محمدابراهیم جناتی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمدابراهیم جناتی شاهرودی |
| لقب | آیت‌الله |
| تاریخ تولد | ۱۳۱۱ش |
| محل زندگی | قم • نجف |
| تاریخ وفات | ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش |
| محل دفن | حرم حضرت معصومه(س) |
| شهر وفات | قم |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | آیت‌الله بروجردی • امام خمینی • سید محمود حسینی شاهرودی • سید محسن طباطبائی حکیم • سید عبدالهادی شیرازی • حسین حلی • محمدباقر زنجانی • سید ابوالقاسم خویی |
| محل تحصیل | حوزه علمیه شاهرود • حوزه علمیه قم • حوزه علمیه نجف |
| اجازه اجتهاد از | سید محمود حسینی شاهرودی |
| تألیفات | کتاب الحج • دروس فی الفقه المقارن • منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی • فقه و زمان |
| سایر | عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران |
| فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی | |
| اجتماعی | سخنرانی در همایش‌های علمی داخلی و خارجی |
| وبگاه رسمی | https://jannaati.ir |
محمدابراهیم جَنّاتی ( ۱۳۱۱-۱۴۰۴ش) فقیه شیعه، و از استادان حوزه علمیه قم و نجف بود. در منابع، از او با عنوان «فقیه نواندیش»[۱] و «فقیه نوآور»[۲] یاد شده است. براساس گزارش‌ها، توجه به مسائل نوپدید پرهیز از جمود فکری و تأکید بر هم‌بستگی امت اسلامی از ویژگی‌های محمدابراهیم جناتی دانسته شده است.[۳] همچنین گفته شده است که وی تنها عالم شیعی بود که علوم اسلامی را به‌صورت تطبیقی در میان ۲۲ مذهب اسلامی تدریس می‌کرد.[۴]
براساس برخی منابع، جناتی نزدیک به ۱۰۰ نظریه فقهی جدید ارائه کرده[۵] و پرهیز از احتیاط در فتوا و عدم اعتنا به شهرت فتوایی از ویژگی‌های فقهی او دانسته شده است.[۶] همچنین تأکید بر اجتهاد پویا، اهتمام به قرآن در استنباط، توجه به واقعیت‌های زندگی، بازنگری در منابع فقهی، تفکیک میان احکام موقت و دائمی و توجه به مقاصد احکام، از مهم‌ترین مبانی اجتهادی وی برشمرده شده است.[۷]
به گفته پژوهشگران فقهی، جناتی اجتهاد را عامل پویایی فقه و پاسخ‌گویی آن به مسائل نوپدید می‌دانست و بر نقش زمان و مکان در استنباط احکام تأکید داشت.[۸] توجه به موضوع‌شناسی،[۹] کشف ملاکات احکام،[۱۰] توجه به روح شریعت[۱۱] و آزاداندیشی در ارائه نظریات[۱۲] از مبانی اجتهادی او برشمرده شده است. برخی بیش از ۶۰ نظریه جدید برای جناتی برشمرده‌اند[۱۳] از جمله این دیدگاه‌ها می‌توان به اشکال در مشروعیت سنگسار، جواز تغییر جنسیت، شبیه‌سازی انسان، اجاره رحم، بازی با آلات قمار بدون برد و باخت، مجسمه‌سازی، تقلید ابتدایی از میت، و نیز دیدگاه‌هایی درباره بلوغ دختران، اذن پدر در ازدواج دختر و سن یائسگی زنان اشاره کرد.[۱۴]
براساس گزارش‌ها، بیش از ۴۵ کتاب و ۷۰۰ مقاله از جناتی منتشر شده است[۱۵] که از جمله آن‌ها می‌توان به کتاب الحج، دروس فی الفقه المقارن، منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی و فقه و زمان اشاره کرد. همچنین گفته شده است که کتاب مناسک حج او با بیش از ۱۴۰۰ مسئله، از جامع‌ترین آثار منتشرشده درباره مناسک حج به‌شمار می‌رود.[۱۶] وی علاوه بر تألیف، در همایش‌های علمی داخلی و خارجی نیز به ارائه سخنرانی پرداخته بود.[۱۷]
محمدابراهیم جناتی در سال ۱۳۱۱ش در روستای تاش از توابع شاهرود متولد شد و تحصیلات حوزوی را از ۱۱سالگی در حوزه علمیه شاهرود آغاز کرد.[۱۸] سپس در درس خارج آیت‌الله بروجردی و امام خمینی در قم شرکت کرد و پس از آن به نجف رفت.[۱۹] وی طی ۲۵ سال اقامت در نجف، از استادانی چون سید محمود حسینی شاهرودی، سید محسن حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، حسین حلی، محمدباقر زنجانی و سید ابوالقاسم خویی بهره برد، به تدریس سطوح عالی و درس خارج پرداخت[۲۰] و از برخی استادان خود اجازه اجتهاد دریافت کرد.[۲۱] او در سال ۱۳۵۸ش به ایران بازگشت و در حوزه علمیه قم به تدریس و تألیف پرداخت[۲۲] و عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران شد.[۲۳] جناتی در ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش در قم درگذشت[۲۴] و پیکرش پس از اقامه نماز میت به امامت جعفر سبحانی در حرم حضرت معصومه(س)، به خاک سپرده شد.[۲۵]
پانویس
- ↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، ص۱۷.
