محمد بن علی ابن شهر آشوب

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ابن شهرآشوب)
پرش به: ناوبری، جستجو
محمد بن علی بن شهر آشوب سَرَوی مازندرانی
زادروز ۴۸۸یا۴۹۹ق
زادگاه -
درگذشت ۵۸۸ق.
آرامگاه حلب - بالای کوه جوشن و نزدیکی مشهدالسقط
محل زندگی بغداد
استادان فتال نیشابوری، شیخ طبرسی، ابومنصور طبرسی، ابوالفتوح رازی، قطب الدین راوندی
شاگردان ابن زهره و یحیی بن بطریق
نقش‌های برجسته محدث، مورخ
لقب ابن شهرآشوب
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار مناقب آل ابی طالب، معالم العلماء، متشابه القرآن و مختلفه و...

محمد بن علی بن شهر آشوب سَرَوی مازندرانی(۴۸۸-۵۸۸ق) معروف به ابن شهر آشوب، فقیه، مفسّر، محدّث و عالم بزرگ شیعه در قرن ششم هجری قمری و نویسنده کتاب‌هایی همچون مناقب آل ابی طالب و معالم العلماء.

ولادت و نسب

ابن شهر آشوب در سال ۴۸۸ق و بنا بر قولی در سال ۴۸۹ق به دنیا آمد.[۱] عده‌ای وی را اصالتا ساروی دانسته‌ و گفته‌اند ولادت وی در مازندران بوده است؛[۲] اما برخی قائل به ولادت وی در بغداد شده‌اند.[۳]

سفرها

نقل شده وی به دنبال درگیری با حکمران مازندران راهی بغداد شد[۴] و در آنجا به وعظ و تدریس مشغول شد و چنان مقبولیت یافت که خلیفه وقت به وی خلعت پوشاند.[۵] وی پس از مدتی اقامت در بغداد در سال ۵۶۷ق به حله رفت و در آنجا به تدریس پرداخت.[۶] در این سفر ابن ادریس حلی و ابن بطریق از وی روایت شنیدند.

ابن شهر آشوب در سال ۵۷۳ق به حلب رفت که در آن زمان پایگاه حمدانیان و پناهگاه شیعیان بود. وی تا آخر عمر در حلب ماند.[۷]

اساتید

شاگردان

تألیفات و آثار

مناقب آل ابی طالب

وفات

عکسی قدیمی از جبل الجوشن محل به خاک سپردن ابن شهر آشوب در حلب - سال ۱۹۶۲

ابن شهر آشوب در شب جمعه ۲۲ شعبان سال ۵۸۸ق در شهر حلب درگذشت و در بالای کوه معروف به جَبَل جوشن به خاک سپرده شد.[۱۱] از دیدگاه شیعیان حلب این مکان مدفن محسن السقط فرزند امام حسین (ع) است. و به مشهدالسقط شناخته می‌شود.

بقعه‌ای در شهر بابل بنام ملا محمد بن شهرآشوب شهرت دارد که تشابه و تغایر اسمی با ابن شهرآشوب دارد. دقیقا معلوم نیست بقعه ملامحمد بن شهر آشوب به چه کسی تعلق دارد و این بقعه مدفن چه شخص یا فردی است. دکتر منوچهر ستوده در کتاب از آستارا تا استارآباد (جلد چهارم) در این مورد آورده است: مسلما این مقبره مرقد شیخ رشیدالدین ابوجعفر محمدبن علی بن شهر آشوب السروی نیست که از فحول و علما قرن ششم و اهل ساری بوده و در زمان المتقی (۵۵۵ – ۵۳۰) در بغداد بر منبر می‌رفت، زیرا وی به حلب مهاجرت کرد و تا پایان عمر در آنجا بود و در شعبان سال ۵۷۹ رخت به سرای باقی کشید و همانجا در دامنه کوه جوشن در مشهد محسن السقط بن حسین بن علی به خاک سپرده شد.

شاید این مقبره مرقد پدر او باشد که علی نام داشت و پسر شهر آشوب بود، یا شخص دیگری از مردان این خاندان است که معروف به شهر آشوب یا ابن شهر آشوب بوده اند.[۱۲]

در بیان عالمان و بزرگان

شیخ حر عاملی درباره ابن شهر آشوب می‌نویسد:

وی فردی عالم، فاضل، ثقه، محدث، عالم به رجال و روایات، ادیب، شاعر و جامع همه خوبی‌ها بود.[۱۳]

میرزا حسین نوری در توصیف وی می‌گوید:

فخر شیعه، تاج شریعت، افضل الاوائل و دریای متلاطم ژرفی که ساحل ندارد، احیاء کننده آثار مناقب و فضائل، رشید الملة و الدین شمس الاسلام و المسلمین ابن شهرآشوب فقیه، محدث، مفسر، محقق و....[۱۴]

تفرشی می‌نویسد:

محمد بن علی بن شهرآشوب، پیشوای طایفه شیعه و فقیه آنان، شاعری بلیغ و نویسنده بود.[۱۵]

صلاح الدین صفدی، یکی از عالمان اهل سنت می‌نویسد:

محمّد بن علی بن شهرآشوب... یکی از سرشناسان شیعه است. او در هشت سالگی قرآن را حفظ کرده بود و در علم اصول شیعه به حد نهایی رسید. وی در علوم قرآنی و مشکلات حدیث و اخبار و لغت و نحو و موعظه در منبر ـ در زمانی که مقتفی خلیفه عباسی در بغداد بود از دیگران تقدم داشت.[۱۶]

پانویس

  1. مدرس، ریحانة الادب، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۵۸.
  2. دائرة المعارف، تشیع، ج۱، ص۳۳۷.
  3. ابن شهرآشوب، مقدمة معالم العلماء.
  4. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۹۰.
  5. مدرس، ریحانة الادب، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۵۹.
  6. سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ۱۴۰۵ق، ص۶۳.
  7. مفاخر اسلام. مقدمة معالم العلماء.
  8. قمی، فوائد الرضویة، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۷۱۲.
  9. قمی، فوائد الرضویة، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۷۱۲.
  10. مدرس، ریحانة الادب، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۵۹.
  11. امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۸۲.
  12. بررسی رابطه‌ی ملامحمد بن شهرآشوب بابلی با ابن شهرآشوب ساروی.
  13. حر عاملی، امل الآمل، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۲۸۵.
  14. نوری، خاتمه مستدرک، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۵۶ و ۵۷.
  15. تفرشی، نقد الرجال، ۱۴۱۸ق، ج۴، ص۲۷۶.
  16. صدر، تأسیس الشیعة، ۱۳۶۹ش، ص۲۷۲.

منابع

  • هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم، قم، هادی، ۱۴۰۵ق.
  • ابن شهر آشوب، محمدعلی، معالم اللمعاء.
  • امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف، بی‌تا.
  • تفرشی، مصطفی بن حسین، نقد الرجال، قم، آل البیت، ۱۴۱۸ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، امل الآمل، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۶۲ش.
  • سلیم بن قیس هلالی، کتاب سلیم، بیروت، مؤسسه اعلمی، بی‌تا.
  • صدر، سید حسن، تأسیس الشیعة، تهران، مؤسسه اعلمی، ۱۳۶۹ش.
  • قمی، شیخ عباس، فوائد الرضویة، قم، نشر نوید اسلام، ۱۳۸۷ش.
  • مدرس تبریزی، محمد علی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیة و اللقب، قم، خیام، ۱۳۷۴ش.

پیوند به بیرون