تقلید از میت
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
تقلید از میّت به معنای تقلید از مجتهدی است که از دنیا رفته است.[۱] این نوع تقلید در برابر تقلید از مجتهد زنده قرار دارد[۲] و زمانی مطرح می‌شود که مجتهد زنده در دسترس باشد و مکلف امکان رجوع به او را داشته باشد.[۳]
در حکم تقلید از میت، پنج دیدگاه مطرح شده است:
- عده‌ای از فقیهان معتقدند زنده بودنِ مجتهد شرط تقلید است[۴] و تقلید از میت جایز نیست،[۵] چه در ابتدای تقلید و چه پس از مرگ مجتهد.[۶] به گفته آنان، فقیهان در این مسئله اجماع دارند[۷] و اختلافی در حکم وجود ندارد.[۸] وحید بهبهانی این حکم را از ویژگی‌های مذهب امامیه دانسته است.[۹] ادله آنان شامل دلیل عقلی[۱۰] و آیات و روایات مانند آیات نَفْر، اهلُ الذکر و کِتمان است.[۱۱] همچنین تصدی امور حِسبیه و فتوا دادن در مسائل نوپیدا از دیگر دلایل جایز نبودن تقلید ابتدایی از میت دانسته شده است.[۱۲] گفته شده در بحث تقلید، ملاک، مفتی است نه فتوا، و مفتی تنها مجتهد زنده است.[۱۳]
- در میان علمای شیعه، اخباری‌ها معتقدند تقلید از میتی که راوی حدیث بوده، جایز است، به شرط اینکه آن میت استنباطی از خود نداشته باشد.[۱۴] همچنین، میرزای قمی در کتاب جامع الشتات، تقلید از میت را جایز دانسته است.[۱۵] قائلان به جواز تقلید ابتدایی از میت بر این باورند که آیات و روایاتی که بر جواز تقلید از مجتهد دلالت دارند، از نظر حجیت، اطلاق دارند و تقییدی به حال حیات مجتهد در آن‌ها دیده نمی‌شود.[۱۶] دیگر دلایل جواز تقلید ابتدایی از میت عبارتند از دلیل عقلی،[۱۷] سیره عقلاء[۱۸] و استصحابِ جواز تقلید یا استصحابِ حجیت فتوای مجتهد است.[۱۹]
- برخی فقها بین تقلید ابتدایی و ادامه بر تقلید از میت تفصیل قائل شده‌اند؛ بدین معنا که باقی ماندن بر تقلید پس از فوت مجتهد جایز است، اما تقلید ابتدایی جایز نیست.[۲۰]
- مقدس اردبیلی تقلید از میت را در صورتی که دسترسی به مجتهد زنده وجود داشته باشد، جایز نمی‌داند.[۲۱]
- فاضل تونی معتقد است در صورتی که مجتهد میت بر اساس قرآن و روایات فتوا داده باشد، تقلید از او جایز است، اما اگر بر پایه استنباط خود فتوا داده باشد، تقلید از او جایز نیست.[۲۲]
- محمدابراهیم جناتی تقلید ابتدایی از میت را جایز می‌داند.[۲۳]
پانویس
- ↑ جمعی از محققین، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۲.
- ↑ جمعی از محققین، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۲.
- ↑ نگاه کنید به: انصاری، مطارح الانظار، آل‌البیت، ج۲، ص۴۳۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۳۰۵؛ ابن‌شهید ثانی، معالم الدین، مؤسسه الفقه للطباعه والنشر، ج۱، ص۱۱۰؛ علامه حلی، قواعد الاحکام، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۲۶.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: علامه حلی، تهذیب الوصول الی علم الاصول، مؤسسه امام علی(ع)، ج۱، ص۲۸۹؛ فخر المحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۳۹۹؛ انصاری، مطارح الانظار، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۵۶۰.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: علامه حلی، تهذیب الوصول الی علم الاصول، مؤسسه امام علی(ع)، ج۱، ص۲۸۹؛ فخر المحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۳۹۹؛ انصاری، مطارح الانظار، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۵۶۰.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۱، ص۴۰۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۰۹.
- ↑ وحید بهبهانی، الفوائد الحائریه، ۱۵۱۵ق، ص۲۶۰.
- ↑ مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۳۸۷ش، ج۷، ص۵۴۷.؛ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۶۳؛ آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ۱۴۰۹ق، ص۴۷۶.
- ↑ حائری اصفهانی، الفصول الغرویه، ۱۴۰۴ق، ص۴۱۹؛ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۵۷.
- ↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۵۴
- ↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۵۸
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: استرآبادی، الفوائد المدنیه، ج۱، ص۲۹۹؛ فیض کاشانی، سفینة النجاة، ۱۳۸۷ش، ص۵۳؛ جزایری، منبع الحیاة، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۵-۶.
- ↑ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۴۶۹.
- ↑ مجاهد، مفاتیح الاصول، ۱۴۲۴ق، ص۶۲۴؛ فاضل تونی، الوافیه فی اصول الفقه، ۱۴۱۲ق، ص۳۰۵.
- ↑ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۴۶۹.
- ↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۸۲.
- ↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۶۷.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: عراقی، نهایة الافکار، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۲۵۸؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۸-۱۷؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۹؛ تبریزی، استفتائات جدید، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۱۷؛ مکارم شیرازی، استفتائات جدید، ۱۴۲۷ق، ج۳، ص۱۸.
- ↑ مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۳۸۷ق، ج۷، ص۵۴۷.
- ↑ فاضل تونی، الوافیه، ۱۴۱۲ق، ص۳۰۷.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، ص۲۲_۲۸؛ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۳_۳۸.
منابع
- آخوند خراسانی، محمدکاظم، کفایة الاصول، قم، مؤسسه آل‌بیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
- ابن‌شهید ثانی، حسن بن زین‌الدین، معالم الدین و ملاذ المجتهدین، تحقیق: سید منذر حکیم، بی‌جا، مؤسسه الفقه للطباعة و النشر، بی‌تا.
- استرآبادی، محمدامین، الفوائد المدنیه، تحقیق: رحمت‌الله رحمتی اراکی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۲۶ق.
- امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیلة، تهران، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره)، ۱۳۹۲ش.
- انصاری، مرتضی، مطارح الانظار، مقرر:ابوالقاسم کلانتری، قم، مجمع الفکر الاسلامی، ۱۴۲۵ق.
- تبریزی، جواد، استفتائات جدید، قم، نشر سرور، ۱۳۸۵ش.
- جزایری، سید نعمت‌الله، منبع الحیاة و حجیة قول المجتهد من الاموات، تحقیق: رؤف جمال‌الدین، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۱ق.
- جمعی از محققین، فرهنگ نامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- جناتی، محمدابراهیم، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۶ش.
- جناتی، محمدابراهیم، «مقدمه» در فقه و زمان، قم، نشر احیاگران اندیشه دینی، ۱۳۸۵ش.
- حائری اصفهانی، محمدحسین، الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیه، قم، دار احیاء العلوم الاسلامیه، ۱۴۰۴ق.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۳ق.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مُنْیةُ المُرید فی أدَبِ المُفیدِ و المُستَفید، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۹ق.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۱ق.
- عراقی، ضیاء‌الدین، نهایة الافکار، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، تهذیب الوصول الی علم الاصول، بی‌جا، مؤسسه امام علی(ع)، بی‌تا.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- فاضل تونی، عبدالله بن محمد، الوافیه فی اصول الفقه، تحقیق: سید محمدحسین رضوی کشمیری، قم، مجمع الفکر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
- فاضل لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیلة (کتاب الاجتهاد و التقلید)، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، ۱۴۲۶ق.
- فخرالمحققین، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، تحقیق: سید حسین موسوی کرمانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۳۸۷ق.
- فیض کاشانی، محمد بن مرتضی، سَفینةُ النَجاة و الکلماتُ الطَریفَه، تهران، نشر مدرسه عالی شهید مطهری، ۱۳۸۷ش.
- کاشف الغطاء، علی، النور الساطع فی الفقه النافع، نجف، مطبعة الآداب، ۱۳۸۱ق.
- مجاهد، سید محمد، مفاتیح الاصول، قم، مؤسسه آل‌بیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسه آل‌البیت(ع)، ۱۴۱۴ق.
- مقدس اردبیلی، احمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، تهران، المکتبة المرتضویه الاحیاء الجعفریه، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید، قم، نشر مدرسه امام علی بن ابی‌طالب(ع)، ۱۴۲۷ق.
- میرزای قمی، ابوالقاسم، جامع الشتات، نصحیح: مرتضی رضوی، تهران، مؤسسه کیهان، ۱۳۷۷ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق: محمد قوچانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
- وحید بهبهانی، محمدباقر، الفوائد الحائریه، قم، مجمع الفکر الاسلامی، ۱۵۱۵ق.