عمر بن علی بن ابی‌طالب

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از عمر بن علی بن ابی طالب)
پرش به: ناوبری، جستجو
عمر بن علی بن ابی طالب
آرامگاه شهدای کربلا2.jpg
آرامگاه شهدای کربلا
اطلاعات یاران امامان
خویشاوندان
سرشناس:
امام علی(ع)؛ امام حسن(ع)؛ امام حسین (ع)
ولادت: ؟
وفات/شهادت: ۶۱ق یا ۶۷ق کربلا؛(بنابر قولی)
نحوه وفات/شهادت: شهادت در رکاب امام حسین (ع)(بنابر قولی)
از یاران: امام حسین (ع)

عمر بن علی بن ابی‌طالب مشهور به عمر الاَطرف از فرزندان امام علی(ع) است. شماری از مورخان او را یکی از شهدای کربلا دانسته‌اند و شماری دیگر بر این باورند وی در واقعه کربلا حضور نداشته است.

زندگانی

برخی عمر بن علی را عمر اکبر[۱] و کنیه او را ابوالقاسم یا ابوحفص[۲] یاد کرده‌اند. نام مادرش به اختلاف گزارش شده است. ابن سعد و یعقوبی نام مادرش را صهبا (ام حبیب) دختر ربیعه تغلبی دانسته و آورده‌اند که این زن را خالد بن ولید در عین التمر به اسارت گرفت و به مدینه آورد، اما اینکه در چه سالی حضرت علی(ع) با او ازدواج کرد اطلاعی در دست نیست.[۳] برخی دیگر نام مادرش را لیلی دختر مسعود دارمی دانسته‌اند. فخر رازی عمر را کوچکترین فرزند علی(ع) دانسته است.[۴]

بنا به نوشته سپهر، امام علی(ع) دو پسر به نام‌های عمر داشته است: یکی عمرالاکبر که مادرش ام حبیبه بود و در کربلا حضور نداشت و دیگری عمراصغر که پس از برادرش ابوبکر در روز عاشورا به شهادت رسید.[۵]

دلیل نامگذاری

بلاذری و ذهبی نوشته‌اند که عمر بن خطاب او را هم نام خود کرد و به او غلامی بخشید.[۶] وی نام افراد دیگری را نیز تغییر داده است. [۷] از سوی دیگر نام عمر و امثال آن از اسامی رایج زمان بوده و بیش از بیست نفر از صحابه دارای این نام بوده‌اند. [۸]

حضور در کربلا

خوارزمی[۹] و ابن شهر آشوب[۱۰]، نام وی را در شمار شهدای کربلا آورده‌اند. وی روز عاشورا در حالی که این رجز را می‌خواند بر دشمن یورش آورد:[۱۱]


خلّو عداة الله من عمر خلوا عن اللیث الهصور المکفهر
یضربکم بسیفه و لا یفر و لیس یغدو کالجبال المنحجر
ای دشمنان خدا از پیش روی عمر بگریزید بگریزید از شیر خشمگین ترشروی
به شما شمشیر می‌زند و نمی گریزد و در جنگ همچون بزدلان به سوراخی نمی‌خزد

وی به زحر که برادرش، ابوبکر، را کشته بود حمله کرد و این اشعار را می‌خواند:

اضربکم و لا اری فیکم زخر ذاک الشقی بالنبی قد کفر
یا زحر یا زحر تدان من عمر لعلک الیوم تبوء بسقر
شر مکان من حریق و سعر لانک الجاحد یا شر البشر
شمشیر می زنم در میان شما زحر را نمی بینم همان سنگدل که به پیامبر کافر شد
ای زحر‌ ای زحر به عمر نزدیک شو باشد که امروز در دوزخ جای گیری
دوزخ بدترین مکان است در سوزش و افروختگی چراکه تو‌ای بدترین انسان ها از انکار کنندگان هستی

عمر، زحر را کشت و سپس به شهادت رسید.[۱۲]

