مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از مناقب آل ابی طالب)
پرش به: ناوبری، جستجو
مناقب آل ابی طالب
مناقب آل ابی طالب.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: ابن شهرآشوب (متوفای ۵۸۸ ق)
تاریخ نگارش: قرن ششم
موضوع: اهل بیت، فضائل و مناقب، معجزات و کرامات
زبان: عربی
ناشر: المکتبة الحیدریة
تاریخ نشر: ۱۳۷۶ ق

مَناقِبُ آلِ أبی طالب مشهور به المناقب، کتابی عربی درباره مناقب (اوصاف نیکو) و فضایل معصومین(ع)، تألیف عالم شیعی محمد بن علی ابن شهر آشوب (متوفای ۵۸۸ق). مؤلف در این کتاب از مناقب پیامبر(ص)، ائمه و صحابه سخن گفته که در نسخ فعلی موجود نیست، بلکه چاپ‌های کنونی که در چهار جلد تنظیم شده، از زندگی و فضائل رسول خدا(ص) شروع شده و به امام حسن عسکری(ع) ختم می‌شود و از امام عصر(ع) سخنی در آن نیست. همچنین بعضی از مطالبی که مؤلف در کتاب‌های دیگرش به مناقب ارجاع داده در چاپ‌های موجود یافت نمی‌شود. المناقب از آثار معتبر شیعی است و بسیاری از علمای شیعه و سنی به این کتاب اعتماد و روایات آن را نقل کرده‌اند.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: ابن شهر آشوب

محمد بن علی بن شهر آشوب سَرَوی مازندرانی (۴۸۸-۵۸۸ق) معروف به ابن شهر آشوب و ملقب به «رشیدالدین» و «عزّالدین» فقیه، محدث و عالم شیعی در قرن ششم هجری است. او در ساری به دنیا آمد و برای ادامه تحصیل به بغداد رفت. ابن شهر آشوب صاحب تألیفات بسیاری نظیر مناقب آل ابی طالب و معالم العلماء است.

موضوع کتاب

مؤلف در این کتاب از مناقب و فضایل پیامبر اکرم(ص)، ائمه اطهار(ع) و صحابه سخن گفته است. کتاب‌هایی که با عنوان مناقب، درباره اهل بیت نگاشته شده، همگی در بیان منزلت، فضائل، معجزات و کرامات آنان است.[۱]

انگیزه نگارش

وی درباره انگیزه خود از نوشتن این کتاب می‌نویسد:

چون کفر دشمنان امیر المؤمنین علی علیه‌السلام را دیدم و شیعه و سنی را در مسئله ولایت آن حضرت پر اختلاف یافتم و این درحالی بود که بسیاری از مردم یا از حب خاندان پاک پیامبر (علیهم السلام) سرباز زده و یا اگر محب آن‌ها هستند از اظهار آن محبت بیم دارند، پس از خواب غفلت بیدار شدم و این امر لطفی بود تا حقیقت را از لابلای اختلافات موجود و روایات مختلف نمایان سازم؛ آنگاه راویانی را یافتم که احادیث نبوی را تغییر داده و تحریف کرده و به ساختن فضیلت‌های جعلی برای دیگران رو آورده بودند. آنان احادیث را تکّه‌تکّه کرده و قسمت‌هایی از آن را نقل کرده‌اند که حقایق را گم و اهل اسلام را از حقیقت الهی ولایت گمراه سازند؛ از طرفی این افراد راویان و ناقلان مناقب اهل بیت (علیهم السلام) را به اتهام غلو یا انحراف مورد طعن قرار داده‌اند. بنابر این و بنابر عوامل و اسباب فراوان دیگر، بر آن شدم که مناقب اهل بیت پیغمبر اسلام را به طور دقیق و مستند در یک مجموعه گردآوری کنم.[۲]

اعتبار کتاب

کتاب المناقب را می‌توان از کتب معتبری دانست که اهل علم را به تحسین واداشته است و در حدی از اعتبار قرار دارد که علمای شیعه و سنی به آن اعتماد کرده و روایات آن را بدون هیچ دغدغه‌ای نقل می‌کنند.[۳]

محتوای کتاب

این کتاب در چهار جلد تنظیم شده است:

