دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران

دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران

اطلاعات کلی
نام پیشین	دانشکده معقول و منقول
تأسیس	سال ۱۳۱۳ش
اهداف	گسترش علوم اسلامی و تربیت استادان متخصص
فعالیت‌ها	گسترش ارتباطات علمی و بین‌المللی، تأسیس کرسی‌های فقه شافعی و حنفی، ایجاد مؤسسه وعظ و خطابه
سایر

دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ش با نام «دانشکده علوم معقول و منقول» در مدرسه سپهسالار و با سه رشته علوم عقلی، علوم نقلی و ادبیات تأسیس شد. هدف آن گسترش علوم اسلامی و تربیت استادان متخصص بود.

تأسیس کرسی‌های فقه شافعی و حنفی با هدف شناخت مذاهب اسلامی و تقریب میان فِرَق، ایجاد مؤسسه وعظ و خطابه برای تربیت خطیبان و ترویج تعالیم اسلامی و گسترش ارتباطات علمی و بین‌المللی، از اقدامات مهم دانشکده بود.

تحولات دانشکده از آغاز تأسیس تا سال ۱۴۰۲ش در پنج دوره بررسی شده است. در دوره چهارم، برنامه‌های آموزشی و علمی آن دستخوش تحولات مهمی شد و استادانی چون مرتضی مطهری، محمد مفتح، سید محمدحسین بهشتی و محمدجواد باهنر در این تحولات نقش داشتند.

در سال ۱۳۴۳ش، نام دانشکده به «الهیات و معارف اسلامی» تغییر یافت.

از تأسیس تا تخصص

دانشکده الهیات و معارف اسلامی در خرداد ۱۳۱۳ش به عنوان یکی از شش شعبه دانشگاه تهران با نام «دانشکده علوم معقول و منقول» تأسیس شد. آغاز فعالیت این دانشکده در مدرسه سپهسالار با سه رشته علوم عقلی، علوم نقلی و ادبیات صورت گرفت و طلاب مدرسه سپهسالار اولین دانشجویان آن بودند. در سال‌های نخست، حدود ۲۵ استاد از جمله مهدی الهی قمشه‌ای، بدیع‌الزمان فروزانفر، عبدالحسین شیبانی و میرزا طاهر تنکابنی در دانشکده تدریس می‌کردند.

هدف اولیه از تأسیس دانشکده، احیا و گسترش علوم و معارف اسلامی بود؛ اما فعالیت آن به‌تدریج از آموزش عمومی فراتر رفت و به مرکزی تخصصی برای تربیت استادان متخصص برای خدمت در دانشگاه‌ها تبدیل شد. همچنین فعالیت‌های دانشکده در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری گسترش یافت و در سال ۱۳۴۲ش در هفت گروه تخصصی ادیان و مذاهب، زبان و ادبیات عرب، عرفان، فقه و اصول، گروه فرهنگ و تمدن اسلامی، فلسفه و حکمت، علوم قرآنی و حدیث سامان‌دهی شد. برخی از متون کهن علمی و اسلامی در برنامه درسی دانشکده قرار داشتند که پس از تحقیق، تنقیح و ترجمه منتشر شدند و به حفظ میراث علمی کشور کمک کردند.

سال ۱۳۴۳ش بر اساس تصویب شورای دانشکده نام دانشکده از «علوم معقول و منقول» به «دانشکده الهیات و معارف اسلامی» تغییر یافت.

تشکیل کرسی فقه شافعی و حنفی

تاسیس دو کرسی فقه شافعی در سال ۱۳۲۹ش و فقه حنفی در سال ۱۳۳۵ش با هدف شناخت مذاهب اسلامی و تقریب فرق اسلامی در دانشکده الهیات و معارف اسلامی، بازتاب گسترده‌ای در جهان اسلام داشت و با استقبال اهل‌سنت روبه‌رو گردید. در پی این اقدام، جامع الازهر مصر نیز به‌منظور تقویت روابط میان مذاهب اسلامی، کرسی فقه جعفری را تأسیس کرد.

حضور در مجامع بین‌المللی

دانشکده الهیات از سال ۱۳۴۸ش با شرکت در نخستین کنگره اتحادیه دانشگاه‌های اسلامی در کشور مغرب، فعالیت‌های علمی و بین‌المللی خود را گسترش داد. در ده‌های بعد اعزام اساتید جهت ماموریت مطالعاتی و تدریس و نیز شرکت در همایش‌های بین‌المللی در سایر کشورها، پذیرش دانشجو از کشورهای مختلف از جمله برنامه‌های بین‌المللی این دانشکده شمرده شدند.

مؤسسه وعظ و خطابه

مؤسسه وعظ و خطابه از واحدهای وابسته به دانشکده علوم معقول و منقول بود که با هدف تربیت خطیبان و سخنوران آگاه و آشنا با علوم و معارف اسلامی برای ترویج تعالیم اسلامی تأسیس شد. دانشجویان این مؤسسه که عمدتاً از فضلا و خطبای شناخته‌شده کشور بودند، پس از گذراندن یک دوره دو ساله، در زمینه علوم و معارف اسلامی به‌عنوان خطیب رسمی شناخته می‌شدند. با تعطیلی دانشکده در سال ۱۳۱۸ش، فعالیت مؤسسه نیز متوقف شد و پس از بازگشایی دانشکده، با عنوان «موسسه وعظ و تبلیغ اسلامی» به فعالیت خود ادامه داد.

کتابخانه و نشریه‌های علمی

دانشکده دارای کتابخانه‌ای با بیش از ۱۲۰ هزار جلد کتاب و مجموعه‌ای از کتاب‌های نفیس خطی را در خود جای داده است. نشریه علمی دانشکده بین سال‌های سال ۱۳۱۴ش تا ۱۳۱۷ش به سه زبان فارسی، عربی و فرانسه منتشر می‌شد، و در دهه ۱۴۰۰ش دارای شش نشریه تخصصی به صورت فصلنامه، پژوهش‌های علمی را به چاپ می‌رساند.

پنج دوره فعالیت

فعالیت دانشکده الهیات و معارف اسلامی پس از دو سال توقف در سال ۱۳۱۸ش به پنج دوره زمانی همراه با تغییرات آموزشی و ساختاری تقسیم‌‌بندی شده است؛ دوره نخست (۱۳۱۳ش - ۱۳۱۸ش)، دوره دوم (۱۳۲۱ش - ۱۳۴۶ش)، دوره سوم (۱۳۴۷–۱۳۵۷ش)، دوره چهارم (۱۳۵۸–۱۳۸۰ش)، دوره پنجم (۱۳۸۱ش - ۱۴۰۲ش). دوره چهارم که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران آغاز شد، دانشکده شاهد تحولات قابل توجهی در برنامه‌های آموزشی و علمی بود که استادانی مانند مرتضی مطهری، محمد مفتح، محمدحسین بهشتی و محمدجواد باهنر در تحولات علمی این دوره نقش داشتند.