اوده
 | مقالات ویکیشیعه با رویکرد «ارتباط با مکتب اهلبیت» نوشته میشوند. برای آگاهی از دیگر ابعاد موضوع، منابع دیگر را جویا شوید. |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| ویژگی | بخشی از فلات آبرفتی شمال هند |
| کشور | هند |
| استان | اوتارپرادش (پس از ۱۹۵۰م) |
| نام محلی | اوده / Oudh |
| زبان | اردو، فارسی (دوران نوابان) |
| مذهب | تشیع (دوران نوابان) |
| اطلاعات تاریخی | |
| پیشینه اسلام | از دورهٔ محمود غزنوی (۳۸۹‑۴۲۱ق) یا قطبالدین ایبک (د. ۶۰۷ق) |
| پیشینه تشیع | از سال ۱۷۲۲م/۱۱۳۴ق با انتصاب سعادتخان موسوی نیشابوری به استانداری اوده |
| وقایع مهم | تصرف توسط خواجه جهان شرقی (۷۹۷ق) ← تسلط سلسلهٔ جونپور ← فتح توسط بهلول لودی (۸۸۹ق) ← ضمیمهٔ امپراتوری مغول ← تأسیس سلسلهٔ نوابان شیعه (۱۷۲۲م) ← جنگ بکسر ← الحاق به مستعمرات بریتانیا (۱۸۵۶م) ← شورش ۱۸۵۸م |
| اماکن | |
| مساجد | مسجد بابر، امامبارههای متعدد، بناهای شبیهسازیشدهٔ آرامگاه امامان شیعه |
اَوَدْه سرزمینی در شمال شبه قاره هند که محل گسترش فرهنگ تشیع بود. در سال ۱۱۸۸ق تشیع به عنوان دین رسمی این منطقه اعلام شد. اوده خاستگاه عالمان مسلمان و محل زندگی شخصیتهای برجسته مسلمانان بود.
نام اوده برگرفته از نام شهر باستانی «آیودهیا» پایتخت سرزمینی به همین نام بود که بعدها کسالا نامیده شد. اوده زادگاه «راما» از اسطورههای مذهبی هندوان است.
موقعیت جغرافیایی
سرزمین اوده بخش بزرگی از فلات آبرفتی شمال هند است که نپال در شمال، اللهآباد در جنوب، آگره در غرب، بنارس و گورکهپور در شرق اوده قرار دارند.[۱] پس از استقلال هند با تشکیل ایالت اوتارپرادش در ۱۹۵۰م، اوده به صورت بخشهای جداگانه لکهنو و فیضآباد جزو این ایالت گردید.[۲]
ورود اسلام
ورود اسلام به اوده (Oudh) دقیقاً مشخص نیست. برخی منابع آن را به دورهٔ محمود غزنوی (حکومت: ۳۸۹-۴۲۱ق/۹۹۹-۱۰۳۰م) و فتح آن توسط سالار مسعود غازی نسبت میدهند.[۳] منابع دیگر، تصرف آن را به زمان قطبالدین ایبک (درگذشت ۶۰۷ق) مرتبط میدانند.[۴]
به گفته مورخان، در سال ۷۹۷ق، اوده توسط خواجه جهان شرقی (بنیانگذار سلسله جونپور) تصرف شد و حدود ۹۰ سال تحت فرمان این سلسله بود. سپس در سال ۸۸۹ق، بهلول لودی سلسله جونپور را سرنگون کرد و اوده به قلمرو سلاطین لودی درآمد.[۵] در دورهٔ حکومت بابر (۹۳۲-۹۳۷ق)، اوده بخشی از امپراتوری مغولان هند بود و مالیات آن به دربار بابر فرستاده میشد.[۶]
پیدایش و ماهیت حکومت نوابان اوده
نوابان اوده از خاندانی شیعه ایرانیتبار بودند که نسبت خود را به امام کاظم(ع) میرساندند. میرمحمدامین موسوی نیشایوری، ملقب به سعادتخان، در سال ۱۷۲۲م به استانداری اوده منصوب شد[۷] و با ایجاد شهر فیضآباد، سلسلهٔ نیمهخودمختار نوابان شیعهٔ اوده را بنیان نهاد[۸] که تا سال ۱۸۵۶م ادامه یافت.[۹]
حکومت نوابان اوده، با محوریت تشیع،[۱۰] توسط علما و فقها قانونگذاری میشد[۱۱] و امور حکومتی به مراجع شیعه تفویض میگردید.[۱۲] مذهبدوستی نوابان منجر به ادارهٔ وزارت عدلیه توسط فقها[۱۳] و اجرای حدود شرعی شد.[۱۴] با وجود تلاش برای تبلیغ تشیع، قدرت نوابان پس از جنگ بَکسَر[۱۵] و با دخالت استعمار بریتانیا[۱۶] رو به افول گذاشت.[۱۷]
تحولات سیاسی اوده و اعلام تشیع بهعنوان مذهب رسمی اوده
