مکاسب (کتاب)

مقاله قابل قبول
پیوند کم
بدون جعبه اطلاعات
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص
شناسه ناقص
عدم جامعیت
از ویکی شیعه
(تغییرمسیر از کتاب المکاسب)
مکاسب (کتاب)
تصویر جلد کتاب المکاسب
تصویر جلد کتاب المکاسب
اطلاعات کتاب
نویسندهشیخ مرتضی انصاری
موضوعفقه
سبکاستدلالی
زبانعربی


کتاب المکاسب یا کتاب المتاجر نام کتابی فقهی نوشته شیخ انصاری از علمای شیعه است و شروح و حواشی بسیاری بر آن نوشته‌اند. این کتاب از متون آموزشی حوزه علمیه در دوره سطح است.

نویسنده

مرتضی فرزند محمّد امین انصاری دزفولی(۱۲۱۴ق) از علمای شیعه در قرن ۱۳ق بود که «بعد از صاحب جواهر، مرجعیت عامه یافت».[۱] . دو کتاب معروف او رسائل و مکاسب کتاب درسی طلاب شده و عالمان بعد از او شاگرد و پیرو مکتب اویند. آثار وی، همچون آثار عالمان دیگری مانند محقق حلی، علامه حلی و شهید اول، مورد توجه بوده و محققان بسیاری بر آنها شرح یا حاشیه نوشته‌اند.[۲]

معرفی اجمالی

این کتاب از دقیق‌ترین آثار شیخ انصاری در فقه و از منابع اصلی فقه استدلالی و آموزش آن در حوزه‌های علمیه بوده است. عالمان شیعی از همان زمان انتشار کتاب، شرح‌ها، تعلیقه‌ها و ترجمه‌های فراوانی نگاشته‌اند.[نیازمند منبع]

ویژگی‌ها

  • طرح آرا و نظریات بسیاری از و مذاهب اربعه اهل سنت و نقد و بررسی آنها؛
  • استفاده گسترده از کتاب‌های فقهی، حدیثی، تفسیر، لغت، اخلاق و حتی کلامی مانند کتاب نهج الحق و کشف الصدق؛
  • ارائه نظریات به صورت اجتهادی است و جز در مواردی خیلی کم، فتوای صریح و روشنی در مورد مسئله ارائه نمی‌شود.[نیازمند منبع]
  • احترام و تکریم نسبت به اساتید و پیشتازان فقه و فقاهت به عنوان نمونه در باره محقق ثانی گفته است: با کمال مهارتش درفقه تا آنجا به عنوان محقق ثانی شناخته شد.(المحقق الثانی مع كمال تبحره في الفقه حتى ثنى به المحقق) [۳] از صاحب مناهل به عنوان برخی از بزرگان اساتید ما تعبیر کرده است (فقد جزم بعض سادة مشايخنا) [۴]
  • امانتداری در نقل اقوال دیگران. شیخ انصاری اگر خودش مطلبی را مستقیم و بدون واسطه از کسی شنیده باشد با تعبیر قال فلان کذا ...( فلانی چنینی مطلبی را گفته است) ولی اگر با واسطه و غیر مستقیم شنیده باشد برای رعایت امانت در نقل تعبیر کرده که از فلانی حکایت (نقل) شده است و المحکی عن فلان... [۵]

نوآوری‌ها

بخش‌های کتاب

این کتاب مشتمل بر سه بخش اصلی است:

بخش اول، مکاسب محرمه

مؤلف در این بخش به کسب‌ها و تجارت‌های حلال و حرام پرداخته و درباره هر یک به صورت مستقل بحث کرده است. در این بخش به پنج نوع از کسب‌های حرام اشاره شده است:

  • نوع دوم: تجارت با چیزهایی که گرچه خرید و فروش خودشان حرام نیست، ولی به جهت قصد و انگیزه فروشنده و خریدار، آن خرید و فروش ممنوع است، مثل خرید و فروش بت، صلیب، آلات قمار، آلات موسیقی، ظرف‌های طلا و نقره، فروش انگور به کسی که قصد دارد آن را تبدیل به شراب کند، فروش اسلحه به دشمنان دین؛
  • نوع سوم: تجارت با چیزهایی که منفعت و فایده چندانی ندارند؛
  • نوع چهارم: کسب و کارهایی که خود آن عمل حرام است نه چیزی که بر سر آن خرید و فروش می‌شود، مثل آرایش زنان به صورتی که باعث اشتباه و فریب داماد شود، آرایش و تزیین مردان و زنان که به صورت جنس مخالف خود به نظر برسند، منجمی، نگاه‌داشتن کتاب‌های گمراه‌کننده، رشوه، دشنام‌دادن به مؤمنان، جادوگری، شعبده بازی، فریب دادن دیگران در معامله، موسیقی لهوی و حرام، غیبت، قمار و...؛
  • نوع پنجم: کسب در آمد با کارهایی که انجام آن بر انسان واجب است، مانند پول گرفتن برای خواندن نماز، دفن میت و...؛
  • خاتمه: در بخش انتهایی کتاب مکاسب، به مباحثی از جمله حرمت خرید و فروش قرآن کریم، جوایزی که از حاکمان جور گرفته می‌شود و مسائلی از این دست پرداخته شده است.

