مقاله قابل قبول
رده ناقص
بدون عکس
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده

ابابیل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اَبابیل به معنای گروه‌گروه، ویژگی پرندگانی است که اصحاب فیل را سنگباران کردند و در سوره فیل به آنها اشاره شده است. درباره نوع، شکل و ویژگی‌های این پرندگان اختلاف است؛ بسیاری از مفسران ابابیل را پرستو یا شبیه به آن دانسته‌اند. ابابیل با منقار و چنگال‌های خود سنگریزه‌هایی از سِجِّیل حمل کردند و بر سپاهیان ابرهه که قصد تخریب کعبه را داشتند، زدند.

مفهوم و جایگاه

ابابیل به معنای دسته‌دسته، دسته‌ها، گروه‌ها و گروه‌های پراکنده است. برخی مفرد آن را اَبّیل دانسته و برخی معتقدند که ابابیل جمعی است که مفرد ندارد.[۱] واژه ابابیل یک‌بار در قرآن وَأَرْ‌سَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرً‌ا أَبَابِيلَ[ فیل–۳] به کار رفته است[۲] ابابیل نام پرنده نیست. منظور قرآن از تعبیر «طَيْراً أَبابيل‏»، پرندگانی است که گروه گروه از هر طرف به سوی اصحاب فیل آمدند و سپاهیان ابرهه را سنگباران کردند.[۳] در فرهنگ عامیانه فارسی ابابیل به خود پرندگان اشاره دارد نه معنای وصفی آن‌ها.[۴]

خصوصیات

درباه نوع، شکل و جزئیات مربوط به این پرندگان بین مفسران اختلاف است؛ بیشتر مفسران ابابیل را پرستو یا شبیه آن[۵] و برخی نیز خفاش یا از نوع دیگر پرندگان دانسته‌اند. گفته شده کبوتران مکه از نوع آن‌ها هستند.[۶] طبری گفته رنگ این پرندگان سفید یا سیاه و یا سبز، منقارشان زرد و چنگال‌های آن‌ها شبیه چنگال سگان بوده است.[۷] از امام باقر(ع) نقل شده که سر و چنگال‌هایی چون سر و چنگال درندگان داشتند که پیش از آن دیده نشده بود و پس از آن نیز دیده نشد.[۸] همچنین این مرغان به شکل زنبور عسل، سیاه سر، دراز گردن و سرخ منقار توصیف شده‌اند.[۹]

فخر رازی در جمع بین اختلاف‌ها، گفته چون این پرندگان دسته دسته بودند، شاید هر دسته شکلی داشته و هر کسی آنچه را که دیده وصف کرده است.[۱۰]

سنگباران کردن سپاه ابرهه

نوشتار اصلی: اصحاب فیل

هنگامی‌که سپاهیان ابرهه خواستند کعبه را تخریب کنند، پرندگانی ظاهر شدند که سنگریزه‌هایی با خود داشتند؛ قرآن از این سنگریزه‌ها به سِجّیل تعبیر کرده است.[۱۱] گفته شده این پرندگان از دریا برخاسته بودند[۱۲] و هر یک از آن‌ها سنگی با منقار و دو سنگ با چنگال‌های خود حمل می‌کرد.[۱۳] همچنین گفته شده سنگ‌ریزه‌ها بزرگتر از عدس و کوچکتر از نخود بود[۱۴] و بر هر سنگی نام یکی از اصحاب فیل نوشته شده بود.[۱۵] آن‌ها هر سنگی را می‌انداختند، به هدف می‌خورد و بدن یکی از اصحاب فیل را سوراخ می‌کرد و از طرف دیگر آن بیرون می‌آمد.[۱۶]

بنا بر نقلی که طبری آورده، سنگ‌ها به هر کس که اصابت می‌کرد، موجب می‌شد تا بدن او به خارش افتد. او همچنین گفته نخستین‌بار در همان سال آبله و حصبه در عرب پدیدار شد.[۱۷] برخی شرق‌شناسان نیز دلیل شکست سپاه ابرهه را بیماری ساری عنوان کرده‌اند.[۱۸] این دیدگاه از سوی برخی پژوهشگران رد شده است.[۱۹]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. دهخدا، لغت‌نامه، بازبینی: ۵ بهمن ۱۳۹۵ش.
  2. سوره فیل، آیه۳.
  3. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲۰، ص۳۶۲؛ مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۳۶-۳۳۷؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۳۲، ص۲۹۳.
  4. دهخدا، لغت‌نامه، بازبینی: ۵ بهمن ۱۳۹۵ش.
  5. مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۳۷؛ سبزواری نجفی، الجدید، ۱۴۰۶ق، ج۷، ص۴۱۸؛ ر. ک. فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۳۲، ص۲۹۳ با قیل از آن یاد کرده است.
  6. آلوسی، روح المعانی، بیروت، ج۳۰، ص۲۳۶.
  7. طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۳۰، ص۱۹۳.
  8. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۸۴.
  9. ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۲۰، ص۴۱۰.
  10. فخررازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۳۲، ص۲۹۳.
  11. سوره فیل، آیه ۴.
  12. مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۳۷؛ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۳۰، ص۱۹۳.
  13. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۸۴؛ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۳۰، ص۱۹۳.
  14. طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۳۰، ص۱۹۳.
  15. ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۲۰، ص۴۱۰.
  16. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۹ق، ج۵، ص۵۴۲؛‌ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۲۰، ص۴۱۰.
  17. طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۳۰، ص۱۹۳.
  18. کارادووو، ۱۹۲۳م، III، ص۳۹۸؛ بلاشر، ۱۹۴۹م، I، ص۱۱۵.
  19. آذرتاش، ابابیل، ج۲، ص۲۹۸-۲۹۹.

منابع

  • آلوسی، محمود، روح المعانی، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمدجعفر یاحقی، محمدمهدی ناصح، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
  • سبزواری نجفی، محمد بن حبیب‌الله، الجدید فی تفسیر القرآن المجید، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، ۱۳۷۹ق.
  • طبری، محمد، جامع البیان فی تفسیر القرآن، دار المعرفة، بیروت، ۱۴۱۲ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
  • Blachère,R,Le Coran,Traduction, Paris,1949.
  • Carra de Vaux,B.,Les penseurs de l'Islam,Paris,1923.

پیوند به بیرون