سرانجام در سال ۱۸۵۶م، آخرین نواب، واجدعلیشاه، عزل[۱۸] و قلمرو اوده توسط بریتانیا تصرف شد.[۱۹] پس از تصرف اوده توسط انگلیسیها، برای جلوگیری از درگیری با سایر مناطق هند، شجاعالدوله مجدداً به حکومت بازگردانده شد و اوده بهعنوان منطقهای حائل بین بنگال (تحت تصرف انگلیس) و سایر مناطق هند درآمد. در سال ۱۷۷۳م، شجاعالدوله با کمک کمپانی هند شرقی، مراتههها و روهیلهها را شکست داد. همچنین در سال ۱۷۷۱م، طبق قرارداد بنارس، اللهآباد و کورا به ازای ۵ میلیون روپیه به او بازگردانده شد.[۲۰] پس از شجاعالدوله، پسرش آصفالدوله حکومت اوده را بر عهده گرفت و تشیع را مذهب رسمی اعلام کرد.[۲۱] پس از او، وزیرعلی بهدلیل مخالفت با انگلیس برکنار شد و سعادتعلی به حکومت رسید که تحت نفوذ کامل کمپانی هند شرقی بود. غازیالدین استقلال اوده را اعلام کرد و خود را شاه نامید. در دوره امجدعلی، احکام شیعی در اوده اجرا شد.[۲۲]
سقوط حکومت و پیامدهای آن
پس از امجدعلی پسرش واجدعلی (۱۲۶۳ق/۱۸۴۷م) به حکومت رسید. دوره او پایان حکومت نوابان اوده است و اوده آخرین سرزمین خودمختار هند بود که ضمیمه مستعمرات انگلیس شد.[۲۳] الحاق اوده به مستعمرات انگلیس و سلب مالکیت از قشر با نفوذ زمینداران آنجا، به شورش سال ۱۸۵۸م هند دامن زد. هر چند انگلیس این شورش را با زحمت فراوان سرکوب کرد، ولی زمینها را به آنان بازگرداند. قدرت زمینداران مسلمان اوده در دوره استعماری گسترش یافت و این قشر حامی فرهنگ اردو - اسلامی در شمال هند مخصوصاً در اوده بودند.[۲۴]
عالمان اوده
به گفته تحلیگران مسائل هندوستان، اوده در دوران حکومت نوابان شیعه، به مرکز مهمی برای فرهنگ و ادب اسلامی تبدیل شد و بهدلیل توجه به اهل علم، ادب و هنر، دربار نوابان جایگاه مشاهیر برجستهای بود که از سراسر هند به آنجا مهاجرت میکردند. در این دوره، زبان اردو به اوج شکوفایی خود رسید و جایگاه زبان فارسی را در دربار نوابان کمرنگ کرد. از جمله مشاهیر برجسته این منطقه میتوان به سراجالدین علی (آرزو)، اشرفعلی خان (فغان)، میرزا محمد رفیع سودا، هاریچاران داس و سید محمد بلگرامی اشاره کرد.[۲۵]
آثار تاریخی
اوده به دلیل پیشینه تاریخی و اهمیت مذهبی برای هندوان و بوداییان، آثاری مهم از دوران پیش از اسلام را در خود جای داده است. همچنین، آثار برجستهای از دوره اسلامی پیش از نوابان، مانند مزار شاه مینا، مقبره شیخ ابراهیم چشتی و مسجد بابر، در این منطقه قرار دارند.[۲۶] شکوفایی هنر معماری اوده به طور ویژه از دوره نوابان آغاز شد که ادامه دهنده سبک دهلی بود. در این دوره، آثار مذهبی فراوانی از جمله چندین امام باره و بناهای شبیهسازی شده آرامگاه امامان شیعه ساخته شد.[۲۷]
نگارخانه
-
موقعیت جغرافیایی اوده در شبه قاره هند -
![اوده ،کسالا]]](http://commons.wikishia.net/w/images/thumb/2/22/%D8%A7%D9%88%D8%AF%D9%87.jpg/296px-%D8%A7%D9%88%D8%AF%D9%87.jpg)
اوده ،کسالا]] -
حسینیه حسینآباد در لکنهو -
حسینیه حسینآباد
![اوده ،کسالا]]](/view/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%88%D8%AF%D9%87.jpg)
پانویس
- ↑ ندوی، معجمالامکنه، ۱۳۵۳ق، ص۸.
- ↑ بابر، بابرنامه، ۱۹۷۰م، ج۱، ص۷۵۱.
- ↑ نک: VI/1015 , 1.EI
- ↑ منهاج السراج، طبقاتناصری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۴۰۷و۴۲۲.
- ↑ سیهرندی، تاریخ مبارک شاهی، ۱۹۳۱م، ۱۵۶-۱۵۷.
- ↑ بابر، بابرنامه، ۱۹۷۰م، ۶۰۱-۶۰۲و۵۲۱.
- ↑ پرساد، بوستان اوده، ۱۸۸۱م، ص۵.
