ابوجهل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ابوجهل
ابوالحکم عمرو بن هشام بن مغیرة مخزومی
زادروز ۵۵۴م میلادی
زادگاه - مکه مکرمه
درگذشت ۱۷ رمضان سال دوم هجری
محل زندگی مکه
تبار قریش
شناخته‌شده برای مسلمانان
نقش‌های برجسته اشراف مکه، عضویت در دارالندوه، از مخالفین سرسخت اسلام.
دین مشرک
خویشاوندان هشام (پدر)

ابوالحکم عمرو بن هشام بن مغیرة مخزومی، مشهور به ابوجهل (مرگ: ۲ ه.ق)، از اشراف قریش، از مشرکان بنام مکه و از مخالفین سرسخت پیامبر(ص) و اسلام بود. او رنج و آزار فراوانی بر مسلمانان و بنی هاشم تحمیل کرد. تلاش برای قطع رابطه قریش با بنی هاشم، ممانعت از حمایت ابولهب از پیامبر (ص) و طراحی توطئه قتل پیامبر(ص)، از اقدامات او علیه اسلام و مسلمانان بود. وی در جنگ بدر در ۷۱ سالگی کشته شد.

معرفی

از روایت بلاذری[۱]برمی‌آید که ابوجهل در ۵۵۴م زاده شد. پدرش هشام از اشراف مکه بود و بر بنی مخزوم، شاخه‌ای از قریش، ریاست داشت.[۲]

مادرش اسماء دختر مخربة بن جندل حنظلی از بنی تمیم بود. به روایتی نگاهداری پیمان نامه قریش برای تحریم بنی هاشم و مسلمانان را او یا خواهرش جُلاس(ام جُلاس)، خاله ابوالحکم، بر عهده داشت.[۳]

اسماء سپس اسلام آورد و به تجارت عطر پرداخت.[۴] ابوجهل را به مادرش نیز منسوب کرده و ابن حنظلیه نامیده‌اند.[۵]

ابوجهل همچون دیگر اشراف قریش به تجارت اشتغال داشت[۶]و مردی ثروتمند بود و همانند پدر و برادرش از بخشندگان قریش در عصر جاهلیت به شمار می‌رفت.[۷]

او در جوانی میان اشراف مکه جایگاهی ویژه یافت. در۵۸۴م، هنگامی که ۳۰ سال بیش نداشت، به عضویت دار الندوه پذیرفته شد، در حالی که به رسم آن روزگار، اعضای دارالندوه (به جز بنی قصی) می‌بایست افزون بر ۴۰سال می‌داشتند.[۸] تا ۱ق/۶۲۲م که ولید بن مغیره زنده بود[۹]و بر بنی مخزوم ریاست داشت،[۱۰] نتوانست پیشوایی آن تیره را به دست آورد، با این همه کلامش در قریش نافذ بود. نقش مهمی که در ناکامی قبیله یثربی اوس در انعقاد پیمان دفاعی با قریش ایفا کرد، گذشته از دوراندیشی، بر نفوذ او نیز دلالت دارد.[۱۱]

با آغاز رسالت حضرت محمد(ص)، ابوجهل به اقدامات بسیاری برای جلوگیری از اشاعه اسلام دست زد. برخی اعمال او،‌شان نزول بعضی آیات قرآنی دانسته شده است.[۱۲]

مقابله با بنی هاشم

با توجه به سابقه او در نفی برتری بنی هاشم بر سایر تیره‌های قریش،[۱۳] چنین می‌نماید که سخنان و اعمال پیامبر(ص) را اقدام بنی هاشم برای سروری بر قریش می‌پنداشت که کاهش قدرت دیگر اشراف مکه ـ از جمله خود او ـ نتیجه آن بود.[۱۴]از همین رو بیش از سایر مشرکان با پیامبر(ص) دشمنی می‌ورزید.[۱۵]

دشمنی با رسول خدا(ص)

مهم‌ترین اقدامات وی بر ضد پیامبر(ص) عبارتند از:

  1. تلاش در قطع رابطه قریش با بنی هاشم که به شکست انجامید.[۱۶]
  2. ممانعت از حمایت ابولهب عموی پیامبر از آن حضرت بعد از مرگ ابوطالب.[۱۷]
  3. طراحی توطئه ناموفق قتل پیامبر(ص)با مشارکت طوایف مختلف.[۱۸]

