ایام تشریق

اَیامِ تَشْریقْ شامل روزهای ۱۱ تا ۱۳ ذی‌الحجه است. براساس روایتی از امام صادق(ع)، این روزها همان «ایام معدودات» یادشده در آیه ۲۰۳ سوره بقره هستند.^[۱] همچنین برخی مفسران بر این باورند که «ایام معلومات» در آیه ۲۸ سوره حج نیز به همین روزها اشاره دارد.^[۲]

از واجبات حج که در ایام تشریق انجام می‌شود، رمی جمرات و بیتوته کردن در منا تا نیمه‌شب در طول این سه روز است. یکی از آداب ویژه این ایام، گفتن تکبیر پس از نمازهای یومیه است. در مورد چگونگی و زمان دقیق این تکبیرها، نظرات فقهی متفاوتی وجود دارد؛ برخی آن را از نماز ظهر عید قربان تا طلوع فجر آخرین روز تشریق، و برخی دیگر از نماز ظهر روز عید تا طلوع فجر روز چهارم تعیین کرده‌اند. همچنین، دیدگاهی وجود دارد که زمان آن را از ظهر عید تا طلوع فجر روز دوم تشریق می‌داند.^[۳]

روزه گرفتن برای حاجیانی که در سرزمین منا حضور دارند، در ایام تشریق حرام است.^[۴] در روایات، علت ممنوع بودن روزه در این ایام، میهمانی حاجیان بر سفره نعمت خداوند ذکر شده است.^[۵]

فقهای امامیه بر این باورند که قربانی کردن در منا از روز عید قربان تا پایان ایام تشریق جایز است، اما در خارج از منا تنها در روز عید و دو روز نخست این ایام می‌توان قربانی کرد.^[۶] برخی فقهای شیعه معتقدند قربانی تا پایان ماه ذی‌الحجه هم مجاز است، ولی انجام آن در خود روز عید یا نهایتاً در سه روز تشریق را بهتر می‌دانند.^[۷]

رویدادهای دینی و تاریخی مرتبط با این ایام، تلاوت سوره برائت توسط حضرت علی(ع) در حج سال نهم هجری،^[۸] انعقاد بیعت عقبه دوم در سال سیزدهم بعثت میان پیامبر(ص) و انصار،^[۹] و نیز طبق برخی روایات، انجام طواف فرشتگان و حج پیامبران در همین ایام است.^[۱۰]

درباره دلیل نام‌گذاری ایام تشریق، آمده است که گوشت قربانی را برای استفاده نیازمندان، زیر آفتاب خشک می‌کردند تا فاسد نشود و این کار، نیاز به نور کافی خورشید داشت.^[۱۱] به نقلی دیگر از آنجا که وقتی خورشید می‌دمید قربانی را آغاز می‌کردند، این ایام بدین نام خوانده شده است.^[۱۲]

از امام صادق(ع) نقل شده است که مشرکان در روزهای تشریق در مِنا گرد می‌آمدند و از پدران خویش یاد و به آنان فخرفروشی می‌کردند. به همین سبب، مسلمانان مأمور شدند که در آنجا یاد خدا کنند.^[۱۳]

پانویس

↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۱۶.
↑ برای نمونه نگاه کنید به: طوسی، التبیان، ۱۳۸۳ق، ج۷، ص۳۱۰.
↑ شیخ صدوق، الهدایة، ۱۴۱۸ق، ص۲۰۹-۲۱۰؛ طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۶۶۷.
↑ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۳۷۰؛ محقق حلی، ۱۳۸۹ق، ج۱، ص۲۰۹، ۲۶۱-۲۶۲.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۲۴؛ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۶ق، ج۲، ص۴۴۳.
↑ محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۱، ص۲۶۴؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۱۹، ص۲۲۳.
↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۴۷؛ خویی، الحج، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۲۰۵؛ خوانساری، جامع المدارک، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۴۵۴.
↑ ابن‌حنبل، مسند، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۸۳ و ج۲، ص۴۲۳؛ نسایی، خصائص، ۱۴۰۶ق، ص۹۳؛ امینی، الغدیر، ۱۳۶۸ش، ج۶، ص۳۳۸ـ۳۴۱.
↑ ابن‌هشام، السیرة النبویة، دار المعرفة، ج۱، ص۴۵۹-۴۵۸؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۷۲-۱۷۱.
↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۶ق، ج۱، ص۲۷۴.
↑ ابن ابی‌شیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۵۵۱.
↑ ابن‌سکیت، اصلاح المنطق، ۱۹۴۹م، ص۹۲.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۱۶.

