خواجوی کرمانی: تفاوت میان نسخهها
Ma.rezapour (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده | عنوان =خواجوی کرمانی | تصویر =تندیس خواجوی کرمانی.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر =تندیس خواجوی کرمانی در محل آرامگاه او در شیراز | نام کامل =کمالالدین ابوالعطاء محمود بن علی بن محمود کرم...» ایجاد کرد |
(بدون تفاوت)
|
نسخهٔ ۶ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۲
 تندیس خواجوی کرمانی در محل آرامگاه او در شیراز | |
| اطلاعات | |
|---|---|
| نام کامل | کمالالدین ابوالعطاء محمود بن علی بن محمود کرمانی |
| لقب | خواجو، نخلبند شعرا، مرشدی |
| زمینه فعالیت | شعر |
| ملیت | ایران |
| محل دفن | شیراز |
| همزمان با | حافظ |
| مذهب | شیعه یا سنی تفضیلی |
| پیشه | شاعر |
| سبک نوشتاری | سبک عراقی |
| کتابها | دیوان |
| تخلص | خواجو |
| اساتید | علاءالدوله سمنانی، شیخ امینالدین کازرونی |
| تأثیرگذاشته بر | حافظ |
خواجوی کِرمانی (۶۸۹ ـ ۷۵۳ق) از شاعران برجسته که اشعاری در مدح معصومین(ع) دارد. او اشعار زیادی در مدح امام علی(ع) دارد و نیز درباره حضرت مهدی(عج) و ظهورش و دیگر امامان شعر سروده است. وی خود را ستایگر اهلبیت(ع) نامیده است.
خواجو را به سبب اشعاری که در مدح امام علی(ع) و بقیه امامان دارد شیعه اثنی عشری ذکر کردهاند؛ اما برخی او را شافعی مذهبی دانستهاند که به اهل بیت(ع) علاقه دارد.
خواجو را عارف و سالک طریقت دانستهاند. در بیشتر اشعارش مَشرب تصوف و ذوق عرفانی دیده میشود. در اشعار وی اشارههای دینی، اعم از اشارات قرآنی و حدیثی، وجود دارد. وی در مذمت زهدفروشان و صوفیان ریاکار نیز شعر بسیار سروده است.
معرفی و جایگاه
کمالالدین ابوالعطاء محمود بن علی بن محمود کرمانی متخلص به خواجو[۱] از عارفان[۲] و شاعران برجسته قرن هشتم دانسته شده است.[۳] خواجو را از پرکارترین شاعران زبان فارسی دانستهاند.[۴] تخلص او در همه شعرهایش خواجو است.[۵] او را نَخلبند شعرا خواندهاند و این لقب اشاره به مهارتِ او در سبکهای مختلف شعر دارد.[۶] از القاب دیگر او «مُرشدی» است که به سبب انتساب او به طریقه مرشدیه یعنی پیروان ابواسحاق کازرونی (شیخ سلسله کازرونیه و از صوفیان اوایل قرن پنجم) است.[۷] خواجو اشعار زیادی در منقبت بزرگان دینی،[۸] خلفای راشدین، سلاطین، امیران، وزیران و مشایخ تصوف[۹] سروده است.[۱۰] از موضوعات برجسته زندگی خواجو، معاصر بودن و همنشینی وی با حافظ بوده است.[۱۱] تأثیر خواجو بر حافظ را از امور بدیهی تاریخ ادبیات دانستهاند.[۱۲]
خواجو در سال ۶۸۹ق در کرمان به دنیا آمد.[۱۳] سفرهای طولانی و متعدد در زندگی او گزارش شده است.[۱۴] وی در کازرون شاگرد شیخ امینالدین کازرونی (از عارفان و مشایخ قرن هشتم) بود.[۱۵] خواجو مدتی به علاءالدوله سمنانی (از مشایخ بزرگ تصوف در قرن هفتم و هشتم) پیوست و از مریدان وی شد.[۱۶] او اواخر عمر به شیراز رفت و در پناه شاه ابواسحاق اینجو (از فرمانروایان آلاینجو در فارس و اصفهان) گذرانید.[۱۷] وفات وی در سال ۷۵۳ق (یا ۷۵۰ق) در شیراز واقع شده و آرامگاهش در همانجا در بیرون از دروازه الله اکبر شیراز است.[۱۸]
مذهب
با توجه به اشعاری که خواجوی کرمانی در ستایش اهلبیت(ع) و نام بردن دوازده امام در دیوان خود دارد وی را شیعه دانستهاند.[۱۹] برخی گفتهاند به این دلیل که خواجو به صراحت از حضرت مهدی(عج) نام برده و انتظار ظهور او را متذکر شده وی قطعا شیعه اثنیعشری بوده است.[۲۰]
