عمر بن علی بن ابی‌طالب

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از عمر بن علی بن ابی طالب)
پرش به: ناوبری، جستجو
عمر بن علی بن ابی طالب
آرامگاه شهدای کربلا2.jpg
آرامگاه شهدای کربلا
اطلاعات یاران امامان
خویشاوندان
سرشناس:
امام علی(ع)؛ امام حسن(ع)؛ امام حسین (ع)
ولادت: ؟
وفات: ۶۱ق یا ۶۷ق ، کربلا؛(بنابر قولی)
علت وفات: شهادت در واقعه کربلا(بنابر قولی)
از یاران: امام حسین (ع)

عمر بن علی بن ابی‌طالب مشهور به عمر الاَطرف از فرزندان امام علی(ع) است. شماری از مورخان او را یکی از شهدای کربلا دانسته‌اند و شماری دیگر بر این باورند وی در واقعه کربلا حضور نداشته است.

زندگانی

برخی عمر بن علی را عمر اکبر[۱] و کنیه او را ابوالقاسم یا ابوحفص[۲] یاد کرده‌اند. نام مادرش به اختلاف گزارش شده است. ابن سعد و یعقوبی نام مادرش را صهبا (ام حبیب) دختر ربیعه تغلبی دانسته و آورده‌اند که این زن را خالد بن ولید در عین التمر به اسارت گرفت و به مدینه آورد، اما اینکه در چه سالی حضرت علی(ع) با او ازدواج کرد اطلاعی در دست نیست.[۳] برخی دیگر نام مادرش را لیلی دختر مسعود دارمی دانسته‌اند. فخر رازی عمر را کوچکترین فرزند علی(ع) دانسته است.[۴]

بنا به نوشته سپهر، امام علی(ع) دو پسر به نام‌های عمر داشته است: یکی عمرالاکبر که مادرش ام حبیبه بود و در کربلا حضور نداشت و دیگری عمراصغر که پس از برادرش ابوبکر در روز عاشورا به شهادت رسید.[۵]

دلیل نامگذاری

بلاذری و ذهبی نوشته‌اند که عمر بن خطاب او را هم نام خود کرد و به او غلامی بخشید.[۶] وی نام افراد دیگری را نیز تغییر داده است.[۷] از سوی دیگر نام عمر و امثال آن از اسامی رایج زمان بوده و بیش از بیست نفر از صحابه دارای این نام بوده‌اند.[۸]

حضور در کربلا

خوارزمی[۹] و ابن شهر آشوب[۱۰]، نام وی را در شمار شهدای کربلا آورده‌اند. وی روز عاشورا در حالی که این رجز را می‌خواند بر دشمن یورش آورد:[۱۱]


خلّو عداة الله من عمر خلوا عن اللیث الهصور المکفهر
یضربکم بسیفه و لا یفر و لیس یغدو کالجبال المنحجر
ای دشمنان خدا از پیش روی عمر بگریزید بگریزید از شیر خشمگین ترشروی
به شما شمشیر می‌زند و نمی‌گریزد و در جنگ همچون بزدلان به سوراخی نمی‌خزد

وی به زحر که برادرش، ابوبکر، را کشته بود حمله کرد و این اشعار را می‌خواند:

اضربکم و لا اری فیکم زخر ذاک الشقی بالنبی قد کفر
یا زحر یا زحر تدان من عمر لعلک الیوم تبوء بسقر
شر مکان من حریق و سعر لانک الجاحد یا شر البشر
شمشیر می‌زنم در میان شما زحر را نمی‌بینم همان سنگدل که به پیامبر کافر شد
ای زحرای زحر به عمر نزدیک شو باشد که امروز در دوزخ جای گیری
دوزخ بدترین مکان است در سوزش و افروختگی چراکه تو‌ای بدترین انسان‌ها از انکار کنندگان هستی


عمر، زحر را کشت و سپس به شهادت رسید.[۱۲]

