تظاهرات تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش
 تظاهرات میلیونی تاسوعا و عاشورا در سال ۱۳۵۷ش. میدان آزادی | |
| مدت زمان | ۱۹ و ۲۰ آذر سال ۱۳۵۷ش |
|---|---|
| مکان/خاستگاه | تهران |
| گستره جغرافیایی | تمام شهرهای ایران |
| رهبر/رهبران | امام خمینی |
| شخصیتهای مؤثر | سیدمحمود طالقانی، سید محمد بهشتی، مرتضی مطهری، اکبر هاشمی رفسنجانی و محمد مفتح |
| زمینهها/علل | کشتار مردم توسط حکومت محمدرضا پهلوی |
| شعار | مرگ بر شاه |
| نتایج/پیامدها | تثبیت رهبری امام خمینی و تضعیف و سقوط حکومت پهلوی |
| طرفین | مردم ایران و حکومت پهلوی |
تظاهرات تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش، در تهران یکی از بزرگترین راهپیماییها در مسیر پیروزی انقلاب اسلامی ایران علیه حکومت پهلوی بود. این راهپیمایی به دستور امام خمینی، رهبر انقلاب اسلامی در تاریخ ۱۹ و ۲۰ آذر برگزار شد. در دهه اول محرم سال ۱۳۵۷ش مردم با برگزاری تظاهرات گسترده در سراسر کشور، زمینه سقوط حکومت محمدرضا پهلوی را فراهم کردند. در این راهیپمایی، رهبری امام خمینی، تثبیت شد.
بسیاری از علمای تهران همچون سید محمود طالقانی، سید محمد حسینی بهشتی، محمد مفتح و محمدرضا مهدوی کنی نقش مهمی در سازماندهی و دعوت مردم به این حرکت اعتراضی داشتند. این تلاشها منجر به حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف ایران شد. مطبوعات جهانی نیز این رویداد تاریخی را بهعنوان بزرگترین راهپیمایی تاریخ معاصر توصیف کردند.
راهپیمایی میلیونی
تظاهرات تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ش، در تهران از پرجمعیتترین تظاهراتهای انقلاب اسلامی ایران به شمار میرود.[۱] این راهپیمایی به دستور امام خمینی انجام شد.[۲] مردم در پاسخ به این فراخوان، در روزهای ۱۹ و ۲۰ آذر علیه حکومت محمدرضا پهلوی، دومین پادشاه از سلسله پهلوی، تظاهرات کردند[۳] و زمینه سقوط سلسله پهلوی هموارتر شد.[۴] امام خمینی نیز در سخنرانی روز عاشورا (۲۰ آذر)، تظاهرات این دو روز را رفراندومی مردمی دانستند که نشاندهنده غیرقانونی بودن حکومت شاه بود.[۵]
به گفته عباس قرهباغی، بیش از ۲ میلیون نفر از مردم تهران در راهپیمایی تاسوعا و عاشورا حضور داشتند.[۶] همچنین جواد منصوری، تعداد شرکتکنندگان در سراسر ایران در این دو روز را حدود ۱۶ میلیون نفر تخمین زده است.[۷]
تظاهرات تاسوعا و عاشورا برای مردم انقلابی، آثاری مانند تثبیت رهبری امام خمینی و جایگاه روحانیت انقلابی داشت.[۸] عباس قرهباغی، وزیر کشور محمدرضا پهلوی، آن را نشانه ضعف حکومت پهلوی دانست.[۹] همچنین ویلیام سولیوان، سفیر آمریکا در تهران، سقوط شاه را پس از این تظاهرات، اجتنابناپذیر توصیف کرد.[۱۰]
حسین فردوست، رئیس سازمان بازرسی شاهنشاهی، گزارش داد که محمدرضا شاه با دیدن انبوه مردم از بالگرد گفت: «ماندن من چه فایدهای دارد؟».[۱۱] به گفته جواد منصوری، پژوهشگر حوزه انقلاب، در بعدازظهر عاشورا، سقوط شاه حتمی شد.[۱۲]