دشمنی با مسلمانان

مسلمانان از شدت عمل و کینه توزی او در امان نبودند.[۱۹] در این راه برادر مادری او عیاش بن ابی ربیعه را که پس از قبول اسلام جهت پیوستن به مهاجرین عازم مدینه بود، از قُبا به مکه بازگرداند و در آن شهر زندانی کرد.[۲۰] متقابلاً پیامبر(ص) نیز او را«ابوجهل» نامید و به مسلمانان دستور داد که وی را چنان خطاب کنند.[۲۱] گویا حُسن خدمت عکرمة بن ابی جهل به اسلام موجب شد که پیامبر(ص) پس از مرگ ابو جهل مسلمانان را از سبّ وی و انتساب عکرمه به این کنیه بازدارد.[۲۲]

پس از هجرت پیامبر(ص) به مدینه و در پی تعرض مسلمانان به راه تجاری مکه و شام، موجبات درگیری ابوجهل با ایشان فراهم آمد.

در سال اول هجری کاروان تجاری که ابوجهل ریاست آن را داشت،[۲۳] به رغم مواجهه با حمزة بن عبدالمطلب و یارانش در سیف البحر، با وساطت مجدی بن عمرو الجُهَنی بدون خونریزی راه خود را به سوی مکه ادامه داد.[۲۴]

جنگ بدر

نوشتار اصلی: غزوه بدر

در سال دوم هجری هنگامی که کاروان دیگری از قریش به ریاست ابوسفیان مورد تهدید مسلمانان قرار گرفت، ابوجهل با لشکری که خود از عاملان بسیج آن بود،[۲۵] برای حمایت از آن کاروان از مکه خارج شد. با آنکه کاروان به سلامت گذشت، به اصرار ابوجهل لشکر مکه به سوی چاه‌های بدر حرکت کرد.

ظاهراً علاوه بر ریاست طلبی، او در پی آن بود که اقتدار قریش را نه تنها بر مسلمانان بلکه بر تمام کسانی که قادر به مخاطره‌ انداختن کاروان‌های قریش بودند اثبات کند؛[۲۶] اما لشکر مکه با وجود برتری نفری و ابزار در جنگ بدر از مسلمانان شکست خورد و ابوجهل به همراه شماری دیگر از سران قریش کشته شدند.[۲۷]

پیامبر(ص) با شنیدن خبر کشته شدن ابوجهل (که او را رأس پیشوایان کفر و فرعون امت نامیده بود،[۲۸]) گفت: «خدایا! وعده خود را محقق ساختی پس نعمتت را بر من تمام گردان.»[۲۹] ابوجهل به دست دو جوان کم سال یعنی معاذ ‌بن عمرو و معاذ‌ بن عفراء کشته شد و هنوز رمقی در بدن داشت که عبدالله‌ بن مسعود، سر او را از تن جدا کرد.[۳۰]