بر اساس برخی گزارش‌ها عمر اطرف در کربلا حضور نداشته بلکه محمد بن علی بن ابی‌طالب مشهور به عمراکبر بوده که به همراه برادرش ابوبکر در کربلا به شهادت رسیده است. بر همین اساس عمر اطرف تا زمان خلافت عبدالملک بن مروان زنده بود[۱۳] و با حسن مثنی و امام سجاد(ع) درباره صدقات پیامبر(ص) و علی(ع) نزاع داشت.[۱۴] گزارش‌های دیگری او را از طرفداران مصعب بن زبیر، قاتل مختار ثقفی، دانسته‌اند.[۱۵] گفته شده در «مسکن» کشته شد. قبری نیز در آنجا منسوب به اوست. هرچند در درستی این گزارش شک و تردید وجود دارد.[۱۶]

پانویس

  1. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۱۴.
  2. عمری، المجدی، ص۷؛ الشجره المبارکه، ص۲۰۳؛ ابن عنبه، عمده الطالب، ص۳۶۲.
  3. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۱۱۴؛ تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص۱۳۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ج۱، ص۳۱.
  4. الشجره المبارکه، ص۱۸۹.
  5. سپهر کاشانی، ناسخ التواریخ، ج۲، ص۳۵۵-۳۳۳.
  6. بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۴۱۳؛ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۴، ص۱۳۴.
  7. ابن حجر عسقلانی، الإصابه، ج۵، ص۲۹؛ ج۱، ص۱۸۶.
  8. ابن حجر عسقلانی، الإصابه، ج۴، ص۵۸۷-۵۹۷.
  9. خوارزمی، مقتل الحسین، ج ۲، ص۲۸.
  10. ابن شهر آشوب، مناقب، ج۴، ص۱۰۷.
  11. خوارزمی، مقتل الحسین، ج۲، ص۲۹-۲۸.
  12. خوارزمی، مقتل الحسین، ج ۲، ص۲۹-۲۸
  13. طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۵۴.
  14. مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۴۹؛ شرح الاخبار، ج۳، ص۱۹۱-۱۸۴
  15. دینوری، الأخبارالطوال، ص۳۰۷.
  16. یوم الطف، ص۱۹۱

منابع

  • منبع اصلی: جمعی از پژوهشگران زیر نظر سیدعلیرضا واسعی، نگاهی نو به جریان عاشورا، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ هفتم، ۱۳۹۰ شمسی، ص۱۳۱-۱۲۹.
  • ابن سعد، طبقات الکبری، تحقیق عبدالقادر عطا، ج ۳، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.
  • عمری، المجدی فی انساب الطالبین، تحقیق احمد مهدوی دامغانی، نشر کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
  • ابن عنبه، عمدة الطالب، چاپ دوم: قم، انتشارات رضی، ۱۳۶۲ش.
  • یعقوبی، احمد بن واضح، تاریخ یعقوبی، ج ۲، چاپ ششم: بیروت، دارصادر، ۱۴۱۵ق.
  • ابن حزم، جمهرة انساب العرب، چاپ اول: بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۳ق.
  • بلاذری، جمل من انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و زرکلی، ج۲، چاپ اول، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
  • ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج ۴، چاپ دوم، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۱۲ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، تحقق محمد ابوالفضل ابراهیم، ج ۵، بیروت، بی‌تا.
  • شیخ مفید، الارشاد، موسسة آل البیت، ج ۱، چاپ اول، قم، انتشارات الموتمر العالمی، ۱۴۱۳ق.
  • ذهبی، محمد بن أحمد بن عثمان(م۷۴۸ق)، سیر أعلام النبلاء، تحقیق شعیب الأرناؤوط، محمد نعیم العرقسوسی، مؤسسة الرسالة،بیروت، چاپ نهم، ۱۴۱۳ق.
  • ابن حجر عسقلانی(م۸۵۲ق)، الإصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق علی محمد البجاوی،‌ دار الجیل، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.