حدیث نور واحد

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
حدیث نور
اطلاعات روایت
موضوع: آفرینش پیامبر اسلام(ص)، امام علی(ع) و اهل بیت(ع) از یک نور
صادره از: پیامبر اسلام(ص)، امام صادق(ع)
راویان: جابر بن عبدالله انصاری، سلمان فارسی
اعتبار سند: معتبر
منابع شیعه: علل الشرایع، بحار الانوار، کشف الغمة،‌ الفضائل لابن شاذان
منابع سنی: فضائل الصحابه لابن حنبل، تذکرة الخواص، ینابیع المودة
احادیث مشهور

حدیث سلسلةالذهب.حدیث ثقلین.حدیث کساء.مقبوله عمر بن حنظله.حدیث قرب نوافل.حدیث معراج. حدیث ولایت.حدیث وصایت.حدیث جنود عقل و جهل.حدیث شجره

حدیث نور واحد یا احادیث نور واحد به خلقت پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) یا پیامبر(ص) و اهل بیتش(ع) از یک نور اشاره می‌کند. در این احادیث گاه به خلقت شیعیان نیز از عصاره این نور اشاره شده است. حدیث نور واحد در تبیین خلقت نوری اهل بیت(ع) مورد استناد قرار گرفته شده است.

مفسران شیعه و اهل سنت ذیل آیاتی از قرآن ازجمله آیات ۱۵ و ۵۵ سوره مائده با نقل حدیث نور واحد به بیان فضائل امام علی(ع) پرداخته‌اند. آلوسی از مفسران اهل سنت ذیل آیه ولایت معتقد است گاه خلافت ظاهری و باطنی در یک شخص جمع می‌شود که طبق حدیث نور واحد این نوع خلافت که نوع اتم آن هم است در وجود حضرت علی کرم الله وجهه جمع شده است.

سبط بن جوزی از علمای اهل سنت با اعتماد به نقل حدیث نور از احمد بن حنبل به ثقه بودن راویان و معتبر بودن این روایت اذعان کرده است.

معرفی و متن حدیث

حدیث یا احادیث نور واحد، مجموعه احادیثی با مضامین مختلف در جوامع روایی شیعه و اهل سنت است که گاه به خلقت پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) از یک نور و گاه به آفرینش پیامبر(ص) و اهل بیتش(ع) از یک نور اشاره کرده است. در برخی از این احادیث نیز به خلقت شیعیان از عصاره این نور اشاره شده است.

  • عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِی عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: «خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِیٌّ مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ اللَّهُ آدَمَ بِأَرْبَعَةِ آلَافِ عَامٍ فَلَمَّا خُلِقَ آدَمُ رُكِّبَ ذَلِكَ النُّورُ فِی صُلْبِهِ فَلَمْ نَزَلْ فِی شَیْ‏ءٍ وَاحِدٍ حَتَّى افْتَرَقْنَا فِی صُلْبِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ...؛ سلمان فارسی از پیامبر(ص) نقل کرده است: من و علی از نور واحد آفریده شدیم چهار هزار سال پیش از آنکه آدم خلق شود. پس هنگامی که آدم خلق شد، آن نور در صلب آدم قرار گرفت. ما همواره در شیء واحد بودیم تا آنکه در صلب عبدالمطلب از یکدیگر جدا شدیم».[۱]
  • عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص عَنْ مِیلَادِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع فَقَالَ ...إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَهُ نُوراً مِنْ نُورِی وَ خَلَقَنِی نُوراً مِنْ نُورِهِ وَ كِلَانَا مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ وَ خَلَقَنَا مِنْ قَبْلِ أَنْ یَخْلُقَ سَمَاءً مَبْنِیَّةً وَ أَرْضاً مَدْحِیَّة؛ جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: از رسول خدا(ص) درباره خلقت علی بن ابی طالب سوال کردم آن حضرت جواب داد: همانا خداوند متعال نور او را از نور من و نور من را از نور او خلق کرد و ما هر دو از یک نور هستیم و خدا ما را قبل از آسمان گسترده و زمین پهناور، خلق کرد.»[۲]
  • «... ثُمَّ قَالَ ع خَلَقَنِیَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ أَهْلَ بَیْتِی مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ آدَمَ بِسَبْعَةِ آلَافِ عَامٍ ثُمَّ نَقَلَنَا إِلَى صُلْبِ آدَمَ ثُمَّ نَقَلَنَا مِنْ صُلْبِهِ فِی أَصْلَابِ الطَّاهِرِینَ إِلَى أَرْحَامِ‏ الطَّاهِرَات ‏...؛ سپس پیامبر فرمود: خدا من و اهل بیت مرا از یك نور آفرید هفت هزار سال پیش از آدم بعد ما را به پشت آدم انتقال داد بعد از پشت او بسوى پشت‌‏هاى پاك و پاكیزه.»[۳]
  • «... یَا مُحَمَّدُ إِنِّی خَلَقْتُ عَلِیّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ الْأَئِمَّةَ مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ، ثُمَّ عَرَضْتُ وَلَایَتَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ، فَمَنْ قَبِلَهَا كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ، وَ مَنْ جَحَدَهَا كانَ مِنَ الْكافِرِین‏...؛ اى محمّد! من، علىّ و فاطمه و حسن و حسین و امامان را از یك نور آفریدم سپس ولایت آنان را بر فرشتگان پیشنهاد كردم هر كس پذیرفت از نزدیكان شد و هر كس انكار ورزید از كافران گردید.»[۴]
  • «جَابِرٍ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَنِی وَ خَلَقَ عَلِیّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ فَعَصَرَ ذَلِكَ النُّورَ عَصْرَةً فَخَرَجَ مِنْهُ شِیعَتُنَا فَسَبَّحْنَا فَسَبَّحُوا وَ قَدَّسْنَا فَقَدَّسُوا...؛ خداوند تعالى مرا و علىّ بن أبى طالب و فاطمه و حسن و حسین را از یک نورى خلق کرد و سپس آن نور را فشرد و شیعیان ما از آن نور پدید آمدند. پس ما خدا را تسبیح كردیم و شیعیان ما نیز تسبیح كردند، و ما خدا را تقدیس كردیم و شیعیان ما تقدیس كردند...»[۵]

محتوای حدیث

مجموعه احادیث نور واحد بیشتر در تبیین خلقت نوری اهل بیت(ع) مورد استناد قرار می‌گیرد؛ جایی که به آفرینش نوری و پیشینی پیامبر(ص)، امام علی(ع) و اهل بیت(ع) هزاران سال قبل از خلقت حضرت آدم(ع) و آسمان‌ها و زمین اشاره می‌کند.[۶]

مفسران شیعه و اهل سنت نیز در ذیل آیاتی از قرآن از جمله آیه ۵۴ سوره فرقان،[۷] آیه ۱۵ سوره مائده،[۸] آیه ۱۴ سوره یس[۹] و آیه ۵۵ سوره مائده،[۱۰] با نقل حدیث نور واحد به بیان فضائل امام علی(ع) پرداخته‌اند. در تفسیر شریف لاهیجی منظور از واژه «نور» در این فراز از آیه ۱۵ سوره مائده «قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ» را نور وجود پیامبر اسلام(ص) دانسته شده که رفع کننده ظلمات است. در این تفسیر به نقل از علی بن ابراهیم قمی که مراد از نور را امام علی(ع) و امامان شیعه می‌داند و همچنین طبق حدیث «انا و علىّ من نور واحد» معتقد است نور در این آیه هم اشاره به پیامبر(ص) هم اشاره امام علی(ع) است.[۱۱]

آلوسی از مفسران اهل سنت در تفسیر روح المعانی ذیل آیه ۵۵ سوره مائده معروف به آیه ولایت معتقد است خلافت به دو قسم خلافت ظاهری و خلافت باطنی تفسیم می‌گردد. وی معتقد است گاه خلافت ظاهری و باطنی در یک شخص جمع می‌شود که طبق حدیث نور واحد این نوع خلافت که نوع اتم آن هم است در وجود حضرت علی کرم الله وجهه جمع شده است.[۱۲]