  • جلد اوّل به احوال پیامبر(ص) از جمله بشارت به نبوت، ولادت، بعثت، جنگ‌ها و... پرداخته است.
  • جلد دوّم شامل مقامات و فضائل امیرالمؤمنین(ع) و کرامات، قضاوت‌های آن حضرت، ظلم‌ها و مصیبت‌های وارده بر اهل بیت(ع) می‌باشد که به ترتیب زمانی ذکر شده است.
  • جلد سوّم با احادیث پیامبر در جانشینی حضرت علی(ع) آغاز و فضائل معنوی، شجاعت‌های آن حضرت و مقام او در قیامت را در چند فصل بیان کرده و نکاتی مانند مساوات ایشان با همه انبیاء(ع) و زندگی نامه و احوال آن حضرت به دنبال آن آمده است. و بعد از حضرت علی(ع) به فضائل و زندگی نامه حضرت زهرا (س) و در پایان به بحث امامت فرزندان حضرت زهرا (س) پرداخته است.
  • جلد چهارم احوال و فضائل و زندگی نامه بقیه ائمه(ع) تا امام یازدهم و با پایان یافتن فصول مربوط به امام حسن عسکری(ع) کتاب نیز به پایان می‌رسد.

ابواب کتاب

نام برخی از ابواب المناقب بدین شرح است:

  • باب ذکر سیدنا رسول الله(ص)
  • باب الإمامة
  • باب فی إمامة الأئمّة الإثنی عشر
  • باب درجات امیر المؤمنین(ع)
  • باب ما تفرّد من مناقبه
  • باب ذکره عند الخالق و عند المخلوقین
  • باب قضایا امیر المؤمنین(ع)
  • باب النصوص علی امامته
  • باب تعریف باطنه
  • باب مختصر من مغازیه
  • باب ما یتعلق بالآخرة من مناقبه
  • باب النکت و اللطائف
  • باب فی احواله
  • باب مناقب فاطمة الزهرا (س)
  • باب إمامة السبطین.[۴]

مؤلف، سپس ابواب امامت هر یک از ائمه علیهم السلام از امام حسن مجتبی(ع) تا امام حسن عسکری(ع) را آورده و برای هر یک از آنها یک باب جداگانه منعقد کرده است. سپس هر باب را در چندین فصل مرتب کرده است.

ویژگی‌های کتاب

  1. برخی از مطالبی که خود ابن شهر آشوب در سایر کتاب هایش به آن ارجاع داده، در کتاب حاضر موجود نیست.
  2. باب مربوط به امام عصر و مسائل پیرامون امامت و غیبت آن حضرت که از مهم‌ترین مسائل کلامی آن زمان بود در کتاب حاضر موجود نیست.
  3. ابن شهر آشوب قصد داشت همه آنچه را که درباره مناقب خاندان نبی اکرم(ص) وارد شده جمع کند، در حالی که بسیاری از مسائل و احادیث موجود در منابع کهن در این کتاب موجود نیست.
  4. خود ابن شهر آشوب در مقدمه می‌گوید که بابی را در مورد اصحاب پیامبر و فضایل آن‌ها منعقد ساخته است، ولی در کتاب حاضر موجود نیست.
  5. مناقب ابن شهر آشوب، مشتمل بر مطالبی عجیب و غریب است که‌گاه منحصر به نقل مؤلف بوده و در جای دیگری یافت نمی‌شود.

پژوهش‌های پیرامون کتاب

حسین بن جبیر، کتاب مناقب را تلخیص کرده و نخب المناقب لآل ابی طالب نام نهاده است. کتابی با عنوان نهج الایمان هم توسط ابن جبیر در تلخیص المناقب نگاشته شده است.[۵] اثر دیگر ابن شهر آشوب، مثالب النواصب را می‌توان تکمیل ‏کننده کتاب مناقب دانست.[۶]

چاپ

این کتاب نخست در ۱۳۱۳ق در بمبئی چاپ[۷] و پس از آن به کرات در ایران، عراق و لبنان چاپ شده است.

پانویس

  1. کتابخانه دیجیتال نور.
  2. ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۶ق، مقدمه کتاب.
  3. کتابخانه دیجیتال نور.
  4. ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۶ق، فهرست کتاب.
  5. تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۸۸ و ۴۱۱.
  6. تهرانی، الذریعة، ج۱۵، ص۹۵.
  7. تهرانی، الذریعة، ج۲۲، ص۳۱۸.

منابع

  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعةالی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء.
  • ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، نجف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۷۶ق.
  • ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه ای علوم اسلامی نور.

پیوند به بیرون