آیه لیلة المبیت

آیه لیلة المبیت
مشخصات آیه
نام آیه	آیه لیلة المبیت و شراء
واقع در سوره	بقره
شماره آیه	۲۰۷
جزء	۲
اطلاعات محتوایی
شأن نزول	خوابیدن امام علی(ع) در بستر پیامبر در لیلة المبیت
مکان نزول	مدینه
موضوع	اعتقادی
سایر	از فضایل امام علی(ع)

آیه لَیْلَةُ الْمَبیت یا آیه شِراء (بقره: ۲۰۷) دربارهٔ ایثار و فداکاری حضرت علی(ع) در لیلة المَبیت نازل شد که برای حفظ جان پیامبر اسلام(ص) در بستر او خوابید. این آیه کسانی را ستوده است که حاضرند جان خود را در ازای به‌دست‌آوردن رضایت خداوند فدا کنند.

متن و ترجمه آیه

آیه ۲۰۷ سوره بقره به آیه شراء یا اشتراء معروف است: وَ مِنَ النَّاسِ مَن یشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّـهِ وَ اللَّـهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ ﴿۲۰۷﴾ |و از میان مردم كسی است كه جان خود را برای طلب خشنودی خدا می‌فروشد، و خدا نسبت به [این] بندگان مهربان است.

واژه «یَشْری» در آیه از ریشه «شِراء»^[۱] به معنای فروختن گرفته شده است.^[۲]

شأن نزول

به گفته علامه طباطبایی، روایات بسیاری بر نزول آیه شراء درباره لیلة المبیت دلالت دارند.^[۳] ابن‌ابی‌الحدید عالم معتزلی نیز در شرح نهج البلاغه، نزول این آیه در شأن امام علی(ع) و در ارتباط با لیلة‌المبیت را دیدگاه همه مفسران دانسته است.^[۴] در ماجرای لیلة‌المبیت، مشرکان قریش تصمیم گرفتند پیامبر(ص) را در خانه‌اش به قتل برسانند. پیامبر(ص) با آگاهی از این نقشه، از مکه خارج شد و امام علی(ع) به درخواست او در بسترش خوابید تا مشرکان از خروج پیامبر(ص) آگاه نشوند.^[۵]

در مقابل، در برخی منابع اهل‌سنت، شأن نزول آیه درباره اشخاص دیگری مانند ابوذر غفاری، صُهیب بن سنان،^[۶] عمار یاسر و پدر و مادرش، خَبّاب بن اَرَتّ و بلال حبشی^[۷] نیز گزارش شده است. برخی محققان در اعتبار این روایات تردید کرده و معتقدند آنها از روی تعصب و با انگیزه پوشاندن فضایل امام علی(ع) جعل شده است.^[۸]

نکات تفسیری

آیه شراء، کسانی را می‌ستاید که برای دستیابی به رضایت خداوند، آماده‌اند جان خود را فدا کنند.^[۹] این گروه در برابر افرادی قرار دارند که در آیات ۲۰۴ تا ۲۰۶ سوره بقره با ویژگی‌هایی مانند خودخواهی، لجاجت، دشمنی و ادعای اصلاح‌گری توصیف شده‌اند، در حالی که در پی فساد هستند.^[۱۰] به‌گفته علامه طباطبایی، سیاق این آیات نشان می‌دهد که این دو گروه در زمان پیامبر مصداق داشته‌اند.^[۱۱] درباره عبارت پایانی آیه، «وَاللهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ»، دو برداشت تفسیری مطرح شده است. در برخی ترجمه‌های فارسی مانند فولادوند و الهی قمشه‌ای، «عباد» به کسانی که جان خود را در راه رضای خدا فدا می‌کنند، بازگردانده شده است؛ اما علامه طباطبایی آن را ناظر به دیگر بندگان خدا می‌داند که به سبب ایثار این گروه، مشمول رأفت الهی می‌شوند.^[۱۲]

سه مرتبه شراء نفس

برخی مفسران، شراء نفس را در سه مرتبه تبیین کرده‌اند: فدا کردن جان برای رهایی از آتش دوزخ، برای دستیابی به بهشت و برای رضایت خداوند. آنان مرتبه سوم را برترین مرتبه دانسته و خوابیدن امام علی(ع) در بستر پیامبر(ص) در لیلة‌المبیت را نمونه‌ای از آن شمرده‌اند.^[۱۳] به‌گفته علامه طباطبایی، مراد از فدا کردن جان برای رضایت خدا این است که انسان جز خشنودی خداوند را طلب نکند و خواست او را بر خواسته نفس خود مقدم بدارد.^[۱۴]