بخش دوم، کتاب البیع

این بخش نیز به بحث استدلالی و مفصل در مورد خرید و فروش پرداخته است. دراین بخش،مسائل مهم و اساسی خرید و فروش به صورت مفصل مورد بحث قرار گرفته است. مباحث این بخش در چند قسمت ارائه شده است:

  • بحثی در مورد بیع معاطات و صحت آن؛
  • بحثی در مورد عقد بیع که در بردارنده مباحثی در مورد الفاظ بیع است؛
  • بحثی در مورد شرط‌های عقد بیع. در این بخش نیز به مباحثی از جمله عربی بودن عقد، مقدم بودن درخواست خریدار بر قبول فروشنده و چند مسئله وشرط دیگر پرداخته است؛
  • بحثی در مورد شرط‌های مربوط به خریدار و فروشنده. در این بخش نیز به شرط‌هایی که در فقه مورد خریدار و فروشنده مطرح شده، اشاره شده است. شرط‌هایی مانند بالغ بودن طرفین، قصد جدی داشتن در معامله، اختیار داشتن، مالکیت طرفین؛
  • بحثی در مورد بیع فضولی. در این بخش همچنین به این مسئله پرداخته شده که آیا چنین معامله‌ای صحیح است یا نه؟
  • بحثی مفصل در مورد شرایط جنس مورد معامله و قیمت آن؛

بخش سوم: کتاب الخیارات

در این بخش از کتاب، بحث از این می‌شود که دربرخی مواقع طرفین می‌توانند معامله را بر هم بزنند. به این حالت، خیار گفته می‌شود. در این کتاب، به تفصیل از ۷ خیار بحث شده است که عبارتند از مجلس، حیوان، غبن، تاخیر، شرط، رؤیت و خیار عیب. در انتهای این بخش نیز مباحثی از جمله احکام خیار، احکام قبض و مسئله بیع نقد و نسیه مطرح شده است.

منابع مورد استفاده

شیخ انصاری برای نگارش این کتاب، از کتابهای بسیاری در رشته‌های مختلف علوم انسانی، از جمله فقه، حدیث، لغت و... بهره برده است.[نیازمند منبع] برخی از مهمترین این منابع در فقه عبارتند از:

شرح‌ها و حاشیه‌ها

برخی از حاشیه‌نویسان کتاب

شرح‌های جدید

وضعیت نشر

چاپ سنگی

این کتاب، چند بار به صورت رحلی و چاپ سنگی منتشر شده است که برخی از آنها عبارتند از:

چاپ معمولی

چای‌های معمولی متعددی از این کتاب وجود دارد. که برخی از آنها عبارتند از:

پانویس

  1. مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۱۴، ص۴۳۷.
  2. مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۱۴، ص۴۳۷.
  3. شیخ انصاری، المکاسب، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۲۸.
  4. شیخ انصاری، المکاسب، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۱۶۲.
  5. کریمی جهرمی، مع معلم الاخلاق فی صفحات المکاسب، آثار شیخ انصاری، نشر دبیرخانه کنگره بزرگداشت دویستمین سالگرد میلاد شیخ اعظم انصاری، ج۴،ص۳۷.
  6. آقا بزرگ تهرانی، الذریعه إلی تصانیف الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۲۱۶.
  7. https://ketab.ir/book/4efd918b-78a6-4d5a-99a8-225576dda992


منابع

  • آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه إلی تصانیف الشیعه، تحقیق: احمد بن محمد حسینی، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۰۳ق.
  • شیخ انصاری، المکاسب، ناشر: دار الذخائر، قم چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، (خدمات متقابل اسلام و ایران)، تهران: صدرا، ۱۳۷۷ش.

پیوند به بیرون

مجله حوزه، شماره ۴۵