آمریکا در ۱۴ دی ژنرال هایزر، معاون فرمانده نیروهای ارتش آمریکا، را به تهران فرستاد تا شاه را به معرفی نخستوزیری ملی و ترک موقت کشور متقاعد کند.[۱۳] مطبوعات جهانی این رویداد را بزرگترین راهپیمایی تاریخ معاصر دانسته[۱۴] و نیویورکتایمز اعلام کرد رژیم پهلوی باید کنار برود و رهبران مذهبی امور را به دست گیرند.[۱۵]
از آغاز محرم تا عاشورا
به گزارش اسناد تاریخ انقلاب اسلامی ایران، از شب اول محرم (۱۰ آذر سال ۱۳۵۷ش)، مردم با شعار دادن روی پشتبامها علیه حکومت پهلوی اعتراض کردند.[۱۶] نیروهای حکومتی با حمله به معترضان در شب اول محرم تعدادی را زخمی و کشته کردند.[۱۷]
امام خمینی، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در ۱۱ آذر ۱۳۵۷ش (اول محرم) در پاریس سخنرانی و این کشتار را محکوم کرده و مردم را به مبارزه با رژیم فراخواندند.[۱۸] مهدی عراقی، از اعضای فداییان اسلام، به دستور امام خمینی برای ساماندهی راهپیماییهای تاسوعا و عاشورا از پاریس به تهران آمد.[۱۹]
به گفته عباس قرهباغی، وزیر کشور وقت، در ۱۷ آذر، دولت وقت، پس از مشورت با شاه و سید محمدکاظم شریعتمداری، از مراجع تقلید شیعه، راهپیمایی عزاداری تاسوعا و عاشورا را آزاد اعلام کرد. همچنین به فرماندهان ارتش دستور داده شد که در برابر پایین آوردن مجسمه شاه واکنشی نشان ندهند.[۲۰]
گزراش شده که در ۱۹ آذر (تاسوعا)، مردم تهران با حضور گسترده زنان و شعارهایی در حمایت از امام خمینی تظاهرات کردند که با نماز جماعت به امامت سید محمود طالقانی، از فعالان سیاسی، پایان یافت.[۲۱] تظاهرات روز بعد (عاشورا) با شدت بیشتری برگزار شد و مردم شعار «مرگ بر شاه» سر دادند.[۲۲] در قطعنامه پایان راهپیمایی بر سقوط سلطنت و تشکیل حکومت اسلامی تأکید شده بود.[۲۳] این قطعنامه توسط سید محمد حسینی بهشتی تنظیم شده بود[۲۴] و علیاکبر ناطق نوری، عضو جامعه روحانیت مبارز، آن را در میدان آزادی قرائت کرد.[۲۵]
نقش عالمان دینی
به گزارش مرکز اسناد انقلاب اسلامی، در ۱۴ آذر ۱۳۵۷ش (چهارم محرم)، سید محمود طالقانی، در اطلاعیهای مردم را به شرکت در راهپیمایی تاسوعا دعوت کرد و تأکید نمود این حرکت با نظم کامل از منزل وی آغاز خواهد شد.[۲۶] در ۱۶ آذر، بیش از ۱۶۰ نفر از علمای تهران از جمله سید محمود طالقانی، سید محمد حسینی بهشتی، مرتضی مطهری، محمد مفتح و هاشمی رفسنجانی، مردم را به حضور در راهپیمایی تاسوعا و عاشورا فراخواندند.[۲۷] همچنین در ۱۸ آذر، بسیاری از عالمان قم، در اطلاعیهای مردم را به شرکت در راهپیمایی تاسوعا و عاشورا دعوت کردند.[۲۸]
پانویس
- ↑ قرهباغی، اعترافات ژنرال، ۱۳۶۸ش، ص۷۴.
- ↑ «سقوط «جزیره ثبات» آمریکا به دست هیئتیها»، وبگاه آیت الله خامنه ای.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، کارنامه و خطرات سالهای ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸، ۱۳۸۸ش، ص۵۹۶.
- ↑ منصورى، آشنايى با انقلاب اسلامى ايران، ۱۳۹۰ش، ص۲۲۵.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۲۱۱.
- ↑ قرهباغی، اعترافات ژنرال، ۱۳۶۸ش، ص۷۲؛ همچنین بنگرید به: آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۲۸۶.
- ↑ زاهدی، در میدان انقلاب، ۱۳۹۳ش، ص۱۸۱.
- ↑ «نگاهی به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ قرهباغی، اعترافات ژنرال، ۱۳۶۸ش، ص۷۲-۷۳.
