مواقف قیامت
| خداشناسی | |
|---|---|
| اثبات خدا • توحید • اسما و صفات خدا • عدل الهی • قضا و قدر | |
| نبوت | |
| عصمت پیامبران • خاتمیت • نبوت خاصه • معجزه • قرآن • وحی • اسلام | |
| امامت | |
| امامان • امامت امامان • برتری اهلبیت(ع) • عصمت امامان • ولایت • غیبت • مهدویت | |
| معاد | |
| مرگ • برزخ • معاد جسمانی • بهشت • جهنم | |
| مسائل چالشی | |
| امر بین الامرین • جبر و اختیار • تقیه • ولایت فقیه • توسل • شفاعت • تحریفناپذیری قرآن • زیارت • بداء • رجعت |
مَواقِف قیامت به توقفگاههای قیامت گفته میشود[۱] که در منابع روایی و کلامی برای حسابرسی اعتقادات و اعمال انسان، مانند نماز و روزه و حج، ذکر شدهاند.[۲] بر پایه دیدگاه شیخ صدوق و شیخ مفید، مواقف قیامت همان عَقَبهها و گردنههای دشوار بر روی پل صراطاند.[۳] به گفته آنان، هر عقبه به نام یکی از واجبات یا محرمات الهی شناخته میشود و انسان در هر عقبه درباره انجام یا ترک آن دستور الهی بازخواست میشود. عبور از این گردنهها با عمل صالح یا رحمت الهی ممکن است و ناتوانی در عبور، به سقوط در دوزخ میانجامد.[۴] برخی روایات نیز عبور از این مواقف را با محبَّت اهلبیت(ع) مرتبط دانستهاند.[۵]
در روایتی از امام صادق(ع) نقل شده است که قیامت دارای پنجاه موقف است و هر موقف، هزار سال طول میکشد.[۶] عبدالله جوادی آملی با استناد به این روایت و آیه ۵ سوره سجده و آیه ۴ سوره معارج، مجموع مدت مواقف قیامت را پنجاه هزار سال دانسته است.[۷] برخی عالمان شیعی، این توقف طولانی را مخصوص کافران و ظالمان دانسته و معتقدند که برخی روایات، توقف مؤمن در قیامت را به اندازه خواندن یک نماز واجب گزارش کردهاند.[۸] همچنین علامه مجلسی با استناد به برخی روایات، مدت توقف بعضی از کافران را هزار سال و برخی دیگر را پنجاه هزار سال گزارش کرده است.[۹]
در منابع روایی و اعتقادی، برای مواقف قیامت مصادیق متعددی ذکر شده است؛ از جمله توحید و نبوت،[۱۰] نماز،[۱۱] روزه، زکات و جهاد، حج،[۱۲] صله رحم و امانت[۱۳] و حقالناس مالی،[۱۴] عدالت،[۱۵] عُمْر، جوانی و چگونگی کسب مال و نحوه مصرف آن.[۱۶] همچنین ترک محرماتی مانند ظلم،[۱۷] دروغ و غیبت و زنا نیز از مصادیق مواقف یاد شده است.[۱۸] در برخی روایات شیعی، از موقف ولایت نیز سخن به میان آمده است؛ در این موقف، درباره پذیرش ولایت امام علی(ع) و اهلبیت(ع)[۱۹] و بیزاری از دشمنان امام علی(ع)[۲۰] پرسش میشود.
شیخ مفید نقل کرده است که امام علی(ع) مردم را به آمادگی برای عبور از مواقف فرا میخوانده و عبور از آنها را وابسته به رحمت الهی میدانسته است.[۲۱] در روایتی منسوب به او، از مواقف متعدد یاد شده که در برخی، گروهی برای یکدیگر طلب آمرزش میکنند و گروهی دیگر یکدیگر را لعن میکنند.[۲۲]
پانویس
- ↑ نمازی، معاد از دیدگاه آیات و روایات، ۱۳۸۵ش، ص۲۸۵.
- ↑ حیدری، المعاد رویة قرآنیة، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۲۹۵.