منابع

ابن ابی‌شیبه، عبداللٰه، المصنف، به کوشش سعید لحام، بیروت، ۱۴۰۹ق.
ابن سکیت، یعقوب، اصلاح المنطق، به کوشش احمد محمد شاکر و عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ۱۹۴۹م.
ابن‌حنبل، احمد بن محمد، الإمام أحمد بن حنبل، تحقیق: شعیب الارنؤوط، عادل مرشد و دیگران، [بی‌جا]، مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۱ق/۲۰۰۱م.
ابن‌سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
ابن‌هشام، عبدالملک بن هشام، السیرة النبویة، تصحیح مصطفی سقا، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.
امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیلة، نجف، ۱۳۹۰ق.
امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۸ش.
خوانساری، احمد، جامع المدارک، به کوشش علی‌اکبر غفاری، تهران، ۱۳۵۵ش.
خویی، سید ابوالقاسم، الحج، به تقریر رضا خلخالی، قم، ۱۴۰۷ق.
شیخ صدوق، محمد بن علی، اَلهدایة، قم، بی‌نا، ۱۴۱۸ق.
شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، نجف، ۱۳۸۶ق/۱۹۶۶م.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، به کوشش محمدمهدی نجف و دیگران، قم، بی‌نا، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۶م.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، به کوشش محمد تقی کشفی، تهران، بی‌نا، ۱۳۸۷ق.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، اَلتِّبیان فی تفسیرِ القرآن، به کوشش قصیر عاملی، نجف، بی‌نا، ۱۳۸۳ق.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، به کوشش عبدالحسین محمدعلی، نجف، ۱۳۸۹ق/۱۹۶۹م.
نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
نسائی، احمد بن شعیب، خصائص امیر المؤمنین علی بن ابی‌طالب، کویت، مکتبة المعلا، ۱۴۰۶ق.

پیوند به بیرون

دایره المعارف بزرگ اسلامی

[1] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۱۶.

[:1-2] برای نمونه نگاه کنید به: طوسی، التبیان، ۱۳۸۳ق، ج۷، ص۳۱۰.

[3] شیخ صدوق، الهدایة، ۱۴۱۸ق، ص۲۰۹-۲۱۰؛ طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۶۶۷.

[4] طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۳۷۰؛ محقق حلی، ۱۳۸۹ق، ج۱، ص۲۰۹، ۲۶۱-۲۶۲.

[5] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۲۴؛ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۶ق، ج۲، ص۴۴۳.

[6] محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۱، ص۲۶۴؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۱۹، ص۲۲۳.

[7] امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۴۷؛ خویی، الحج، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۲۰۵؛ خوانساری، جامع المدارک، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۴۵۴.

[8] ابن‌حنبل، مسند، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۸۳ و ج۲، ص۴۲۳؛ نسایی، خصائص، ۱۴۰۶ق، ص۹۳؛ امینی، الغدیر، ۱۳۶۸ش، ج۶، ص۳۳۸ـ۳۴۱.

[9] ابن‌هشام، السیرة النبویة، دار المعرفة، ج۱، ص۴۵۹-۴۵۸؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۷۲-۱۷۱.

[10] شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۶ق، ج۱، ص۲۷۴.

[11] ابن ابی‌شیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۵۵۱.

[12] ابن‌سکیت، اصلاح المنطق، ۱۹۴۹م، ص۹۲.

[13] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۱۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]