کاربر:Gholampour/صفحه تمرین
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۸۵ سوره آلعمران |
| واقع در سوره | آلعمران |
| شماره آیه | ۸۵ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | دارد |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | منافقان و اهل کتاب |
| آیات مرتبط | آیه ۸۳ و ۸۴ سوره آلعمران |
آیه ۸۵ سوره آلعمران، در ادامه آیات پیشین، بیان میکند که تنها دین پذیرفته شده نزد خدا، اسلام است و «غیر اسلام» همان چیزی است که هیچ میثاقی برای آن گرفته نشده؛ ازاینرو آیه تأکیدی بر وجوب عمل به همان پیمان پیشین محسوب میشود.[۱] ﴿وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ ٨٥﴾ [آل عمران:85]|﴿و هر که جز اسلام دینی [دیگر] جوید هرگز از وی پذیرفته نشود و وی در آخرت از زیانکاران است ٨٥﴾
در آیات قبل، از پیمان گرفتن خداوند از انبیا بر وحدانیت دین، بشارت پیامبر بعدی و نیز پرسش از چرایی ایمان نیاوردن اهل کتاب به اسلام سخن گفته شده است.[۲] مکارم شیرازی و صادقی تهرانی از مفسران شیعه، بر این باورند که معنای اسلام در این آیات تحول یافته است؛ به این معنا که در آیات پیشین، ابتدا اسلام به مفهوم عام تسلیم (چه تشریعی و چه تکوینی) برای همه موجودات به کار رفته؛ اما در آیه ۸۵ آلعمران به معنای خاص آن، یعنی اسلام خاتم، منتقل شده و خداوند اعلام میکند که امروز جز این آیین پذیرفته نیست.[۳]
در باب شأن نزول، ابوالفتوح رازی و شیخ طوسی دو روایت نقل دادهاند: نخست درباره دوازده نفر از منافقان از جمله حارث بن سوید انصاری که اظهار ایمان کردند؛ اما در باطن مرتد شدند و از مدینه به مکه بازگشتند[۴] و دوم درباره گروهی از یهود که ادعای مسلمانی داشتند ولی پس از نزول آیه حج از انجام آن سرباز زدند.[۵] در هر دو روایت، آیه در نکوهش کسانی نازل شده است که دینی غیر از اسلام میجویند. طبرسی و شیخ طوسی نیز تأکید کردهاند که آیه ۸۵ دلالت میکند «اسلام» و «ایمان» دو عبارت از یک حقیقت هستند و هرکس غیر از اسلام را بطلبد، نه تنها پذیرفته نمیشود؛ بلکه گرفتار عقاب و هلاکت خواهد شد.[۶]
طبرسی به نقل از ابن عباس، شأن نزول دیگری نیز افزوده است. بر اساس این نقل، آیات مورد بحث در پاسخ به اختلاف اهل کتاب درباره اینکه کدام فرقه به دین ابراهیم اولیتر است، نازل شد و خداوند بطلان و گمراهی همه ملتهای غیر از اسلام را اعلام کرد.[۷] محمدجواد مغنیه نیز با رد استدلال به آیه ۶۲ سوره بقره (که در ظاهر فرقی میان ادیان نمیگذارد)، معتقد است آیه ۸۵ آلعمران آن را تخصیص میزند. به این صورت که آیه ۶۲، مربوط به قبولی اعمال مکلفان ادیان پیش از بعثت پیامبر اسلام(ص) است؛ اما پس از بعثت، هرکس دعوت اسلام را بشنود و ایمان نیاورد، از زیانکاران است.[۸] علی بن ابراهیم قمی نیز این آیه را از محکمات میداند.[۹] سیوطی نیز در الدر المنثور روایتی از پیامبر اسلام(ص) نقل میکند که در قیامت، «اسلام» به عنوان معیار مؤاخذه و پاداش معرفی میشود و سپس حضرت همین آیه را تلاوت فرمود.[۱۰]
پانویس
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۳۳۷.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۳۳۵-۳۳۶ و ص۳۳۶-۳۳۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۴۲-۶۴۳؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۸۷؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۴۲-۶۴۳ و ص۶۴۳-۶۴۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۴۵-۶۴۶؛ صادقی تهرانی، البلاغ، ۱۳۷۷ش، ص۶۱؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۳۶-۲۳۷.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۴۱۸.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیروت، ج۲، ص۵۲۰.
- ↑ طوسی، التبیان، بیروت، ج۲، ص۵۱۹-۵۲۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۸۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۸۷.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ایران، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۱۰۲-۱۰۳.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۰۷.
- ↑ سیوطی، تفسیر الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۲۵۶.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تصحیح محمدمهدی ناصح و محمدجعفر یاحقی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، تفسیر الدر المنثور، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- صادقی تهرانی، محمد، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم، مکتبة محمد الصادقی الطهرانی، ۱۳۷۷ش/ ۱۴۱۹ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح هاشم رسولی و فضلالله یزدی، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۶۷ش/ ۱۴۰۸ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش/ ۱۳۹۳ق/ ۱۹۷۳م.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح طیب جزایری، قم، دار الکتاب، ۱۳۶۳ش/ ۱۴۰۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، ایران، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق/ ۲۰۰۳م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.