پانویس

↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۲۲۵
↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۷۸
↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۰۰.
↑ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۲۶۲.
↑ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۶۶.
↑ طبری، جامع البیان، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۵۹۱.
↑ فخر الرازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۵، ص۳۵۰.
↑ هاشمی، «بررسی سبب نزول آیه اشترای نفس»، ص۱۵۳.
↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲، ج۲، ص۱۰۰.
↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۷۹.
↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۹۸.
↑ طباطبایی ،المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۹۸.
↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۲۲۵و۲۲۶.
↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۹۸.

منابع

ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغه، تصحیح ابراهیم محمد ابوالفضل، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن، قم، فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۶ق.
طالقانی، سیدمحمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۶۲ش.
طباطبايی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب العلمیه، ۱۳۷۱ش.
هاشمی، سیده مرضیه، «بررسی سبب نزول آیه اشترای نفس» در فصلنامه سفینه، شماره ۱۳، ۱۳۸۵ش.

[1] صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۲۲۵

[2] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۷۸

[3] طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۰۰.

[4] ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۲۶۲.

[5] طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۶۶.

[6] طبری، جامع البیان، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۵۹۱.

[7] فخر الرازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۵، ص۳۵۰.

[8] هاشمی، «بررسی سبب نزول آیه اشترای نفس»، ص۱۵۳.

[9] طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲، ج۲، ص۱۰۰.

[10] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۷۹.

[11] طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۹۸.

[12] طباطبایی ،المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۹۸.

[13] صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۲۲۵و۲۲۶.

[14] طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۹۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

ن ب و آیات نام‌دار قرآن
اعتقادی	آیه آمن الرسول • آیه اولی الامر • آیه اسراء • آیة الکرسی • آیه بیعت رضوان • آیه تطهیر • آیه ولایت • آیه خیر البریه • آیه استرجاع • آیه اکمال • آیه انذار • آیه مباهله • آیه امانت • آیه نور • آیه مودت • آیه حفظ • آیه مشیت • آیه فطرت • آیه میثاق • آیه صادقین • آیه ابتلای ابراهیم • آیه لیلة المبیت • آیه اطعام • آیه صلوات • آیه حکومت مستضعفین • آیه جاء الحق • آیه و ان یکاد • آیه نفس مطمئنه • آیه اهل الذکر • آیه تبلیغ • آیه لا تحزن • آیه وسیله • آیات تحدی • آیه استخلاف • آیه خلافت انسان • آیات مهدویت • آیه ود • آیه سأل سائل • آیه شفاء • آیه توبه • آیه توکل • آیه هادی • آیه تبدیل • آیه روح • آیه ملک • آیه سخره • آیه کتمان • آیه عز • آیه رکوب • آیه شهادت • آیه الحاق ذریه • آیه فائزون • آیه اعراف • آیه لا اکراه فی الدین • آیه سحر • آیه بیوت • آیه نصر • آیه سقایة الحاج • آیه نسخ • آیات برائت • آیه خاتمیت • آیه هجرت • آیه علم‌الکتاب • آیه شاهد • آیه بر • آیه سلم • آیه احسان به والدین • آیه کرامت • آیه شعوبیه • آیه وزر • آیه رکون
فقهی	آیه اخلاص • آیه خمس • آیه تیمم • آیه حجاب • آیه وضو • آیات نشوز • آیه سیف • آیه وصیت • آیه قرض الحسنه • آیه روزه • آیه قصاص • آیه کتمان • آیه نفر • آیه تداین • آیه اولو الارحام • آیه محارم • آیه انفال • آیه حد سرقت • آیه قبله • آیه نسخ • آیه نماز جمعه • آیات ارث • آیه امانات • آیه اعتداء • آیه تهلکه • آیه امتحان • آیه ربا • آیه محاربه • آیه نفی سبیل • آیه قنطار • آیه جزیه • آیه ایلاء • آیه ظهار • آیه حج • آیه اصلاح ذات بین • آیه صلح • آیه تجارت • آیه حذر • آیه عده طلاق • آیه طلاق • آیه نجاست مشرکان • آیه متعه • آیه حرث • آیه حیض • آیه تربص• آیه قصر • آیه جزای فحشا • آیه اخراج • آیه زکات • آیه عدد • آیه الرجال قوامون علی النساء • آیه لعان • آیه جلباب • آیه غیبت • آیه قَذْف • آیه وجوب وفا • آیه کرامت • آیه تحریم • آیه فیء • آیه مجاهدون • آیه خیانت در امانت • آیه نقض قسم • آیه رضاع • آیه جلد • آیه استعاذه • آیه تعاون • آیه کنز • آیه احسان به والدین • آیه لا اکراه فی الدین • آیه سکر • آیه دیه • آیه اهله • آیه انظار
اخلاقی	آیه اخوت • آیه اعتصام • آیه نجوا • آیات افک • آیه امن یجیب • آیه اطعام • آیه نبأ • آیه دعوت • آیه مشیت • آیه بر • آیه اصلاح ذات بین • آیه صلح • آیه سلم • آیه تأسی • آیه تخییر • آیه استیذان • آیه کنز • آیه رکوب • آیه ایثار • آیه انفاق • آیه غیبت • آیه احسان به والدین • آیه اذن • آیه مشورت • آیه شورا • آیه خلق عظیم • آیه حکمت • آیه انصات • آیه استماع
متشابه	آیه مجیء
سایر	بسم الله الرحمن الرحیم • آیه ۳ سوره حمد • ایاک نعبد و ایاک نستعین • آیه ۶ سوره حمد • آیه ۸ سوره مائده • آیه ۲۰۴ سوره اعراف
وابسته	کن فیکون • ذکر یونسیه
قرآن کریم

