مقاله نامزد خوبیدگی

احصان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اِحصان، به معنای «همسر داشتن» و «پاکدامنی» است و در باب‌های مختلف فقه از آن بحث می‌شود. طبق منابع فقهی، احصان موجب تشدید مجازات برخی گناهان می‌شود. مجازات زنای مُحصَنه، سنگسار و مجازات کسی که شخص محصنی را قذف کند، هشتاد ضربه شلاق است. تحقق احصان، نیازمند شرایط ویژه‌ای است.

معنا

واژه «احصان» در لغت، به معنای نگه‌داشتن و مصونیت بخشیدن[۱] و در اصطلاح فقهی به دو معنای «همسر داشتن» و «پاکدامنی» است.[۲] در منابع فقهی، از معنای اول به «احصان الرجم» و از معنای دوم به «احصان القذف» نیز یاد می‌شود.[۳] به مرد و زنی که شرایط «احصان» را داشته باشند «مُحصَن» و «محصَنه» یا «ثیِّب» و «ثیِّبه» می‌گویند.[۴]

در قرآن کریم، واژه «احصان» و مشتقات آن، در معانی مختلفی، از جمله؛ همسرداشتن،[۵] پاکدامنی،[۶] آزادبودن (در مقابل برده و کنیز)،[۷] مسلمان بودن و بالغ شدن.‌[یادداشت ۱] به کار رفته است.[۸]

در فقه اسلامی، در باب‌های زنا، قذف و لعان از «احصان» بحث می‌شود که در هر باب، شرایط ویژه‌ای دارد.[۹]

احصان در زنا و لواط

بر پایه فقه اسلامی در باب زنا، هر شخص بالغ، آزاد (در مقابل برده) و عاقلی که همسری دارد که با او آمیزش کرده و نیز همسرش در دسترس اوست، دارای «احصان» است.[۱۰] چنین فردی (چه زن و چه مرد) اگر با دیگری زنا کند، عمل او را زنای محصنه می‌گویند.[۱۱] بر اساس منابع فقهی، «احصان» باعث تشدید در مجازات زنا می‌شود و مجازات «زنای محصنه» سنگسار است.[۱۲]

احصان باعث تشدید مجازات در باب لواط نیز می‌شود و اگر لواط‌کننده محصن باشد کشته می‌شود و اگر غیر محصن باشد حد شرعی او تنها صد ضربه تازیانه است.

خروج از احصان

برخی از فقیهان معتقدند اموری همانند حیض، نفاس، مسافرت، حبس، بیماری‌های مانع از آمیزش جنسی در طرف مقابل، می‌توانند مرد یا زن را از احصان خارج کنند.[۱۳] همچنین هرگاه زن و مرد با طلاق بائن از همدیگر جدا شوند، بلافاصله از احصان خارج می‌شوند؛ اما در اینکه آیا طلاق رجعی باعث خروج زن و مرد از احصان می‌شود، اختلاف وجود دارد.[۱۴] عده‌ای دیگر معتقدند اگر زوج مرتد فطری گردد، از احصان خارج می‌گردد.[۱۵]

احصان در قذف و لعان

  • فقیهان در باب قذف معتقدند هر فرد مسلمانی که بالغ، عاقل، آزاد و پاکدامن باشد، دارای «احصان» است و اگر کسی به چنین فردی، تهمت لواط یا زنا بزند باید حد قذف بر او جاری شود که هشتاد ضربه شلاق است.[۱۶]
  • بر پایه فقه اسلامی در باب لعان، اگر مردی، ادعا کند همسرش (زن محصنه) زنا کرده، یا بگوید فرزندم از من نیست، ولی هیچ شاهدی بر سخن خویش نداشته باشد، زن و مرد می‌توانند همدیگر را لعن کنند که در این صورت از همدیگر جدا شده و بر هم حرام ابدی می‌شوند.[۱۷]

احصان در قانون ایران

قانون مجازات اسلامی ایران نیز شرایط «احصان» را ذکر کرده و قوانین مربوط به حد شرعی و مجازات زنا، لواط، قذف و لعان مرد و زن محصن و محصنه را به صراحت ذکر نموده است.[یادداشت ۲][۱۸]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. فرهنگ دهخدا، ذیل واژه احصان.
  2. هاشمی شاهرودی، موسوعةالفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت، ۱۴۲۳ق، ج۷، ص۱۱۱؛ دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۹۵ش، ج۲۱، ذیل مدخل زنا، ص۵۹۶.
  3. هاشمی شاهرودی، محمود، موسوعةالفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت، ۱۴۲۳ق، ج۷، ص۱۱۱.
  4. دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۹۵ش، ج۲۱، ذیل مدخل زنا، ص۵۹۶؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۰۷.
  5. سوره نساء، آیه ۲۴.
  6. سوره تحریم، آیه۱۲.
  7. سوره مائده، آیه۵.
  8. دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۷۳ش، ج۶، ذیل واژه احصان.
  9. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۰۷.
  10. رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۸۹۶.
  11. رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۸۹۶.
  12. موسوی اردبیلی، فقه الحدود والتعزیرات، ۱۴۳۷ق، ج۱، ص۱۹۸.
  13. منتظری، مجازات‌های اسلامی و حقوق بشر، ۱۴۲۹ق، ص۱۵۱؛ موسوی خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، ۱۴۲۵ق، ج۴، ص۱۷۷.
  14. موسوی اردبیلی، فقه الحدود والتعزیرات، ۱۴۳۷ق، ج۱، ص۲۳۴.
  15. موسوی خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، ۱۴۲۵ق، ج۴، ص۱۷۸.
  16. موسوی خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، ۱۴۲۵ق، ج۴، ص۲۳۹.
  17. شیخ بهائی، جامع عباسی، ۱۴۲۹ق، ص۷۳۱.
  18. ر.ک.قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲ش،
  1. فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ»: در این آیه عده‌ای واژه «اُحصنَ» را به معنای مسلمانی و بعضی دیگر به معنای بالغ شدن زنان کنیز معنا کرده‌اند.
  2. مواد ۲۲۵- ۲۲۶- ۲۲۷- ۲۲۸- ۲۳۴- ۲۳۶- ۲۴۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ش.

منابع

  • قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
  • دانشنامه بزرگ جهان اسلام،‌ تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۵ش.
  • دایرةالمعارف بزرگ اسلامی،‌ تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۳ش.
  • دهخدا، علی اکبر، فرهنگ لغت، تهران، مؤسسه لغت نامه دهخدا، ۱۳۴۱ش.
  • رساله توضیح المسائل مراجع، قم، انتشارات تفکر، ۱۳۷۲ش.
  • شیخ بهائی (عاملی)، بهاءالدین، جامع عباسی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۲۹ق.
  • قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در پرتو نظرات شورای نگهبان، تهران، پژوهشکده شورای نگهبان، ۱۳۹۲ش.
  • منتظری، حسین‌علی، مجازات‌های اسلامی و حقوق بشر، قم، ارغوان دانش، ۱۴۲۹ق.
  • موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه الحدود والتعزیرات، قم، موسسةالنشر الجامعه للمفید، ۱۴۳۷ق.
  • موسوی خمینی، روح‌الله، ترجمه تحریر الوسیله، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۲۵ق.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، قم، مرکز دایرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، موسوعةالفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت، قم، مرکز دایرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۴۲۳ق.