پانویس

  1. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۱۳۰.
  2. ابن حبیب، المُنَمَّق، ص۳۳۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۲۷؛ زبیری، نسب قریش، ص۳۰۱.
  3. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۲۳۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۰۹.
  4. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۳۰۰ ؛ ابن حجر عسقلانی،، الاصابه، ج۸، ص۱۰.
  5. ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۶۲۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۲۹۱.
  6. واقدی، المغازی، ج۱، ص۹ ؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۵۹۵.
  7. ابن حبیب،المنمق، ص۲۷۳ ؛ ابن حبیب، المحبر، ص۱۳۹ـ۱۴۰.
  8. ازرقی، اخبار مکة، ج۲، ص۲۵۳؛ ابن قتیبه، عیون الاخبار، ج۲، ص۲۳۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۵۵.
  9. طبری، تاریخ الطبری، ج۲، ص۳۹۸.
  10. کلبی، جمهرة النسب، ص۸۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۱۳۳.
  11. ابن حبیب، المنمق، ص۲۶۸ـ۲۷۱؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۷ ؛ ابن اثیر، الکامل، ج۱، ص۶۷۷.
  12. طوسی، التبیان، ج۱، ص۵۹ و ج۹، ص۲۳۹؛ فخرالدین رازی، التفسیر الکبیر، ج ۳۱، ص۱۰۱ و ج۱۵، ص۱۵۵؛ زمخشری، الکشاف، ج۱، ص۴۷ و ج۲، ص۲۰۸.
  13. ابن حبیب، المنمق، ص۳۵۶ـ۳۵۷.
  14. واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۰؛ حلبی، السیرة الحلبیة، ج۲، ص۱۴۴؛ سهیلی، الرّوض الانف، ج۵، ص۲۴۰.
  15. ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۱۴۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۱۲۴.
  16. ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۱۶۱ـ۱۶۶؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۳۵۳ ـ ۳۵۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۰۸ـ۲۱۰.
  17. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۱۱ ؛ حلبی، السیرة الحلبیة، ج۱، ص۲۵۳؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۱۶۵.
  18. ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۴۸۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۷ ؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۲، ۳۷۱ ـ ۳۷۲.
  19. ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۳۲۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۶۴ ؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۸.
  20. ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۱۷۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۱۲۹.
  21. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۱۲۵.
  22. مبرد، الکامل، ج۳، ص۱۲۰۷ ؛ ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۲، ص۳۹۳.
  23. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۶۹.
  24. واقدی، المغازی، ج۱، ص۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۶.
  25. واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۳، ۳۷ ـ ۳۸.
  26. واقدی، المغازی، ج۱، ص۴۳ ـ ۴۴ ؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۶۱۸ ـ ۶۱۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۳.
  27. ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۶۳۵ ـ ۶۳۶؛ واقدی، المغازی، ج۱، ص۸۹ ـ ۹۰.
  28. واقدی، المغازی، ج‌۱، ص‌۹۵.
  29. واقدی، محمد بن عمر، المغازی، ج‌۱، ص‌۹۱.
  30. صحیح البخاری، ج‌۲، ص‌۶۸ـ‌۶۹.

منابع

  • ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۶ هـ.
  • ابن اسحاق، محمد، السیر و المغازی، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
  • ابن حبیب، محمد، المحبَر، به کوشش ایلزه لیشتن اشتنر، حیدرآباد دکن، ۱۳۶۱ق/۱۹۴۲م.
  • ابن حبیب، محمد، المنمق، به کوشش خورشید احمد فاروق، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة، قاهره، ۱۳۲۷ق.
  • ابن درید، محمد بن حسن، الاشتقاق، به کوشش عبدالسلام هارون، قاهره، ۱۳۷۸ق/۱۹۵۸م.
  • ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، ۱۹۶۰م.
  • ابن عبدربه، احمد بن محمد، العقد الفرید، به کوشش احمد امین و دیگران، قاهره، ۱۳۶۷ق/۱۹۴۸م.
  • ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، عیون الاخبار، قاهره، دارالکتب المصریة.
  • ابن کثیر، البدایة و النهایة، تحقیق علی شیری، دار احیاء التراث، بیروت
  • ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، به کوشش مصطفی سقا و دیگران، قاهره، ۱۳۷۵ق/۱۹۵۵م.
  • ازرقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکة، به کوشش رشدی صالح ملحس، مکه، ۱۹۶۵م.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، به کوشش محمد حمیدالله، قاهره، ۱۹۵۹م.
  • حلبی، علی ابن برهان الدین، السیرة الحلبیة، بولاق، ۱۲۸۰ق.
  • زبیری، مصعب بن عبدالله، نسب قریش، به کوشش لوی پرووانسال، قاهره، ۱۹۵۳م.
  • زمخشری، محمد بن عمر، الکشاف، قم، نشر ادب الحوزة.
  • سهیلی، عبدالرحمن، الرّوض الانف، به کوشش عبدالرحمن وکیلی، قاهره، دارالکتب الحدیثة.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، تحقیق محمد ابو الفضل ابراهیم‏، بیروت، روائع التراث العربی‏، ۱۳۸۷ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان، بیروت، دارالکتاب العربی.
  • فخرالدین رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  • کلبی، هشام بن محمد، جمهرة النسب، به کوشش ناجی حسن، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
  • مبرد، محمد بن یزید، الکامل، به کوشش محمد احمد الدالی، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
  • واقدی، محمد بن عمر، المغازی، به کوشش مارسدن جونز، لندن، ۱۹۶۶م.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، ۱۳۷۹ق/۱۹۶۰م.

پیوند به بیرون

برگرفته از «http://wikishia.net/index.php?title=ابوجهل&oldid=454752»