ن ب و آیات سوره بقره
جزء اول	۷ • ۹ • ۱۰ • ۱۱ • ۱۳ • ۲۳ • ۲۶ • ۲۷ • ۳۱ • ۳۴ • ۳۵ • ۴۰ • ۴۴ • ۴۵ • ۴۷ • ۴۹ • ۵۵ • ۶۲ • ۹۴ • ۱۱۴ • ۱۱۵ • ۱۲۰ • ۱۲۱ • ۱۲۲ • ۱۲۵ • ۱۲۸ • ۱۲۹ • ۱۳۸
جزء دوم	۱۴۳ • ۱۴۵ • ۱۴۶ • ۱۴۸ • ۱۵۴ • ۱۶۵ • ۱۸۵ • ۱۸۶ • ۱۸۷ • ۱۸۸ • ۱۸۹ • ۱۹۰ • ۱۹۱ • ۱۹۲ • ۱۹۶ • ۱۹۷ • ۱۹۸ • ۲۰۰ • ۲۰۱ • ۲۱۶ • ۲۱۷ • ۲۱۹ • ۲۲۸ • ۲۲۹ • ۲۳۸ • ۲۵۰
جزء سوم	۲۵۷ • ۲۵۸ • ۲۵۹ • ۲۶۱ • ۲۶۴ • ۲۶۸ • ۲۷۱ • ۲۷۵ • ۲۷۶ • ۲۷۸ • ۲۷۹ • ۲۸۶
آیات نامدار	آیة الکرسی • آمن الرسول • ابتلای ابراهیم • اخراج • استرجاع • اعتداء • انفاق • ایلاء • بر • تداین • تربص • تهلکه • توبه • حرث • حیض • خلافت انسان • ربا • رضاع • روزه • سحر • سلم • طلاق • قبله • قصاص • لا اکراه فی الدین • لیلة المبیت • نسخ • وصیت • کتمان • آیه حکمت • آیه انظار
داستان‌ها	گاو بنی‌اسرائیل • چهار مرغ ابراهیم