عدهای نیز گفتهاند خواجو پیرو مذهب شافعی و سنّی تفضیلی بوده است؛[۲۱] به این معنا که امام علی(ع) را بر ابوبکر و عمر ترجیح مینهاد.[۲۲] او را از این جهت سنی دانستهاند که در روزگار خواجو، مذهب شافعی در کرمان و فارس رایج بود[۲۳] و عالمان فارس در قرن هفتم و هشتم اهل تسنن بودهاند؛[۲۴] و نیز اینکه خواجو مرید شیخ امینالدین کازرونی (امام طریقه مرشدی و کازرونیه) بوده که شافعی مذهب بوده است.[۲۵]
او در دیوان خود «رفض» خود را رد کرده[۲۶] اما گفته شده او در مدح امامان شیعه، اشاراتی به باورهای شیعیان دارد و از القابی برای ائمه(ع) استفاده میکند که شیعه بـرای اهلبیت(ع) قائل است.[۲۷]
اشعاری در مدح پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)
خواجو اشعار فراوانی در ستایش از پیامبر(ص) در قالبهای مختلف[۲۸]و اهلبیت(ع) دارد.[۲۹] او خود را ستایگر اهلبیت(ع) نامیده است.[۳۰] در دیوان وی مدح پیامبر(ص)،[۳۱] امام علی(ع)،[۳۲] حضرت مهدی(عج)،[۳۳] حضرت زهرا(س)، حسنین(ع)، امام سجاد(ع) و تمام دوازده امام[۳۴] دیده میشود.[۳۵] در این بین، ذکر منقبت حضرت علی(ع) از جایگاه ویژهای برخوردار است.[۳۶] گفتهاند عشق حقیقی شاعر نسبت به امام علی(ع) باعث شده تا مدایح بسیار زیبایی در وصف او بسراید.[۳۷]
او در پایان ترکیببندی که در منقبت دوازده امام سروده، امام دوازدهم را زندهکننده اسلام خوانده و از انتظار ظهور او سخن گفته است.[۳۸] وی به صراحت به حضرت مهدی(عج) اعتقاد نشان داده و منتظر ظهور وی بوده است.[۳۹]
در منقبت امام حسین(ع)
خواجوی کرمانی در سه جای دیوانش کلمه کربلا را به کار برده و اشاراتی به امام حسین(ع) دارد.[۴۰] وی در بندی از ترکیببندی که در توحید و مناقب خلفا سروده از امام حسین(ع) بدین گونه یاد کرده است:[۴۱]
عرفان خواجو
خواجو را سالک طریقت دانستهاند و پیر و مرشدش را شیخ امینالدین کازرونی (از عارفان و مشایخ قرن هشتم) گفتهاند.[۴۳] گفتهاند که خواجو در سلوک به مقامات عالی رسیده اما او را به معنی اصطلاحی عارف و صوفی ندانستهاند؛ هرچند در اشعارش بینش عرفانی دارد.[۴۴] خواجو را از شاعرانی دانستهاند که در آثارش مضمونهای عرفانی و اندرزی و حِکَمی همراه با مضمونهای عاشقانه وجود دارد.[۴۵] وی در مذمت زهدفروشان و صوفیان ریاکار نیز شعر بسیار سروده است.[۴۶] در اشعار خواجو اشارههای دینی، اعم از اشارات قرآنی و حدیثی، ملاحظه میشود.[۴۷] در بیشتر اشعارش مشرب تصوف و ذوق عرفانی دیده میشود.[۴۸] گفته شده روح مذهب در اشعار او پیداست.[۴۹]
دیوان شعر
مجموعه شعرهای خواجو متجاوز از چهل هزار بیت است.[۵۰] مثنویهای کمالنامه و روضة الانوار از آثار عرفانی اوست.[۵۱] وی قصاید زیادی هم دارد که موضوع آن در توحید، مدح پیامبر(ص) و منقبت امام علی(ع)، وصف طبیعت، شکایت از روزگار، وعظ، فلسفه، و بیشتر از همه در مدح سلاطین و بزرگان عصر خویش است.[۵۲] اوج شاعری خواجو را در غزل دانستهاند. گفته شده اگرچه غزلهایش از آثار درجه اول نیست اما از بهترین غزلهای زبان فارسی است.[۵۳] خواجو در تکامل غزل فارسی سهمی بزرگ دارد. در غزل بیش از همه از سعدی اثر پذیرفته است[۵۴] و به سبک عراقی شعر سروده است.[۵۵] دیوان وی در سال ۱۳۳۶ش در تهران به همت احمد سهیلی خوانساری نخستین بار به چاپ رسید.[۵۶]
کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی
کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی در مهرماه ۱۳۷۰ش در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان با انگیزه شناسایی جایگاه و شخصیت خواجوی کرمانی در تاریخ ادبیات ایران برگزار گردید.[۵۷] افرادی مانند محمد ابراهیم باستانی پاریزی، محمد جعفر یاحقی، جعفر شعار، میرجلالالدین کزازی و اصغر دادبه در این کنگره به ایراد سخنرانی پرداختند.[۵۸] علاوه بر ارائهدهندگان مقاله، اساتیدی مانند عبدالحسین زرینکوب، عباس زریاب خویی، علی رواقی، عبدالمحمد آیتی و مهرداد بهار در این کنگره حضور داشتند.[۵۹] کتاب نخلبند شعرا شامل مجموعه مقالات این کنگره است. روز ۱۷ دیماه یادروز خواجوی کرمانی است.
پانویس
- ↑ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۲.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۲.
- ↑ حقیقت، فرهنگ شاعران زبان پارسی، ۱۳۶۸ش، ص۱۹۴؛ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه قانعی، ۱۳۷۴ش، ص۵.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه انوری، ۱۳۷۴ش، ص۵.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۲.
- ↑ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش. ص۵۹۹.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۲.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۴.
- ↑ دادبه، «خواجوی کرمانی»، ص۱۵.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش، ص۴۴ و ۵۵؛ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۱۲۸ و ۵۸۲.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۳؛ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش، ص۴۷.
- ↑ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش، ص۵۹۹؛ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه انوری، ۱۳۷۴ش، ص۴.
- ↑ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۲؛ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۲.
- ↑ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش، ص۵۹۹.
- ↑ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۲.
- ↑ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش، ص۵۹۹؛ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه قانعی، ۱۳۷۴ش، ص۶.
- ↑ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش، ص۵۹۹.
- ↑ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۶.
- ↑ بلخاری، «خواجو و عرفان»، سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ امیری خراسانی، «سیمای امام علی(ع) در شعر خواجوی کرمانی»، ص۲۱۰.
- ↑ مروجی، «خواجوی کرمانی»، ذیل مدخل.
- ↑ دادبه، «خواجوی کرمانی»، ص۱۵.
- ↑ دادبه، «خواجوی کرمانی»، ص۱۵.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش، ص۴۳.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش، ص۴۳.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۶۱۴ و ۵۷۱.
- ↑ دادبه، «خواجوی کرمانی»، ص۱۵.
- ↑ مجاهدی، سیری در قلمرو شعر نبوی، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۲.
- ↑ مروجی، «خواجوی کرمانی»، ذیل مدخل؛ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۳؛ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش، ص۴۴.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۵۸۵.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۱ و ۱۲۶.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۱۰۱ و ۱۳۳ و ۵۸۴.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۶۱۸.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۶۱۴ و ۵۷۱.
- ↑ امیری خراسانی، «سیمای امام علی(ع) در شعر خواجوی کرمانی»، ص۲۲۲ تا ۲۲۶.
