الالفین (کتاب)
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| نویسنده | علامه حلّی |
| تاریخ نگارش | قرن هشتم هجری قمری(۷۰۹ و ۷۱۲ق) |
| موضوع | علم کلام |
| زبان | عربی |
اَلْألفَیْن فی إمامَةِ أمیرالمؤمنین علیهالسلام کتابی نوشته علامه حلی است که در دو جلد و با ساختار مقدمه، دو مقاله و خاتمه تدوین شده؛ هرچند مؤلف وعدهٔ هزار دلیل برای امامت علی(ع) و هزار دلیل برای ردّ مخالفان داده، اما در نسخه موجود تنها ۱۰۳۸ دلیل ثبت شده و بخش خاتمه نیز مفقود است. این اثر با استدلالهای عقلی و نقلی، به ویژه آیات قرآن، به اثبات اولویت امیرالمؤمنین(ع) پرداخته و بارها در ایران چاپ و به فارسی ترجمه شده؛ همچنین مستدرکی برای آن تألیف گردیده است.
معرفی کلی
علامه حلی کتاب الالفین را به یک مقدمه، دو مقاله و یک خاتمه تقسیم کرده است. او در دو مقاله، هزار دلیل بر امامت امام علی(ع) و هزار دلیل بر ابطال شبهات مخالفان ارائه کرده است.[۱] بر اساس آنچه در کتب تراجم آمده و در پایان نسخهها ثبت شده، علامه حلی جزء اول کتاب را در سال ۷۰۹ق و جزء دوم را در آغاز ماه مبارک رمضان سال ۷۱۲ق به پایان رسانده است.[۲] علامه حلی در مقدمه، نام کتاب را «الألفين الفارق بين الصدق و المَيْن» معرفی کرده است. آقابزرگ تهرانی در الذریعه نیز از آن به همین نام یاد کرده است.[۳]
محتوا
علامه حلی در مقدمه کتاب اینگونه میگوید که من در از ادله یقینی و برهانهای عقلی و نقلی، هزار دلیل بر امامت سید الوصیین علی بن ابیطالب علیهالسلام و هزار دلیل بر ابطال شبهات مخالفان آوردم. همچنین بهاندازه کافی ادلهای بر امامت بقیه ائمه علیهمالسلام ذکر کردم... و آن را بر یک مقدمه و دو مقاله و یک خاتمه مرتب نمودم.[۴] بهگفته او، این کتاب را به درخواست فرزند خود محمد (معروف به فخر المحققین) نگاشته است.[۵]
اصل کتاب در دو جلد تألیف شده و پس از علامه، فخر المحققین آن را جمعآوری و مرتب نموده است. او در پایان نسخه نوشته: «در سال ۷۵۴ق در نجف اشرف کتاب را جمعآوری نمودم».[۶]
حلی در پایان کتاب مینویسد آورده که این آخرین مطلبی بود که از ادله نقل کردم و مجموع آنها ۱۰۳۸ دلیل است، هر چند ادله و براهین محکم بر امامت قابل شمارش نیست و ما به همین مقدار اکتفا نمودیم.[۷]
از ظاهر این نقل - با مقایسه آنچه در ابتدای کتاب ذکر نموده - چنین برمیآید که یا علامه از قصد خود منصرف شده و به همین تعداد ادله اکتفا کرده، یا فخر المحققین هنگام تنظیم کتاب بقیه ادله را نیافته و حدود نهصد و اندی دلیل مفقود شده است.[۸] البته انتهای کتاب موجود است و احتمالاً قسمتهایی از اواسط آن از بین رفته است. گرچه علامه حلی مقدمه مبسوطی در ابتدای کتاب آورده و دو مقاله را نیز ذکر کرده؛ اما در کتاب اثری از خاتمه که در ابتدا وعده داده بود، به چشم نمیخورد.