ن ب و آیات اعتقادی قرآن
نامدار	آیه آمن الرسول • آیه اولی‌الامر • آیه اسراء • آیة الکرسی • آیه بیعت رضوان • آیه تطهیر • آیه ولایت • آیه خیر البریه • آیه استرجاع • آیه اکمال • آیه انذار • آیه مباهله • آیه امانت • آیه نور • آیه مودت • آیه حفظ • آیه مشیت • آیه فطرت • آیه میثاق • آیه صادقین • آیه ابتلای ابراهیم • آیه لیلة المبیت • آیه اطعام • آیه برائت • آیه صلوات • آیه حکومت مستضعفین • آیه جاء الحق • آیه و ان یکاد • آیه نفس مطمئنه • آیه اهل الذکر • آیه تبلیغ • آیه لا تحزن • آیه وسیله • آیات تحدی • آیه استخلاف • آیه خلافت انسان • آیات مهدویت • آیه ود • آیه سأل سائل • آیه شفاء • آیه توبه • آیه توکل • آیه هادی • آیه تبدیل • آیه روح • آیه ملک • آیه سخره • آیه کتمان • آیه عز • آیه رکوب • آیه شهادت • آیه الحاق ذریه • آیه فائزون • آیه اعراف• آیه لا اکراه فی الدین • آیه سحر • آیه بیوت • آیه نصر • آیه سقایة الحاج • آیه نسخ • آیات برائت • آیه خاتمیت • آیه هجرت • آیه علم‌الکتاب • آیه شاهد • آیه کرامت • آیه بر • آیه سلم • آیه احسان به والدین • آیه وزر
بدون نام	آیه ۲ سوره حمد • آیه ۳ سوره حمد • آیه ۵ سوره حمد • آیه ۶ سوره حمد • آیه ۷ سوره حمد • آیه ۷ سوره بقره • آیه ۲۶ سوره بقره • آیه ۳۱ سوره بقره • آیه ۳۴ سوره بقره • آیه ۳۵ سوره بقره • آیه ۵۵ سوره بقره • آیه ۱۱۴ سوره بقره • آیه ۱۱۵ سوره بقره • آیه ۱۲۱ سوره بقره • آیه ۱۲۹ سوره بقره • آیه ۱۴۵ سوره بقره • آیه ۱۴۸ سوره بقره • آیه ۱۵۴ سوره بقره • آیه ۱۶۵ سوره بقره • آیه ۲۱۷ سوره بقره • آیه ۲۵۷ سوره بقره • آیه ۲۵۹ سوره بقره • آیه ۱۲۰ سوره بقره • آیه ۱۹ سوره آل‌عمران • آیه ۳۰ سوره آل‌عمران • آیه ۴۹ سوره آل‌عمران • آیه ۱۱۰ سوره آل‌عمران • آیه ۱۴۴ سوره آل‌عمران • آیه ۱۶۴ سوره آل‌عمران • آیه ۱۶۹ سوره آل‌عمران • آیه ۴۲ سوره نساء • آیه ۶۴ سوره نساء • آیه ۷۸ سوره نساء • آیه ۱۵۰ سوره نساء • آیه ۱۶۵ سوره نساء • آیه ۱۷۱ سوره نساء • آیه ۳ سوره مائده • آیه ۵۴ سوره مائده • آیه ۵۶ سوره مائده • آیه ۶۹ سوره مائده • آیه ۱۵۱ سوره انعام • آیه ۵۹ سوره انعام • آیه ۱۰۸ سوره انعام • آیه ۱۲۴ سوره انعام • آیه ۶ سوره اعراف • آیه ۹۶ سوره اعراف • آیه ۱۴۳ سوره اعراف • آیه ۶۳ سوره انفال • آیه ۲۰ سوره توبه • آیه ۵۵ سوره توبه • آیه ۱۰۸ سوره توبه • آیه ۱۰۹ سوره توبه• آیه ۱۱۴ سوره توبه • آیه ۹۹ سوره یونس • آیه ۴۲ سوره یوسف • آیه ۹۷ سوره یوسف • آیه ۱۱ سوره رعد • آیه ۶۷ سوره اسراء • آیه ۲۲ سوره انبیاء • آیه ۶۹ سوره انبیاء • آیه ۱۰۵ سوره انبیاء • آیه ۱۰۷ سوره انبیاء • آیه ۳۲ سوره حج • آیه ۴۰ سوره حج • آیه ۷۷ سوره حج • آیه ۸ سوره عنکبوت • آیه ۲۰ سوره عنکبوت • آیه ۲۸ سوره سبأ • آیه ۲ سوره فاطر • آیه ۸ سوره فاطر • آیه ۹ سوره فاطر • آیه ۱۱ سوره فاطر • آیه ۱۸ سوره فاطر • آیه ۳۰ سوره فصلت • آیه ۲۱ سوره حشر • آیه ۴۹ سوره شوری • آیه ۱۰ سوره فتح • آیه ۲۸ سوره فتح • آیه ۲۹ سوره فتح • آیه ۱۳ سوره صف • آیه ۲۵ سوره حدید • آیه ۷ سوره شرح • آیه ۹ سوره یس• آیه ۶۴ سوره مائده • آیه ۸۵ سوره آل‌عمران• آیه ۱۷۸ سوره آل‌عمران
آیات فقهی • آیات اخلاقی