سند حدیث

سند مجموعه احادیث نور را معتبر و مورد وثوق دانسته‌اند؛ به گفته برخی پژوهشگران، وجود رواتی از اصحاب اجماع در میان راویانِ شیخ صدوق، باعث پذیرش این احادیث از طرف شیعه شده است.[۱۳] در میان رجالیان اهل سنت سبط بن جوزی با اعتماد به نقل حدیث نور از احمد بن حنبل به ثقه بودن راویان و معتبر بودن این روایات اذعان کرده است.[۱۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۳۶؛ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۱۳۴؛ ابن بطریق، عمدة عیون صحاح الأخبار، ۱۴۰۷ق، ص۹۱؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۸، ص۱۵۰؛ ج۳۵، ص۸۴؛ ابن حنبل، فضائل الصحابة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۶۶۲؛ ابن جوزی، تذکرة الخواص، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۵۱.
  2. ابن شاذان قمی، الفضائل، ۱۳۶۳ش، ص۵۴.
  3. خزاز رازی، کفایه الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۷۱-۷۲؛ دیلمی، ارشاد القلوب، ۱۴۱۲ق،‌ ج۲، ص۴۱۵.
  4. نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۹۳؛ جوهری بصری، مقتضب الاثر، نشر طباطبایی، ص۲۴.
  5. اربلی، کشف الغمة، ۱۳۸۱ق، ج۱، ص۴۵۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۱۳۱.
  6. توران، «مضمون‌شناسی احادیث خلقت نوری اهل بیت علیهم‌السلام»، ص۷.
  7. ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۴، ص۲۴۵.
  8. اشکوری، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۶۲۸.
  9. ملا صدرا، تفسیر القرآن الکریم، ۱۳۶۱ش، ج۵، ص۳۷.
  10. آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۵۲.
  11. اشکوری، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۶۲۸.
  12. آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۵۲.
  13. توران، «جریان‌شناسی راویان روایات خلقت نوری اهل بیت در دو مدرسه کوفه و قم»، ص۸۴-۸۵.
  14. ابن جوزی، تذکرة الخواص، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۵۱؛ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۹۸.

منابع

  • ابن بطریق، یحیی بن حسن، عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۷ق.
  • ابن جوزی، یوسف(سبط)، تذکرة الخواص، قم، شریف رضی، ۱۴۱۸ق.
  • ابن حنبل، احمد، فضائل الصحابة، بیروت، موسسة الرسالة، ۱۴۰۳ق.
  • ابن شاذان قمی، أبوالفضل شاذان بن جبرئیل، الفضائل، قم، شریف رضی، ۱۳۶۳ش.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
  • اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمه، مصحح سید هاشم رسولی محلاتی، تبریز، بنی هاشمی، ۱۳۸۱ق.
  • اشکوری، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، مصحح جلال‌الدین محدث، تهران، نشر داد، ۱۳۷۳ش.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
  • توران، امداد، «مضمون‌شناسی احادیث خلقت نوری اهل البیت علیهم‌السلام»، در مجله شیعه‌پژوهی، شماره ۳، ۱۳۹۴ش.
  • جوهری بصری، احمد بن عبدالعزیز، مقتضب الأثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر، مصحح مهدی هوشمند، قم نشر طباطبایی، بی‌تا.
  • حسینی میلانی، علی، نفحات الازهار، بی‌جا، سید علی حسینی میلانی، ۱۴۱۴ق.
  • خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر، مصحح عبداللطیف حسینی کوهکمری، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
  • دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، قم، الشریف الرضی، ۱۴۱۲ق.
  • صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
  • صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، کتاب‌فروشی داوری، ۱۳۸۵ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت،‌ دار احیا التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • ملا صدرا، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، قم، نشر بیدار، ۱۳۶۱ش.
  • نعمانی (ابن أبی زینب)، محمد بن ابراهیم، الغیبة، مصحح علی اکبر غفاری، قم، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق.