مقاله نامزد خوبیدگی

مکارم الاخلاق (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مکارم الاخلاق
کتاب مکارم الاخلاق.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: حسن بن فضل طبرسی
تاریخ نگارش: قرن ۶ق
موضوع: آداب و اخلاق اسلامی
سبک: حدیثی
زبان: عربی
به تصحیح: محمود بن ملا صالح بروجردی
تعداد جلد: ۱ جلد
اطلاعات نشر
ناشر: شریف رضی

مَکارِمُ الْاَخْلاق کتابی در باب آداب و اخلاق اسلامی به زبان عربی، نوشته حسن بن فضل طبرسی عالم شیعه در قرن ششم قمری. این اثر از منابع شیعه و از معروف‌ترین کتاب‌ها در زمینه آداب و اخلاق است. کتاب مکارم الاخلاق در کشورهای مختلف چاپ شده است. چاپ آن در مصر، با تحریفاتی همراه شد که منجر به واکنش علمای شیعه و چاپ آن از روی نسخه اصلی گردید. چندین ترجمه از مکارم الاخلاق به زبان فارسی وجود دارد.

مؤلف

نوشتار اصلی: حسن بن فضل طبرسی

مؤلف مکارم الاخلاق، حسن بن فضل طبرسی از عالمان شیعه در قرن ششم قمری، فرزند امین الاسلام طبرسی صاحب تفسیر مجمع البیان است.[۱] به گفته سید محسن امین برخی این کتاب را به امین الاسلام طبرسی نسبت داده‌اند،[۲] اما چنانکه رضا استادی گفته، استناد مکارم الاخلاق به حسن بن فضل طبرسی قطعی است و توجه علما و وجود نسخه‌های فراوان، انتساب آن را به وی تأیید می‌کند.[۳] به گفته سید محسن امین، طبرسی مکارم الاخلاق را در زمان زنده بودن پدرش نوشته است.[۴]

انگیزه نگارش و محتوا

طبرسی در مقدمه کتاب مکارم الاخلاق، ضمن اشاره به آیه تأسی، انگیزه خود از نگارش کتاب را گردآوردن شمه‌ای از اعمال و حالات پیامبر(ص) و آنچه که امتش را به آن امر کرده، ذکر کرده است.[۵] باب‌های دوازده‌گانه کتاب به این شرح است:[۶]

  1. اخلاق و اوصاف پیامبر(ص)
  2. بهداشت و نظافت در اخلاق اسلامی
  3. آداب استحمام
  4. بهداشت ناخن و اصلاح مو
  5. آداب و شیوه‌های آرایش زن و مرد مسلمان
  6. ویژگی‌های لباس و خانه اسلامی
  7. آداب خوردن و آشامیدن
  8. مسائل مربوط به ازدواج
  9. آداب مسافرت
  10. آداب دعا و وقت فضیلت آن
  11. رفتار با بیماران و مسائل مربوط به آن
  12. مسائل متفرقه در عرصه اخلاق و حقوق فردی و اجتماعی.[۷]

چنانکه در مقدمه ناشر کتاب آمده، در مکارم الاخلاق احادیثی از اهل بیت پیامبر و شمه‌ای از احوال و اخلاق آنها نیز آمده است.[۸]

انتشار و تحریف

به گفته سید محسن امین، کتاب مکارم الاخلاق در زمان حیات مؤلفش منتشر شد.[۹] همچنین این کتاب در کشورهای ایران، لبنان، عراق و مصر چاپ شده است.[۱۰] در چاپ‌های آن در مصر که در سال‌های ۱۳۰۰ق تا ۱۳۰۶ق انجام شده، تحریفات و تصرفاتی صورت گرفته است.[۱۱] برخی از این تحریفات عبارتند از:

  • حذف احادیث فضائل امیرمؤمنان علی(ع) و حضرت زهرا، حسنین و شیعیان.
  • جایگزینی عبارت «علیه‌السلام» پس از نام ائمه، با عبارت «رضی‌الله عنه».
  • جایگزینی برخی از نام‌های ائمه با عباراتی از قبیل «بعض العلماء»، «بعض الحکماء» و «بعض الصالحین».
  • جایگزینی نام فاطمه با نام عایشه و جایگزینی نام امام علی(ع) با نام افراد دیگر، در برخی موارد.
  • افزودن احادیثی از کتاب‌های اهل سنت مانند صحیح مسلم به کتاب.[۱۲]

در برخی از نسخه‌ها از مکارم الاخلاق با عنوان مکارم الاخلاق و معالم الاعلاق یاد شده است.[۱۳]

واکنش‌ها

تحریف مکارم الاخلاق با واکنش عالمان شیعه مواجه شد. محمدباقر بهاری همدانی (متوفای ۱۳۳۳ق) در رساله «تَسْدیدُ الْمَکارم وَ تَفْضیحُ الظّالم فی بَیان تَحْریف مَکارمِ الْاَخْلاق»، تحریفات کتاب را که شامل تغییرات، اضافات و حذفیات می‌شد، آورده است.[۱۴] همچنین میرزا حبیب الله رشتی، محمدحسن مامقانی، میرزا حسین نوری، ملا حسینقلی همدانی، سید محمدکاظم طباطبایی، شیخ محمدطه نجف، محمدکاظم خراسانی و سید محمدحسن شیرازی از عالمان شیعه در اعتراض به کتاب چاپ مصر، نظرات خود را به ضمیمه رساله تسدید المکارم منتشر کردند.[۱۵]

کتاب مکارم الاخلاق به دستور میرزای شیرازی در سال ۱۳۱۴ق از روی نسخه اصلی آن چاپ و منتشر شد.[۱۶] شیخ محمود بن ملا صالح بروجردی کتاب را تصحیح کرد و در آن به تحریفات چاپ مصر اشاره کرده است.[۱۷] مکارم الاخلاق به وسیله انتشارات الاعلمی للمطبوعات بیروت و با مقدمه محمدحسین اعلمی و نیز به وسیله انتشارات شریف رضی قم در یک جلد و ۴۸۰ صفحه چاپ شده است.[۱۸]

ترجمه‌ها

ترجمه هایی از کتاب مکارم الاخلاق به زبان فارسی وجود دارد:

  • ترجمه مکارم الاخلاق، میرزا محمدعلی مدرس چهاردهی؛
  • ترجمه مکارم الاخلاق، محمدباقر بهاری همدانی؛
  • ترجمه مکارم الاخلاق، سید ابراهیم میرباقری، دو جلد در ۱۳۶۵ش.[۱۹]
  • همچنین محمدحسین رحیمیان[۲۰] و عبدالرحیم عقیقی بخشایشی[۲۱] این کتاب را به فارسی ترجمه کرده‌اند.

به گفته سید محسن امین برخی ترجمه فارسی مکارم الاخلاق را به خود طبرسی نیز نسبت داده‌اند.[۲۲]

پانویس

  1. استادی، «تحریف مکارم الأخلاق و عکس‌العمل فقهای شیعه»، ص۱۹۴.
  2. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۴.
  3. استادی، «تحریف مکارم الأخلاق و عکس‌العمل فقهای شیعه»، ص۱۹۴.
  4. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۴.
  5. طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۷ش، ص۸.
  6. احمدپور، کتابشناخت اخلاق اسلامی، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۷.
  7. پاک‌نیا، «آشنایی با منابع دست اول شیعه»، ص۱۳۶.
  8. طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۷ش، ص۶.
  9. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۴.
  10. استادی، «تحریف مکارم الأخلاق و عکس‌العمل فقهای شیعه»، ص۱۹۴.
  11. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۴.
  12. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۴.
  13. صدرایی خویی و حافظیان، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه عمومی آیت الله گلپایگانی، بی‌تا، ج۹، ص۵۷۶۲؛ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۴.
  14. استادی، «تحریف مکارم الأخلاق و عکس‌العمل فقهای شیعه»، ص۱۹۶.
  15. استادی، «تحریف مکارم الأخلاق و عکس‌العمل فقهای شیعه»، ص۱۹۹-۲۰۰.
  16. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۵.
  17. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۴.
  18. طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۷ش.
  19. پاک‌نیا، «آشنایی با منابع دست اول شیعه»، ص۱۳۷.
  20. طبرسی، متن و ترجمه کتاب نفیس مکارم الاخلاق، ۱۳۸۷ش.
  21. «ترجمه شریف کتاب مکارم الاخلاق».
  22. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۲۵.

منابع

  • امین، سید محسن، اعیان الشیعه، تحقیق حسن امین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
  • «ترجمه شریف کتاب مکارم الاخلاق»، آدینه بوک، پایگاه جامع اطلاعات و فروش کتاب ایران، تاریخ بازدید، ۲۵ فروردین ۱۳۹۸ش.
  • احمدپور، مهدی، کتابشناخت اخلاق اسلامی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ش.
  • استادی، رضا، «تحریف مکارم الأخلاق و عکس‌العمل فقهای شیعه»، در مجله علوم حدیث، ش۸، تابستان ۱۳۷۷ش.
  • پاک‌نیا، عبدالکریم، «آشنایی با منابع دست اول شیعه (مکارم الاخلاق)»، در مجله مبلغان، ش۱۰۹، آبان و آذر ۱۳۸۷ش.
  • صدرایی خویی، علی و ابوالفضل حافظیان، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه عمومی آیت الله گلپایگانی، به کوشش مصطفی درایتی، مشهد، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۸ش.
  • طبرسی، حسن بن فضل، متن و ترجمه کتاب نفیس مکارم الاخلاق، ترجمه و نگارش محمدحسین رحیمیان، قم، انتشارات مؤمنین، ۱۳۸۷ش.
  • طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، ۱۳۷۷ش.
  • طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، مقدمه و تعلیق محمد الحسین الاعلمی، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م.