عبادت کودکان
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
عبادت کودکان از جمله مسائلی است که فقیهان شیعه در این باره اختلاف نظر دارند که آیا عبادت کودک از نظر شرعی پذیرفته است یا نه. اگر عبادت کودکان از نظر شرعی معتبر باشد، کارهایی مانند نماز خواندن کودکان پاداش اخروی دارد[۱] و کودک میتواند برای انجام کارهای عبادی (مثل روزه گرفتن یا انجام حج) اجیر شود یا از طرف شخص دیگری نایب بگیرد. اما اگر این عبادتها از نظر شرعی معتبر نباشد، فقط جنبه تمرینی دارد تا کودک بعد از بلوغ عبادتهایش را انجام دهد و در این صورت ثوابی ندارد.[۲]
این بحث فقط درباره کودکانی مطرح است که به سن تمییز رسیدهاند؛ یعنی کودکانی که به سن بلوغ نزدیک شدهاند و میتوانند خوب را از بد تشخیص دهند. اما درباره کودکانی که به این مرحله نرسیدهاند (غیر ممیز)، همه فقیهان اتفاق نظر دارند که عبادتشان مشروع نیست.[۳] منظور از «عمل مشروع» عملی است که از طرف خداوند (شارع) تعیین شده و به انجام آن دستور داده شده باشد.[۴]
به باور بیشتر فقیهان، کارهای عبادی کودکان مانند نماز و روزه مشروع است و ثواب دارد.[۵] آنان معتقدند دستورهای دینی فقط به افراد بالغ اختصاص ندارد و شامل کودکان هم میشود.[۶] در آیات و روایات فراوانی[۷] همه انسانها (چه بالغ و چه کودک) به انجام عبادت تشویق شدهاند.[۸]
سید ابوالقاسم خویی نیز معتقد است برای این که بفهمیم عبادت کودکان شرعی است یا نه، باید به روایتهایی مراجعه کرد که میگوید: «خواندن نماز را از کودکی به فرزندانتان دستور دهید».[۹] از این روایات فهمیده میشود که نماز خواندن کودکان مورد خواسته شارع (مشروع) است.[۱۰]
در مقابل، برخی عالمان مانند ابنادریس،[۱۱] فخر المحققین،[۱۲] شهید ثانی[۱۳] و محقق کرکی[۱۴] معتقدند عبادت کودک فقط جنبه تمرینی دارد و کودک هیچ پاداشی از خدا دریافت نمیکند.[۱۵]
به باور آنان، هر عبادتی برای این که درست و شرعی باشد، نیاز به دستور خدا (شارع) دارد. در حالی که کودکان دستوری برای انجام عبادت ندارند.[۱۶] افزون بر این، بر اساس حدیث رفع القلم، تکالیف واجب و مستحب از کودکان برداشته شده است.[۱۷] استدلال دیگر آنان این است که تکالیف دینی به بلوغ شرط شده است و چون کودک به بلوغ نرسیده، تکلیفی ندارد.[۱۸]
پانویس
- ↑ شهید اول، الدروس الشرعیه، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۶۸.
- ↑ فاضل لنکرانی، القواعد الفقهیة، ۱۴۲۵ق، ص۳۵۵-۳۵۶.
- ↑ مامقانی، غایة الآمال، ۱۳۱۶ق، ج۲، ص۳۲۱.
- ↑ دهقان، «پژوهشی پیرامون عبادت صبی از دیدگاه فقه امامیه»، ص۹.
- ↑ دهقان، «پژوهشی پیرامون عبادت صبی از دیدگاه فقه امامیه»، ص۱۰؛ همچنین برای نمونه نگاه کنید به: شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۷۸؛ شهید اول، الدروس الشرعیه، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۶۸؛ عاملی، مدارک الاحکام، ۱۴۱۱ق، ج۶، ص۴۲.
- ↑ بجنوردی، القواعد الفقهیه، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۱۱۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۴۹؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۳۰.
- ↑ محقق داماد، کتاب الصلاة، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۱۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۰۹.
- ↑ خویی، موسوعة الامام الخویی، ۱۴۱۸ق، ج۲۱، ص۵۰۲.
- ↑ ابنادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۶۷.
- ↑ فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۲۴۳.
- ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۴۲.
- ↑ کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۸۲.
- ↑ فاضل لنکرانی، القواعد الفقهیة، ۱۴۲۵ق، ص۳۵۶.
- ↑ نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۳۳۳؛ فاضل لنکرانی، القواعد الفقهیة، ۱۴۲۵ق، ص۳۵۶.
- ↑ عاملی، مدارک الاحکام، ۱۴۱۱ق، ج۶، ص۴۲.
- ↑ نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۳۳۳.
منابع
- ابنادریس حلی، محمد بن منصور، السرائر، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۰ق.
- بجنوردی، محمدحسن، القواعد الفقهیه، قم، نشر الهادی، ۱۴۱۹ق.
- حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۴ق.
- خویی، سید ابوالقاسم، موسوعة الامام الخویی، قم، مؤسسه احیاء آثار الامام الخویی، ۱۴۱۸ق.
- دهقان، جلال، و محمود جمالالدین زنجانی، «پژوهشی پیرامون عبادت صبی از دیدگاه فقه امامیه»، پژوهشنامه فقه اجتماعی، سال سوم، شماره۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۳ش.
- شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشرعیه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام، قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن الحسن، المبسوط، بیجا، المکتبة المرتضویه، ۱۳۸۷ق.
- عاملی، سید محمد، مدارک الاحکام فی شرح عبادات شرائع الاسلام، قم، انتشارات مؤسسه آلالبیت(ع)، ۱۴۱۱ق.
- فاضل لنکرانی، محمد، القواعد الفقهیه، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، ۱۴۲۵ق.
- فخرالمحققین، محمد بن الحسن، ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد، قم، نشر آیة الله محمود شاهرودی، ۱۳۸۷ق.
- کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مامقانی، محمدحسن، غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب، قم، مجمع الذخائر الاسلامیه، ۱۳۱۶ق.
- محقق داماد، سید محمد، کتاب الصلاة، قم، مؤسسه نشر الاسلامی، ۱۴۰۵ق.
- نراقی، احمد، مستند الشیعه، مشهد، مؤسسه آل البیت، ۱۴۱۵ق.