۰] را آورده است که حداکثر بر زنده به دنیا آمدن او دلالت دارد. از الفاظ به کار رفته در عبارات ایشان بر نمی‌آید که ولادت و وفات محسن در حیات رسول الله (ص) بوده است یا بعد از آن.

محسن در منابع

در اکثر منابع تاریخی و نسب شناسی شیعی و اهل سنت، از محسن یاد شده و احادیث و گزارش‌های تاریخی زیادی اصل وجود چنین شخصیتی را ثابت دانسته‌اند، اگر چه بین منابع شیعی و اهل سنت در هنگام تولد و نحوه وفات وی اختلاف است.

منابع شیعی

منابع شیعی، علت شهادت محسن بن علی (ع) را سقط شدن دانسته‌اند؛ اما در کیفیت، زمان و مسبب آن اختلاف دارند. منابع شیعه قریب به اتفاق نام محسن را به‌عنوان فرزند حضرت فاطمه(س) آورده‌اند، که برخی از آنها عبارتند از:

  1. یعقوبی (م۲۹۲ ق) در تاریخ یعقوبی.[۱۱]
  2. مسعودی (م۳۴۶ ق) در مروج الذهب.[۱۲]
  3. محمد بن سلیمان کوفی (زنده در سال ۳۰۰ ق) در کتاب مناقب امیرالمؤمنین.[۱۳]
  4. خصیبی (م۳۳۴ ق) در الهدایة الکبری.[۱۴]
  5. قاضی نعمان صاحب دعائم (م۳۶۳ ق) در شرح الاخبار.[۱۵]
  6. شیخ مفید (م ۴۱۳ق) الارشاد.[۱۶]
  7. علی بن محمد علوی عمری (م حدود ۴۶۰ ق) در المجدی فی انساب الطالبیین.[۱۷]
  8. طبرسی (م۵۴۸ ق) در اعلام الوری.[۱۸]
  9. ابن شهر آشوب (م ۵۸۸ق) مناقب آل ابی طالب.[۱۹]
  10. اربلی (م۶۹۳ق) در کشف الغمة فی معرفة الائمة.[۲۰]

منابع اهل سنت

منابع اهل سنت که محسن را جزء فرزندان حضرت فاطمه (س) شمرده‌اند عبارتند از:

  1. احمد حنبل (م ۲۴۱ق) در مسند.[۲۱]
  2. بخاری (م ۲۵۶ق) در الادب المفرد.[۲۲]
  3. ابن قتیبه (م۲۷۶ ق) در المعارف.[۲۳]
  4. بلاذری (م۲۷۹ ق) در انساب الاشراف.[۲۴]
  5. دولابی (م۳۱۰ ق) الذریة الطاهرة.[۲۵]
  6. طبری (م۳۱۰ ق) تاریخ الرسل و الملوک.[۲۶]
  7. ابن حبان بستی (م۳۵۴ق) در کتاب الثقات.[۲۷]
  8. حاکم نیشابوری (م۴۰۵ق) در المستدرک علی الصحیحین.[۲۸]
  9. .ابن حزم اندلسی (م۴۵۶ ق) در جمهره انساب العرب.[۲۹]
  10. بیهقی (م۴۵۸ ق) در السنن الکبری.[۳۰]
  11. ابن عبد البر قرطبی (م۴۶۳ ق) در استیعاب.[۳۱]
  12. شهرستانی(م۵۴۸ق) در ملل و نحل.[۳۲]
  13. ابن عساکر دمشقی (م۵۷۱ ق) در تاریخ دمشق در شرح حال امام حسن و امام حسین.[۳۳]
  14. ابن عساکر، ترجمة الإمام الحسین علیه‌السلام من تاریخ.[۳۴]
  15. ابن اثیر(م۶۳۰ ق) در اسد الغابه.[۳۵] و در کامل[۳۶]
  16. سبط ابن الجوزی (م۶۵۴ق) در تذکرة الخواص.[۳۷]
  17. محب الدین طبری (م۶۹۴ ق) ذخائر العقبی.[۳۸]
  18. ابوالفداء(م۷۳۲ق) در المختصر فی اخبار البشر.[۳۹]
  19. شهاب الدین نویری (م۷۳۳ ق) در نهایة الارب.[۴۰]
  20. شمس الدین ذهبی (م۷۴۸ ق) در سیر اعلام النبلاء.[۴۱]
  21. ابن کثیر (م ۷۷۴ ق) البدایة و النهایة.[۴۲]
  22. زرندی (م۷۵۰ ق) در نظم درر السمطین.[۴۳]
  23. هیثمی (م۸۰۷ ق) در مجمع الزوائد.[۴۴]
  24. ابن حجر عسقلانی (م۸۵۲ ق) در الاصابه.[۴۵]
  25. ابن دمشقی (م۸۷۱ ق) در جواهر المطالب.[۴۶]
  26. صالحی شامی (م۹۴۲ ق) در سبل الهدی و الرشاد.[۴۷]
  27. قندوزی (م۱۲۹۴ ق) در ینابیع المودة.[۴۸]
  28. صفوری شافعی در نزهة المجالس و منتخب النفائس.[۴۹]