- ↑ «نگاهی به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۵۸۹-۵۹۰.
- ↑ منصورى، آشنايى با انقلاب اسلامى ايران، ۱۳۹۰ش، ص۲۲۵.
- ↑ «آغاز و پایان ماموریت هایزر در ایران»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «نگاهی به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۲۸۶.
- ↑ زاهدی، در میدان انقلاب، ۱۳۹۳ش، ص۱۸۱.
- ↑ عمید زنجانی، انقلاب اسلامی، ۱۳۹۱ش، ص۲۳۷.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۱۶۳-۱۶۴.
- ↑ «سقوط جزیره ثبات آمریکا به دست هیئتیها»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنهای.
- ↑ قرهباغی، اعترافات ژنرال، ۱۳۶۸ش، ص۷۰-۷۲.
- ↑ «تحلیل و روایت تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷: نقطه عطفی در انقلاب اسلامی ایران»، وبگاه مرکز استاد انقلاب اسلامی.
- ↑ «نگاهی به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، کارنامه و خطرات سالهای ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸، ۱۳۸۸ش، ص۵۹۶.
- ↑ منصورى، آشنايى با انقلاب اسلامى ايران، ۱۳۹۰ش، ص۲۲۴-۲۲۵.
- ↑ «نگاهی به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ «اعلامیه آیتالله طالقانی مبنی بر دعوت مردم به تظاهرات تاسوعا در سال 57»، وبگاه مرکز استاد انقلاب اسلامی.
- ↑ «نگاهی به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ خسروشاهی، اسناد نهضت اسلامی ایران، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۲۱۸.
منابع
- «مروری بر مبارزات مردمی در ماههای محرم ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷/ ترس ساواک از عزاداری ملت ایران»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۳ آذر ۱۴۰۴ش.
- «سقوط جزیره ثبات آمریکا به دست هیئتیها»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۴ آذر ۱۴۰۴ش.
- «نگاهی به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آذر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۳ آذر ۱۴۰۴ش.
- «تحلیل و روایت تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷: نقطه عطفی در انقلاب اسلامی ایران»، وبگاه مرکز استاد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ تير ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲ آذر ۱۴۰۴ش.
- «اعلامیه آیتالله طالقانی مبنی بر دعوت مردم به تظاهرات تاسوعا در سال 57»، وبگاه مرکز استاد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۳ آذر ۱۴۰۴ش.
- «آغاز و پایان ماموریت هایزر در ایران»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ دی ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۴ آذر ۱۴۰۴ش.
- آبراهامیان، یرواند، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی، چاپ چهارم، ۱۳۸۹ش.
- امام خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- خسروشاهی، هادی، اسناد نهضت اسلامی ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- زاهدی، سعید، در میدان انقلاب، قم، معارف، ۱۳۹۳ش.
- عمید زنجانی، عباسعلی، انقلاب اسلامی؛ علل، مسائل و نظام سیاسی، قم، معارف، ۱۳۹۱ش.
- فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج۱، تهران، اطلاعات، چاپ بیست و پنجم، ۱۳۸۷ش.
- قرهباغی، عباس، اعترافات ژنرال، تهران، نی، ۱۳۶۸ش.
- منصورى، جواد، آشنايى با انقلاب اسلامى ايران، قم، معارف، چاپ پنجم، ۱۳۹۰ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خطرات سالهای ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸، تهران، معارف انقلاب، ۱۳۸۸ش.
| بستگان |  | |
|---|---|---|
| استادان | ||
| شاگردان | ||
| نظریات | ||
| آثار مکتوب | ||
| سیاست | ||
| نمایندگان | ||
| مکانهای مرتبط | ||
| وابسته | میرزا ابوالفضل کلانتر • میرزا ابوالقاسم تهرانی • سلمان رشدی • مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی • علیپناه اشتهاردی • غلامرضا رضوانی • دهه فجر انقلاب اسلامی • قیام ۱۹ دی • دانشنامه امام خمینی • مراسم برائت از مشرکین • شیطان بزرگ • بنیاد ۱۵ خرداد • سالگرد رحلت امام خمینی • سال امام خمینی • مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه • بنیاد شهید و امور ایثارگران • کمیته امداد امام خمینی • صدور انقلاب • تظاهرات تاسوعا و عاشورای ۵۷ | |