- ↑ شیخ صدوق، اعتقادات الإمامیة، ۱۴۱۴ق، ص۷۱-۷۲.
- ↑ شیخ صدوق، اعتقادات الإمامیة، ۱۴۱۴ق، ص۷۱-۷۲؛ شیخ مفيد، تصحيح اعتقادات الإمامية، ۱۴۱۴ق، ص۱۱۲-۱۱۳.
- ↑ حیدری، المعاد رویة قرآنیة، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۲۹۵.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۴۳.
- ↑ «تفسیر سوره سجده، جلسه دوم: ۲۱/۱۲/۱۳۹۱ش»، سایت جوادی آملی.
- ↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۱۰، ص۱۱۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۵، ص۱۷.
- ↑ مجلسی، بحارالانور، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۱۲۸.
- ↑ شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۱۲۹.
- ↑ شیخ صدوق، اعتقادات الإمامیة، ۱۴۱۴ق، ص۷۱-۷۲؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۶۸.
- ↑ حسینی طهرانی، معادشناسی، ۱۴۲۳ق، ج۸، ص۹۲.
- ↑ شیخ صدوق، اعتقادات الإمامیة، ۱۴۱۴ق، ص۷۱-۷۲؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۵۲.
- ↑ طبرانی، المعجم الکبیر، مکتبة ابن تیمیة، ج۸، ص۱۰۰-۱۰۱.
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۱۵۲.
- ↑ ابنشعبه حرانى، تحف العقول، ۱۳۶۳ق، ص۵۶.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۳۱.
- ↑ حسینی طهرانی، معادشناسی، ۱۴۲۳ق، ج۸، ص۹۲.
- ↑ شیخ صدوق، اعتقادات الإمامیة، ۱۴۱۴ق، ص۷۱-۷۲.
- ↑ ابنشاذان، مائة منقبة، ۱۴۰۷ق، ص۳۶.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۳۴.
- ↑ شیخ صدوق، التوحید، ۱۳۹۸ق، ص۲۶۰.
منابع
- قرآن.
- ابن شهرآشوب، محمد بن على، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
- ابنشاذان، محمد بن احمد، مائة منقبة من مناقب أمیر المؤمنین و الأئمة، تحقیق مدرسه امام مهدى(ع)، قم، مدرسة الإمام المهدى(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- ابنشعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، تحقیق علیاکبر غفارى، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، قم، ۱۳۶۳ق.
- «تفسیر سوره سجده، جلسه دوم: ۱۳۹۱/۱۲/۲۱ش»، پورتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۴ش.
- جوادی آملی، عبدالله، معاد در قرآن، قم، اسراء، چاپ چهارم، ۱۳۸۵ش.
- حسینی طهرانی، محمدحسین، معادشناسی، مشهد، علامه طباطبایی، ۱۴۲۳ق.
- حیدری، کمال، المعاد رویة قرآنیة، قم، دار فراقد، ۱۴۳۱ق.
- شعيري، محمد بن محمد، جامع الأخبار، نجف، مطبعة حیدریة، بىتا.
- شیخ صدوق، محمد بن على، اعتقادات الإمامیة، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن على، التوحید، تحقیق هاشم حسینى، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۹۸ق.
- شیخ صدوق، محمد بن على، عیون أخبار الرضا(ع)، تحقیق مهدی لاجوردى، تهران، جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیرعاملى، بیروت، دار احیاء التراث العربى، چاپ اول، بیتا.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، تحقیق موسسه آل البیت(ع)، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- شیخ مفيد، محمد بن محمد، تصحيح اعتقادات الإمامية، تصحیح حسین درگاهی، قم، كنگره شيخ مفيد، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
- طبرانی، سلیمان بن أحمد، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی بن عبد المجید السلفی، قاهره، مکتبة ابن تیمیة، چاپ دوم، بیتا.
- قمى، على بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق طیب موسوى جزائرى، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- کوفى، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، تحقیق محمد کاظم، تهران، مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی، ۱۴۱۰ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانور: الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- نمازی، عبدالنبی، معاد از دیدگاه آیات و روایات، قم، تحسین، ۱۳۸۵ش.