شهادت

نحوه شهادت

بسیاری از منابع شهادت محسن را مصادف با حمله به بیت حضرت زهرا(س) در جریان بیعت گرفتن از حضرت علی(ع) دانسته‌اند.[نیازمند منبع] شهرستانی (م ۵۴۸ق) در کتاب الملل و النحل به نقل از ابراهیم بن سیار معروف به نظام (م۲۳۰ ق) یکی از بزرگان معتزله نقل می‌کند که ضربه در به پهلوی فاطمه(س) در آن روز موجب سقط محسن شد، وی می‌گوید:

ضرب بطن فاطمه یوم البیعه حتی القت الجنین من بطنها وکان یصیح احرقوا دارها بمن فیها[۵۰]
روز بیعت چنان بر شکم فاطمه زدند که بچه‌اش سقط شد و فریاد می‌زد: خانه‌اش را با هر کس داخل آن است بسوزانید!

نظام به دلیل این عقیده و برخی عقاید دیگر از سوی برخی از اهل سنت تکفیر شده است.[۵۱]

همچنین ابن ابی الحدید نیز در داستان مناظره با استادش ابوجعفر نقیب به سقط محسن در جریان بیعت اشاره می‌کند.[۵۲]

بنابراین سقط محسن در جریان بیعت‌خواهی طرفداران ابوبکر از علی(ع) پس از رحلت رسول خدا(ص) بوده است.

تاریخ شهادت

نوشتار اصلی: ایام محسنیه

تاریخ دقیق شهادت محسن مشخص نیست. ولی با تفحص در گزارش‌های تاریخی می‌توان نتیجه گرفت، این واقعه پس از رحلت پیامبر(ص) با فاصله یک ماه یا بیشتر صورت گرفته‌است. بدین جهت آنچه مشهور است که هجوم به خانه حضرت علی(ع) با فاصله چند روزه از رحلت رسول اکرم (ص) اتفاق افتاده، صحیح نیست.

این اشتباه از آنجا ناشی شده که طبق گزارش‌های تاریخی، هجوم به بیت فاطمه (س) چند بار اتفاق افتاده‌است. در هجوم اول درگیری صورت نگرفته تا منجر به شهادت محسن شود. بعضی با تصور اینکه در هجوم اول، جریان آتش زدن درب خانه اتفاق افتاده شهادت محسن را چند روز پس از رحلت پیامبر (ص) دانسته‌اند.

با این تعبیر ایام محسنیه که در اوایل ربیع الاول گرفته می‌شود با گزارش‌های تاریخی تطبیق ندارد. دلایلی برای اثبات این موضوع وجود دارد؛ از جمله تحرکات اجتماعی و سیاسی حضرت زهرا(س) که نشان از عدم بیماری ایشان است و همچنین برگشت سپاه اسامه بن زید و ربط آن به حمله به خانه حضرت علی (ع).

محل دفن

هیچ‌یک از منابع معتبر و دست اول تاریخی و مقاتل، به محل دفن حضرت محسن(ع)اشاره نکرده‌اند؛ اما در روایتی آمده است که حضرت علی(ع) به فضه خادم حضرت زهرا فرمود بدن محسن را در آستانه خانه دفن کند.[۵۳]