ابواب کتاب
- مقدمه:
علامه در مقدمه کتاب، مباحثی پیرامون امام، شخصیت امام، وجوب نصب امام و صفات لازم در وجود امام مطرح کرده و سپس ادله مخالفان را ذکر نموده و به آنها پاسخهای جامع و کاملی داده است.[۹]
- مقالهها:
مؤلف از صفحه ۳۶ کتاب، بحث مبسوط خود را پیرامون ادله امامت حضرت علی(ع) آغاز کرده است. به جهت سهولت دسترسی به مطالب، هر صد دلیل یکجا ذکر شده و پس از رسیدن به عدد صد، شمارهها از یک آغاز شده و در ابتدای آنها عنوان المائة الثانیة، المائة الثالثة و... آورده شده است.[۱۰]
علامه در سراسر کتاب، از ادله نقلی و عقلی به طور همزمان استفاده کرده و ترتیب و تمایز خاصی میان ادله دیده نمیشود.[۱۱] از آنجا که مخاطب علامه، مخالفان مذهب تشیع هستند نه غیرمسلمانان، او از آیات قرآن بسیار در استدلالهای خود بهره برده و به همین دلیل، هیچ استدلالی به احادیث و روایات ائمه و معصومین از طریق خاصه ندارد.[۱۲] با توجه به احاطه علامه به علوم مختلف، استدلالهای او بسیار متنوع و از استحکام بالایی برخوردار است. او از انواع قضایا و قیاسهای منطقی مانند ضروریه، ممکنه بالامکان العام و بالامکان الخاص، دائمه و... در ادله خود بهره جسته و بسیار موفق بوده است.[۱۳]
بیشتر حجم کتاب الألفین به ادله اثبات أحقیت و اولویت امیرالمؤمنین علی(ع) اختصاص دارد و کمتر به رد صلاحیت دیگران پرداخته شده؛ زیرا زمانی که اولویت و تعیّن (اختصاص) سید الوصیین علیهالسلام اثبات شود، جایی برای توهم غیر باقی نخواهد ماند.[۱۴]
چاپ و ترجمه
این کتاب به جهت اهمیت موضوع، اتقان مطالب و فضل و علم مؤلف، بسیار مورد توجه قرار گرفته و بارها تجدید چاپ شده است، از جمله:
- در سال ۱۲۹۶ق در ایران.[۱۵]
- در سال ۱۲۹۸ق در ایران، که در حاشیه آن کتاب منهاج الکرامه علامه نیز آمده است.
- در سال ۱۳۷۲ق در ایران، همراه با مقدمهای از شیخ احمد وائلی.
- ترجمه جعفر وجدانی در سال ۱۴۰۹ق توسط انتشارات دار الهجرة قم. در ابتدای این چاپ، مقدمهای در شرح حال مؤلف و کتاب توسط حسین اعلمی نگاشته شده است. گرچه این چاپ دارای فهرستهای متنوع پایان کتاب نیست، اما در حواشی آن تعلیقات فراوانی افزوده شده و در بسیاری از آنها نکات پیچیده متن کتاب به زیبایی توضیح داده شده و برخی استدلالها به تفصیل تبیین گردیده است.
- ترجمه محمد رحمتی شهرضا در سال ۱۳۹۱ش توسط نشر پیام علمدار قم. مصحح و کتابشناس این ترجمه را دارای اشتباهات فراوان برشمرده و آن را ویرایش غیرعلمی ترجمه وجدانی دانسته است و بر این باور است که مترجم به اصل عربی کتاب رجوع نکرده و به همین جهت گرفتار اشتباهات فاحش شده است.[۱۶]
- مستدرکی برای کتاب الالفین با عنوان مستدرک الالفین توسط محمد جرار حسین تدوین شده و توسط محمدحسن نجفی یزدی منتشر شده است.
پانویس
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۹۹.
- ↑ حلی، الالفین، ۱۴۰۵ق، ص۴۵۴؛ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۹۹.
- ↑ حلی، الالفین، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۴۴؛ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۲۹۷
- ↑ حلی، الالفین، ۱۴۰۹ق، ص۱۱ و ۱۲.
- ↑ حلی، الالفین، ۱۴۰۵ق، ص۲۱؛ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۹۸.
- ↑ حلی، ترجمه کتاب، ۱۴۰۹ق، ص۷۰۸.
- ↑ حلی، الالفین، ۱۴۲۳ق، ص۴۴۵.
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۹۹.
- ↑ حلی، ترجمه کتاب، ۱۴۰۹ق، ص۱۴.
- ↑ حلی، ترجمه کتاب، ۱۴۰۹ق، ص۱۴.
- ↑ حلی، ترجمه کتاب، ۱۴۰۹ق، ص۱۴.
- ↑ حلی، ترجمه کتاب، ۱۴۰۹ق، ص۱۴.
- ↑ حلی، ترجمه کتاب، ۱۴۰۹ق، ص۱۴.
- ↑ حلی، ترجمه کتاب، ۱۴۰۹ق، ص۱۴.
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۹۹.
- ↑ استادی، «کتاب الفین علامه حلی و نقد ترجمههای آن»، کتابخانه محقق طباطبایی.
منابع
- حلی، حسن بن یوسف، الألفین، قم، هجرت، ۱۴۰۹ق.
- حلی، حسن بن یوسف، الألفین، قم، المؤسسة الإسلامیة، ۱۴۲۳ق.
- حلی، حسن بن یوسف، الألفین، ترجمه وجدانی، قم، هجرت، ۱۴۰۹ق.
- تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۳ق.
- استادی، رضا، «کتاب الفین علامه حلی و نقد ترجمههای آن»، کتابخانه محقق طباطبایی.