- ↑ حیدر حسنی، سوانحات سلاطین اوده، ۲۰۰۹م، ص۶۵؛ نجمالغنی، تاریخ اوده، ۱۹۱۹م، ج۱، ص۳۶.
- ↑ صولت، ملت اسلامیه کی مختصر تاریخ، ۲۰۱۴م، ج۱، ص۳۷۹.
- ↑ شرر، گذشته لکهنو، ۱۹۷۱م، ص۸۶.
- ↑ شرر، گذشته لکهنو، ۱۹۷۱م، ص۸۶.
- ↑ شمس، هندوستان میں شیعت کی تاریخ، ۲۰۱۸م، ج۲، ص۳۰۴.
- ↑ نجمالغنی، تاریخ اوده، ۱۹۱۹م، ج۵، ص۲۳-۲۹.
- ↑ نجمالغنی، تاریخ اوده، ۱۹۱۹م، ج۵، ص۱۶۲.
- ↑ شرر، گذشته لکهنو، ۱۹۷۱م، ص۶۸؛ صولت، ملت اسلامیه کی مختصر تاریخ، ۲۰۱۴م، ج۲، ص۳۷۹.
- ↑ شرر، گذشته لکهنو، ۱۹۷۱م، ص۷۶.
- ↑ شرر، گذشته لکهنو، ۱۹۷۱م، ص۹۲.
- ↑ نجمالغنی، تاریخ اوده، ۱۹۱۹م، ج۵، ص۲۵۰-۲۷۰.
- ↑ شرر، گذشته لکهنو، ۱۹۷۱م، ص۱۰۴.
- ↑ طباطبایی، سیر المتأخرین، ۱۸۶۶م، ج۲، ص۷۶۸-۷۷۰.
- ↑ هالیستر، تشیع در هند، ۱۳۷۳ش، ص۱۷۷-۱۸۰.
- ↑ هالیستر، تشیع در هند، ۱۳۷۳ش، ص۱۸۰- ۱۸۳.
- ↑ رضوی، «نقش شاهان اوده در گسترش تشیع»، ص۱۱.
- ↑ رضوی، «نقش شاهان اوده در گسترش تشیع»، ص۸۷-۸۸.
- ↑ سریوستوا، شجاعالدولهٔ اوده، ۱۹۷۴م، ص۳۴۶-۳۵۰.
- ↑ سریوستوا، شجاعالدولهٔ اوده، ۱۹۷۴م، ص۶۳۶.
- ↑ هالیستر، تشیع در هند، ۱۳۷۳ش، ص۱۷۶-۱۷۸و۱۸۲-۱۸۳.
منابع
- پرساد، راجا دورگا، بوستان اوده، لکهنو، مطبع ثمر هند، ۱۸۸۱م.
- حیدر حسنی الحسینی المشهدی، کمالالدین، سوانحات سلاطین اوده (قیصر التواریخ)، جدید طرز تحریر علامه فروغ کاظمی، عباس بک ایجنسی، لکهنو، ۲۰۰۹م.
- رضوی، منظر عباس، «نقش شاهان اوده در گسترش تشیع»، در مجله سخن تاریخ، شماره۷، زمستان ۱۳۸۸ش.
- سیهرندی، یحیی، تاریخ مبارک شاهی، به کوشش محمد هدایت حسین، کلکته، ۱۹۳۱م.
- شرر، عبد الحلیم، گذشته لکهنو، مکتبه جامعه لمیٹیڈ، نئی دهلی، ۱۹۷۱م.
- شمس، محمد باقر، هندوستان میں شیعت کی تاریخ، مرتبه مصطفی حسین نقوی اسیف جائسی، ۲۰۱۸م.
- صولت، ثروت، ملت اسلامیه کی مختصر تاریخ، مرکزی مکتبه اسلامی پبلشرز، نئی دهلی، ۲۰۱۴م.
- طباطبایی، غلامحسین، سیرالمتأخرین، لکهنو، ۱۸۶۶م.
- منهاجسراج، عثمان، طبقاتناصری، به کوشش عبدالحی حبیبی، تهران، ۱۳۶۳ش،
- نجم الغنی، محمد، تاریخ اوده، منشی نول کیشور، لکهنو، ۱۹۱۹م.
- نجمالغنی خان، محمد، تاریخ اوده، منشی نول کیشور، لکهنو، ۱۹۱۹م.
- ندوی، معینالدین، معجمالامکنه، حیدرآباد دکن، ۱۳۵۳ق.
- هالیستر، جان نُرمن، تشیع در هند، ترجمه آزرمیدخت مشایخ فریدنی، تهران، ۱۳۷۳ش.
- Dodwell, H. H., X Clive in Bengal, 1756-60 n , The Cambridge History of India, New Delhi, 1987, vol. V.
- EI 1.
- EI 2.
- Srivastava, A. L., Shuja - ud - Daulah of Awadh, Agra, 1974.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دائره المعارف بزرگ اسلامی