عذاب قاتل وی

ابن قولویه در کامل الزیارات حدیثی نقل می‌کند که طبق آن، اولین شخص از اولاد رسول خدا (ص) که در قیامت به پرونده‌اش رسیدگی می‌شود محسن است، سپس قاتلش مورد مواخذه قرار می‌گیرد. پس از آن نوبت به قنفذ می‌رسد.[۵۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۵۵.
  2. ابن حزم الاندلسی، جمهرة انساب العرب، ۱۴۰۳ق، ج۱۶، ص۳۷؛ ابن حجر العسقلانی، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۲۴۴؛ ابو الفداء، المختصر فی اخبار البشر، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۵۲؛ قندوزی، ينابيع المودة لذوي القربي، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۶۷.
  3. ابن دمشقی، جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی بن أبی طالب علیہ السلام، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۲۱؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، ۱۴۰۸ق، ج۷، ص۳۶۷.
  4. طبری، تاریخ الرسل والامم والملوک، ج۴، ص۱۱۸؛ ابن اثیر، اسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج۳، ص۳۹۷
  5. ابن قتیبه، المعارف ، ص۲۱۱
  6. ابن قتیبه، المعارف، ص۲۱۱؛ طبری، ذخائر العقبی، ص۵۵
  7. بلاذری، انساب الاشرف، ج۲، ص۴۱۱
  8. سبط بن الجوزی، تذكرة الخواص، ص۵۷
  9. شامی، سبل الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۱، ص۵۰؛ ابن صباغ، الفصول المهمة ص۱۲۵.
  10. ابن حزم الاندلسی، جمهرة انساب العرب، ۱۴۰۳ق، ص۱۶.
  11. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص۲۱۳
  12. مسعودی، مروج الذهب، ج ۳، ص۶۳
  13. کوفی، مناقب امیرالمؤمنین، ص۲۲۱ و ص۲۵۳
  14. خصیبی، الهدایة الکبری، ص۳۹۲ و ص۴۱۷
  15. قاضی نعمان، شرح الاخبار، ج ۳، ص۸۸
  16. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۵۴-۳۵۵.
  17. عمری، المجدی، ص۱۲
  18. طبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۳۹۵
  19. ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۱۳۳
  20. اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج۲، ص۶۷
  21. أحمد بن حنبل، مسند، ج۱، ص۹۸
  22. بخاری، الأدب المفرد، ص۱۷۷
  23. ابن قتیبة، المعارف، ص۲۱۱
  24. بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۴۱۱، ج۳، ص۳۶۱
  25. دولابی، الذریة الطاهره، ص۶۱-۶۲
  26. طبری، تاریخ طبری، ج۴، ص۱۱۸
  27. ابن حبان بستی، الثقات، ج۲، ص۱۴۲
  28. حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۶۵ و ۱۶۸
  29. ابن حزم الاندلسی، جمهرة انساب العرب، ۱۴۰۳ق، ص۱۶.
  30. بیهقی،السنن الکبری، ج۶، ص۱۶۶، ج۷، ص۶۳
  31. ابن عبد البر، استیعاب، ج۴، ص۴۴۸
  32. شهرستانی، الملل والنحل، ج۱، ص۷۷
  33. ابن عساکر، ترجمة الإمام الحسن بن علی بن أبی طالب علیهما السلام من تاریخ مدینه مشق. ص۱۶
  34. ابن عساکر، مدینة دمشق، ص۲۸، ۲۹
  35. ابن اثیر, اسد الغابة، ج۴، ص۳۰۸
  36. ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۳۹۷
  37. سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ص۵۷
  38. طبری، احمد بن عبد الله، ذخائر العقبی، ص۱۱۹
  39. ابو الفداء، المختصر فی اخبار البشر، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۵۲.
  40. نویری، احمد بن شهاب، نهایة الارب (فارسی)، ج۵، ۲۵۷–۲۵۸
  41. ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۴۲۵
  42. ابن کثیر، البدایة والنهایة، ۱۴۰۸ق، ج۷، ص۳۶۷.
  43. زرندی، نظم درر السمطین، ص۳۷
  44. هیثمی، مجمع الزوائد، ج ۸، ص۵۲
  45. ابن حجر العسقلانی، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۱۹۱.
  46. ابن دمشقی، جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی بن أبی طالب علیہ السلام، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۲۱
  47. شامی، سبل الهدی و الرشاد، ج ۶، ص۳۵۸، ج۱۱، ص۵۰، ۵۵
  48. قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۶۷، ۱۴۲.
  49. صفوری شافعی، نزهة المجالس ومنتخب النفائس، ج ۲ ص ۱۷۷
  50. شهرستانی، الملل والنحل، ج۱، ص۵۷-۵۸
  51. شهرستانی، الملل والنحل، ج۱، ص۵۷–۵۸
  52. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۱۴، ص۱۹۲–۱۹۳
  53. سبزواری، جامع النورین، ص۲۰۶
  54. ابن قولویه، کامل الزیارات، النص، ص۳۳۴