بر اساس برخی گزارش‌ها عمر اطرف در کربلا حضور نداشته بلکه محمد بن علی بن ابی‌طالب مشهور به عمراکبر بوده که به همراه برادرش ابوبکر در کربلا به شهادت رسیده است. بر همین اساس عمر اطرف تا زمان خلافت عبدالملک بن مروان زنده بود[۱۳] و با حسن مثنی و امام سجاد(ع) درباره صدقات پیامبر(ص) و علی(ع) نزاع داشت.[۱۴] گزارش‌های دیگری او را از طرفداران مصعب بن زبیر، قاتل مختار ثقفی، دانسته‌اند.[۱۵] گفته شده در «مسکن» کشته شد. قبری نیز در آنجا منسوب به اوست. هرچند در درستی این گزارش شک و تردید وجود دارد.[۱۶]

پانویس

  1. الطبقات الکبری، ج ۳، ص ۱۴
  2. المجدی، ص ۷؛ الشجره المبارکه، ص ۲۰۳؛ عمده الطالب، ص ۳۶۲
  3. الطبقات الکبری، ج۳، ص۱۱۴؛ تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۱۳۹؛ جمهرة العرب، ج ۱، ص ۳۱
  4. الشجره المبارکه، ص ۱۸۹
  5. ناسخ التواریخ، ج ۲، ص ۳۵۵ـ۳۳۳
  6. جمل من انساب الاشراف، ج۲، ص ۴۱۳؛ ذهبی، ج۴،ص۱۳۴
  7. ابن حجر، ج۵، ص۲۹؛ ج۱،ص۱۸۶
  8. ابن حجر، ج۴، ص۵۸۷تا۵۹۷
  9. مقتل الحسین، ج ۲، ص ۲۸
  10. مناقب، ج۴، ص ۱۰۷
  11. مقتل الحسین، ج ۲، ص ۲۹ـ۲۸
  12. مقتل الحسین، ج ۲، ص ۲۹ـ۲۸
  13. تاریخ طبری، ج ۵، ص ۱۵۴
  14. الارشاد، ج ۲، ص ۱۴۹؛ شرح الاخبار، ج۳، ص ۱۹۱ـ۱۸۴
  15. الأخبارالطوال،ص۳۰۷.
  16. یوم الطف، ص ۱۹۱

منابع

  • منبع اصلی: جمعی از پژوهشگران زیر نظر سیدعلیرضا واسعی، نگاهی نو به جریان عاشورا، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ هفتم، ۱۳۹۰ شمسی، ص ۱۳۱ـ۱۲۹.
  • ابن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق عبدالقادر عطا، ج ۳، چاپ دوم: بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
  • عمری، المجدی فی انساب الطالبین، تحقیق احمد مهدوی دامغانی، نشر کتابخانه آیت الله مرعشی.
  • ابن عنبه، عمدة الطالب، چاپ دوم: قم، انتشارات رضی، ۱۳۶۲ش.
  • یعقوبی، احمد بن واضح، تاریخ یعقوبی، ج ۲، چاپ ششم: بیروت، دارصادر، ۱۴۱۵ق.
  • ابن حزم، جمهرة انساب العرب، چاپ اول: بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۳ق.
  • بلاذری، جمل من انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و زرکلی، ج۲، چاپ اول، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
  • ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج ۴، چاپ دوم، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۱۲ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، تحقق محمد ابوالفضل ابراهیم، ج ۵، بیروت، بی‌تا.
  • شیخ مفید، الارشاد، موسسة آل البیت، ج ۱، چاپ اول، قم، انتشارات الموتمر العالمی، ۱۴۱۳ق.
  • الذهبی، شمس الدين محمد بن أحمد بن عثمان(م۷۴۸ق)، سير أعلام النبلاء، تحقيق شعيب الأرناؤوط، محمد نعيم العرقسوسی، مؤسسة الرسالة،بيروت، چاپ نهم، ۱۴۱۳ق.
  • ابن حجر، عسقلانی(م۸۵۲ق)، الإصابة في تمييز الصحابة، تحقيق علی محمد البجاوی، دار الجيل، بيروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.