- ↑ امیری خراسانی، «سیمای امام علی(ع) در شعر خواجوی کرمانی»، ص۲۱۱.
- ↑ امیری خراسانی، «سیمای امام علی(ع) در شعر خواجوی کرمانی»، ص۲۱۲.
- ↑ مروجی، «خواجوی کرمانی»، ذیل مدخل.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش.ص۴۴.
- ↑ بلخاری، «خواجو و عرفان»، سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ مجاهدی، کاروان شعر عاشورا، ۱۳۸۶ش، ص۳۲.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، ۱۳۶۹ش، ص۱۳۱.
- ↑ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۳؛ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه حسن انوری، ۱۳۷۴ش، ص۶.
- ↑ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۳؛ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه حسن انوری، ۱۳۷۴ش، ص۶.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۵.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش، ص۴۴.
- ↑ امیری خراسانی، «سیمای امام علی(ع) در شعر خواجوی کرمانی»، ص۲۱۰.
- ↑ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش. ص۵۹۹.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش، ص۳۹.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۳؛ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش، ص۵۹۹.
- ↑ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۴ تا ۳۲۶؛ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۸۴.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه انوری، ۱۳۷۴ش، ص۵؛ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۳.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه انوری، ۱۳۷۴ش، ص۶؛ براون، از سعدی تا جامی، ۱۳۳۹ش، ص۳۱۲.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه انوری، ۱۳۷۴ش، ص۳؛ سبحانی، تاریخ ادبیات ایران، ۱۳۹۵ش، ص۳۲۳.
- ↑ خواجوی کرمانی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه محقق، ۱۳۶۹ش. ص۳۲.
- ↑ شریفی، فرهنگ ادبیات فارسی، ۱۳۸۷ش، ص۵۹۹؛ خواجوی کرمانی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه انوری، ۱۳۷۴ش، ص۵
- ↑ کمالی سروستانی، «کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی»، ص۱۴۷ و ۱۴۸.
- ↑ کمالی سروستانی، «کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی»، ص۱۴۷ و ۱۴۸.
- ↑ کمالی سروستانی، «کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی»، ص۱۴۷ و ۱۴۸.
منابع
- امیری خراسانی، احمد، «سیمای امام علی(ع) در شعر خواجوی کرمانی»، فرهنگ، شماره ۳۳ و ۳۶، ۱۳۷۹ش.
- بلخاری، حسن، «خواجو و عرفان»، سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، انتشار: ۱۷ مهر ۱۳۹۶ش، بازدید: ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- براون، ادوارد گرانویل، از سعدی تا جامی، ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، تهران، کتابخانه ابن سینا، ۱۳۳۹ش.
- حقیقت، عبدالرفیع، فرهنگ شاعران زبان پارسی، تهران، شرکت مولفان و مترجمان ایران، ۱۳۶۸ش.
- خواجوی کرمانی، محمود بن علی، دیوان اشعار خواجو کرمانی، مقدمه و تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، پاژنگ، ۱۳۶۹ش.
- خواجوی کرمانی، محمود بن علی، دیوان کامل خواجوی کرمانی، مقدمه و کوشش سعید قانعی، و مقدمه حسن انوری، تهران، انتشارات بهزاد، ۱۳۷۴ش.
- دادبه، اصغر، «خواجوی کرمانی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۲۳، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۶ش.
- سبحانی، توفیق، تاریخ ادبیات ایران، تهران، زوار، ۱۳۹۵ش.
- شریفی، محمد، فرهنگ ادبیات فارسی، تهران، نشر نو، معین، ۱۳۸۷ش.
- صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات ایران، تهران، فردوس، ۱۳۶۷ش.
- کمالی سروستانی، کورش، «کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی»، کلک، شماره ۲۰، آبان ۱۳۷۰ش.
- مجاهدی، محمدعلی، سیری در قلمرو شعر نبوی، قم، مجمع جهانی اهلبیت، ۱۳۸۷ش.
- مجاهدی، محمدعلی، کاروان شعر عاشورا، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش.
- مروجی، فرزاد، «خواجوی کرمانی»، دانشنامه جهان اسلام، ج۷، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.