منابع

  • ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، تحقیق حمحد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ط۲، دار احیاء الکتب العربیه، قاهره، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م افست قم، ۱۴۰۴ق.
  • ابن اثیر، عز الدین علی بن ابی الکرم، اسد الغابة فی معرفه الصحابة، تهران، اسماعیلیان، بی‌تا.
  • ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر-‌دار بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
  • ابن حبان بستی، کتاب الثقات، چاپ أول، بیروت، مؤسسة الکتب الثقافیة، (مجلس دائرة المعارف العثمانیة. بحیدر آباد الدکن الهند)، ۱۳۹۳ق.
  • ابن حجرالعسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابه، تحقیق الشیخ عادل احمد عبد الموجود و الشیخ علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.
  • ابن حزم الاندلسی، علی بن احمد، جمهرة انساب العرب، تحقیق لجنة من العلماء، بیروت،‌ دار الکتب العلملیة، چاپ اول، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • ابن دمشقی، محمد بن أحمد، جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی بن أبی طالب علیه‌السلام، تحقیق: الشیخ محمد باقر المحمودی، قم، مجمع إحیاء الثقافة الاسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
  • ابن شهر آشوب، محمد بن علی مازندرانی، مناقب آل ابی طالب، تحقیق لجنه من اساتذه النجف، نجف، مکتبة الحیدریة، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۶م.
  • ابن صباغ، علی بن محمد بن أحمد المالکی المکی، الفصول المهمة فی معرفة الأئمة، تحقیق: علیه سامی الغریری، قم،‌ دار الحدیث، ۱۳۷۹ش.
  • ابن عبد البر، یوسف بن عبد الله قرطبی، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، تحقیق: الشیخ علی محمد معوض-الشیخ عادل احمد عبد الموجود، ط۱، بیروت،‌ دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.
  • ابن عساکر، الحافظ أبی القاسم علی بن الحسن بن هبة الله الشافعی المعروف بابن عساکر، ترجمة الإمام الحسن بن علی بن أبی طالب علیهما السلام من تاریخ مدینه مشق، تحقیق: الشیخ محمد باقر المحمودی، بیروت، مؤسسة المحمودی للطباعة و النشر، الطبعه الاولی، ۱۴۰۰ق/ ۱۹۸۰م.
  • ابن عساکر، ترجمة الإمام الحسین علیه‌السلام من تاریخ مدینة دمشق، تحقیق: الشیخ محمد باقر المحمودی، قم، مجمع إحیاء الثقافة الاسلامیة، الطبعة الثانیة، ۱۴۱۴ق.
  • ابن قتیبه، عبد الله بن مسلم دینوری، المعارف، تحقیق، ثروت عکاشه، ط۱، قم، منشورات الشریف الرضی، ۱۴۱۵ق/۱۳۷۳ش.
  • ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تحقیق علی شیری، البدایة والنهایة، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
  • ابوالفداء، اسماعیل بن عباد، المختصر فی اخبار البشر، بیروت، دار الکتب العلمیه،‌چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
  • أحمد بن حنبل، مسند و بهامشه منتخب کنز العمال فی سنن الأقوال والافعال، بیروت،‌ دار صادر، بی‌تا.
  • اربلی، ابو الحسن علی بن عیسی بن أبی الفتح الأربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، بیروت، ‌دار الأضواء، ط ۲، ۱۴۰۵ق/ ۱۹۸۵م،
  • بخاری، امام محمد بن إسماعیل، الأدب المفرد، بیروت، مؤسسة الکتب الثقافیة، الطبعة الأولی، ۱۴۰۶ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق، سهیل زکار و ریاض زرکلی، ط ۱، بیروت، ‌دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
  • بیهقی، احمد بن الحسین بن علی، السنن الکبری، بیروت، ‌دار الفکر، بی‌تا.
  • خصیبی، أبی عبد الله الحسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، مؤسسة البلاغ للطباعة والنشر والتوزیع، لبنان. الطبعة الرابعة، ۱۴۱۱ق- ۱۹۹۱م..
  • ذهبی، شمس الدین محمد بن عثمان، سیر اعلام النبلاء، تحقیق، شعیب الارنووط-ابراهیم الزبیق، ط۹، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۳ق.
  • دولابی، ابوبشر احمد بن حماد، الذریة الطاهرة، تحقیق، سعد المبارک حسن، ط۱، کویت، ‌دار السلفیة، ۱۴۰۷ق.
  • زرندی، جمال الدین محمد بن یوسف بن الحسن بن محمد الزرندی الحنفی المدنی، نظم درر السمطین فی فضائل المصطفی والمرتضی والبتول والسبطین، بی‌جا، الطبعة الأولی، ۱۳۷۷ق - ۱۹۵۸م.
  • سبط بن جوزی، تذکرة الخواص.
  • سبزواری، ملااسماعیل، جامع النورین، تهران، علمیه اسلامیه، بی‌تا.
  • سید مرتضی، الشافی فی الإمامة، شریف مرتضی، مؤسسة الصادق (ع)، تهران، ۱۴۱۰ق، چاپ دوم، تحقیق و تعلیق از سید عبد الزهراء حسینی.
  • شیخ طوسی، تلخیص الشافی، انتشارات المحبین، قم، ۱۳۸۲ش، چاپ اول، ملاحظات مقدمه و تحقیق از حسین بحر العلوم.
  • صفوری شافعی، عبد الرحمن بن عبد السلام، نزهة المجالس ومنتخب النفائس، مصر، المطبعة الکاستلیة، ۱۲۸۳ق.
  • شامی، محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی والرشاد فی سیره خیر العباد، تحقیق، الشیخ عادل احمد عبد الموجود، بیروت، ط۱، ‌دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۴ق.
  • شهرستانی، أبی الفتح محمد بن عبد الکریم بن أبی بکر أحمد، الملل والنحل، تحقیق: محمد سید گیلانی، بیروت، ‌دار المعرفة، بی‌تا.
  • شیخ مفید، محمد بن‌ محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله العباد، تحقیق موسسة آل‌البیت لتحقیق ‌التراث، قم، دارالمفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • طبرسی، الفضل بن الحسن، اعلام الوری باعلام الهدی، تحقیق، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، ط۱، مؤسسة آل البیت، ۱۴۱۷ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الرسل والامم والملوک، تحقیق: مراجعة وتصحیح وضبط: نخبة من العلماء الأجلاء، الطبعه الرابعة، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۳ق، قوبلت هذه الطبعة علی النسخة المطبوعة بمطبعة "بریل" بمدینة لندن فی سنة ۱۸۷۹م.
  • طبری، محمدبن جریر، دلائل الامامة، به تحقیق قسم الدراسات الإسلامیة - مؤسسة البعثة، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۳ق.
  • طبری، احمد بن عبد الله، ذخائر العقبی، قاهره، مکتبة القدسی لصاحبها حسام الدین القدسی، عن نسخة ‌دار الکتب المصریة، ونسخة الخزانة التیموریة، تهران، انتشارات جهان، ۱۳۵۶.
  • علوی، علی بن محمد العلوی العمری النسابه، المجدی فی انساب الطالبیین، تحقیق، احمد مهدوی دامغانی، قم، ط۱، مکتبه المرعشی، ۱۴۰۹ق.
  • قاضی نعمان، ابوحنیفه نعمان بن محمد التمیمی المغربی، شرح الاخبار فی فضایل الایمة الاطهار، تحقیق، السید محمد الحسینی الجلالی، قم، ط۲، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۴ق.
  • قندوزی، الشیخ سلیمان بن إبراهیم الحنفی، ینابیع المودة لذوی القربی، تحقیق: سید علی جمال أشرف الحسینی، تهران، ‌دار الأسوة للطباعة والنشر، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
  • کوفی، محمد بن سلیمان الکوفی القاضی، مناقب الامام أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب علیه‌السلام، تحقیق: الشیخ محمد باقر المحمودی، قم، مجمع احیاء الثقافة الاسلامیة، الطبعة الأولی، محرم الحرام ۱۴۱۲ق.
  • مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، قم، ط۲، ‌دار الهجرة، ۱۳۶۳ش.
  • نویری، احمد بن شهاب، نهایة الارب (فارسی).
  • نیشابوری، محمد بن محمد حاکم، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق، یوسف المرعشلی، بیروت،‌ دار المعرفة، ۱۴۰۶ق.
  • هلالی، سلیم‌بن قیس، کتاب سلیم‌بن قیس الهلالی، به تحقیق محمدباقر انصاری، قم، هادی، چاپ اول، ۱۴۰۵ق.
  • هیثمی، الحافظ نور الدین علی بن أبی بکر، مجمع الزواید و منبع الفواید، بیروت،‌ دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ ق- ۱۹۸۸م.
  • یعقوبی، احمد بن واضح، تاریخ الیعقوبی، بیروت، ‌دار صادر، بی‌تا.
  • یوسفی غروی، محمدهادی، موسوعة ‌التاریخ الاسلامی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، ۱۴۲۹ق.