- ↑ نگاهی به زندگانی و اندیشه‌های فقیه نوآور، آیت‌الله‌العظمی جناتی»، نشریه حریم امام، ۱۳۹۷ش، ش۳۵۷.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، ص۱۷_۱۸.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، ص۲۱.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، ص۱۷_۱۸.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۳_۳۸؛ «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله جناتی.
- ↑ مهریزی، رویکردهای مذهبی در تاریخ معاصر ایران به زن، آینه پژوهش، ۱۳۸۴ش، ص۲۰_۲۲.
- ↑ جناتی، «نقش زمان و مکان در اجتهاد»، ۱۳۷۲ش، ص۱۹_۲۵؛ جناتی، «مقدمه» در منابع اجتهاد در دیدگاه مذاهب اسلامی، ۱۳۷۰ش، ص۱۸_۱۹.
- ↑ جناتی، «ضرورت تحول اجتهاد در عرصه استنباط»، در مجموعه مقالات، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۰۹.
- ↑ جناتی، «ضرورت تحول اجتهاد در عرصه استنباط»، در مجموعه مقالات، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۰۹.
- ↑ جناتی، «ضرورت تحول اجتهاد در عرصه استنباط»، در مجموعه مقالات، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۰۶.
- ↑ نگاهی به زندگانی و اندیشه‌های فقیه نوآور، آیت‌الله‌العظمی جناتی»، نشریه حریم امام، ۱۳۹۷ش، ش۳۵۷.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۳_۳۸.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، ص۲۲_۲۸؛ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۳_۳۸.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۹_۴۲.
- ↑ «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله جناتی.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۴۲_۴۳؛ «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله جناتی.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۲۹.
- ↑ «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله جناتی؛ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ص۳۰.
- ↑ «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله جناتی؛ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ص۳۰.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۱.
- ↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، ص۲۰؛ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۱.
- ↑ «دیدار دبیر شورای انقلاب فرهنگی با آیت‌الله جناتی»، سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی.
- ↑ آیت‌الله‌العظمی جناتی شاهرودی درگذشت، خبرگزاری مهر.
- ↑ تشییع پیکر مرحوم آیت‌الله ابراهیم جناتی، خبرگزاری شفقنا.
منابع
- جناتی، محمدابراهیم، ضرورت تحول اجتهاد در عرصۀ استنباط، مجموعه مقالات کنگره بررسی مبانی فقهی حضرت امام خمینی «نقش زمان و مکان در اجتهاد»، ۱۳۷۴ش.
- جناتی، محمدابراهیم، فقه و زمان، قم، نشر احیاگران اندیشه دینی، ۱۳۸۵ش.
- جناتی، محمدابراهیم، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۶ش.
- جناتی، محمدابراهیم، «مقدمه» در فقه و زمان، قم، نشر احیاگران اندیشه دینی، ۱۳۸۵ش.
- جناتی، محمدابراهیم، «مقدمه» در منابع اجتهاد در دیدگاه مذاهب اسلامی، تهران، نشر کیهان، ۱۳۷۰ش.
- جناتی شاهرودی، محمدابراهیم، «نقش زمان و مکان در اجتهاد»، کیهان اندیشه، شماره ۵۰، مهر و آبان ۱۳۷۲ش.
- «دیدار دبیر شورای انقلاب فرهنگی با آیت‌الله جناتی»، سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی، درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۳ش، بازدید: ۱۲ دی ۱۴۰۳ش.
- آیت‌الله‌العظمی جناتی شاهرودی درگذشت، خبرگزاری مهر، درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش، بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
- تشییع پیکر مرحوم آیت‌الله ابراهیم جناتی، خبرگزاری شفقنا، درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش، بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله جناتی، بازدید: ۷ دی ۱۴۰۳ش.
- ستوده، امیررضا، پابه‌پای آفتاب، تهران، نشر پنجره، ۱۳۹۱ش.
- فراهانی، مجتبی، سلسله موی دوست، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۷ش،
- مهریزی، مهدی، رویکردهای مذهبی در تاریخ معاصر ایران به زن، دوماهنامه آینه پژوهش، شماره ۹۱، ۱۳۸۴ش.
- «نگاهی به زندگانی و اندیشه‌های فقیه نوآور، آیت‌الله‌العظمی جناتی»، نشریه حریم امام، سال هشتم، شماره ۳۵۷، ۱۳۹۷ش،
- شاگردان آیت‌الله بروجردی
- شاگردان امام خمینی
- شاگردان سید ابوالقاسم خویی
- شاگردان سید محسن طباطبائی حکیم
- شاگردان سید محمود حسینی شاهرودی
- شاگردان سید عبدالهادی شیرازی
- شاگردان حسین حلی
- مدرسان حوزه علمیه قم قرن ۱۴ (شمسی)
- دانشآموختگان حوزه علمیه قم (پس از سال ۱۳۰۰ شمسی)
- اصولیان شیعه قرن ۱۴ (شمسی)
- دانشآموختگان حوزه علمیه نجف (پس از سال ۱۲۰۰ قمری)
- فقیهان شیعه قرن ۱۵ (قمری)
- فقیهان شیعه قرن ۱۴ (شمسی)