کاربر:O.chenari/صفحه تمرین

الاخلاق

اطلاعات کتاب
نویسنده	شُبَّر، سید عبدالله
تاریخ نگارش	۱۲۲۵ق
موضوع	اخلاق اسلامی
زبان	عربی
به تصحیح	قصیر، علی
تعداد جلد	۲
ترجمه به دیگر زبان‌ها	فارسی
اطلاعات نشر
ناشر	العتبة الحسينية المقدسة
محل نشر	عراق
تاریخ نشر	۱۴۲۹ق
ترجمه فارسی
نام کتاب	اخلاق
مترجم	محمد رضا جباران • صادق حسن‌زاده
مشخصات نشر	هجرت، ایران
نسخه الکترونیکی	https://lib.eshia.ir/11437/1/0

کتاب الاخلاق، نوشته سید عبدالله شبر (۱۱۹۲–۱۲۴۲ق)، از برجسته‌ترین آثار اخلاقی شیعه به زبان عربی است که در سال ۱۲۲۵ق تألیف شد. این کتاب با ترکیبی از استدلال‌های فلسفی، عرفانی و روایی و با تکیه بر قرآن، احادیث اهل بیت(ع) و آثار اندیشمندانی مانند غزالی، به بررسی مباحثی چون فضایل و رذایل اخلاقی، حقوق اجتماعی، عوامل رشد معنوی و روش‌های درمان رذایل می‌پردازد. ساختار کتاب در چهار رکن اصلی (اسرار عبادات، حقوق اجتماعی، مُهلِکات و مُنجِیات) و یک مقدمه تنظیم شده که در آن بر تغییرپذیری اخلاق و اهمیت تربیت نفس تأکید می‌شود. شُبَّر در این اثر، با الهام از احیاء العلوم غزالی و با محوریت روایات شیعی، توازنی میان آموزه‌های نظری و عملی اخلاق اسلامی ایجاد کرده است. کتاب به‌عنوان مرجعی جامع در حوزه اخلاق شیعی، بارها در عراق، ایران و لبنان چاپ و به فارسی نیز ترجمه شده است.

معرفی اجمالی و جایگاه

الاخلاق، نوشته سید عبدالله شُبَّر، یکی از مهم‌ترین آثار اخلاقی در حوزه علوم اسلامی است که به زبان عربی تألیف شده است. این کتاب در پنج بخش اصلی تنظیم شده و به بررسی مباحث اخلاقی، تهذیب نفس، حقوق اجتماعی و عوامل رشد و سقوط معنوی می‌پردازد. نویسنده در این اثر از آیات قرآن، روایات اهل بیت(ع) و استدلال‌های فلسفی و عرفانی بهره برده است. این اثر خلاصه‌ای از دو کتاب دیگر او، نهج السالکین و زاد العارفین است.طبق آنچه در بخش پایانی کتاب آمده، شُبَّر کتاب الأخلاق را در روز چهارشنبه، ۲۷ ربیع‌الاول سال ۱۲۲۵ق به پایان رسانده است.

معرفی نویسنده

مقاله اصلی: سید عبدالله شبر

سید عبدالله شبر، نویسنده کتاب، در سال ۱۱۹۲ق در نجف به دنیا آمد. شبر در سال ۱۲۴۲ق در کاظمین درگذشت و در کنار پدرش به خاک سپرده شد. او به دلیل تألیفات گسترده‌اش به «مجلسی دوم» شهرت یافت.

شیوه نگارش

شیوه نگارش کتاب «الأخلاق» ترکیبی از سبک‌های فلسفی، عرفانی و روایی است. نویسنده در این اثر از منابعی مانند قرآن، احادیث اهل بیت(ع) و آثار عالمانی مانند غزالی و نراقی بهره برده است. این روش مشابه شیوه‌های نگارش در کتاب‌هایی مانند احیاء العلوم غزالی، اسرار الصلاة شهید ثانی و جامع السعادات نراقی است. در مقایسه با دیگر کتب اخلاقی، به عقیده برخی این کتاب به طور قابل توجهی تحت تأثیر «احیاءالعلوم» ابوحامد غزالی قرار داشته است، به گونه‌ای که در بسیاری از مباحث از عبارات خود غزالی به‌طور مستقیم استفاده کرده و می‌توان گفت که نوشته‌های سیدعبدالله شبر نسخه‌ای خلاصه و اصلاح‌شده از اثر غزالی به شمار می‌آید.وجه تمایز این کتاب با جامع السعادات نراقی و احیاء العلوم غزالی، تأکید بر استفاده از روایات شیعی در سراسر مباحث آن است.

ساختار کتاب

ساختار کتاب شامل یک مقدمه و چهار رکن اصلی است. شبر در مقدمه به اهمیت اخلاق در اسلام پرداخته است و در هر رکن به بررسی یکی از فضایل اخلاقی و رذیلهٔ مقابل آن می‌پردازد. که شاملِ اسرار عبادات، حقوق، مُهلِکات و مُنجِیات می‌شود. نویسنده جوانب مختلف فضایل، تفاوت‌های آن‌ها و روش‌های به دست آوردن فضایل و درمان رذیلت‌های اخلاقی را توضیح می‌دهد و در پایان هر رکن، بخشی ویژه به آیات و روایات مرتبط که در متن اصلی بحث نشده، اختصاص داده است.

مقدمه

در مقدمه، نویسنده به اهمیت اخلاق در اسلام پرداخته و با استناد به روایات، فضیلت‌های خوش‌اخلاقی و پیامدهای بداخلاقی را بیان می‌کند. که در سه فصل تدوین شده است:

• در فصل اول مقدمه، شُبَّر اخلاق را از دیدگاه فلسفی و دینی را بررسی کرده است.
• فصل دوم را نویسنده به روش‌های تربیت نفس و تهذیب اخلاق اختصاص داده است.
• اما در فصل سوم، به نقد نظریه «تغییرناپذیری اخلاق» پرداخته و تأکید می‌کند که اخلاق انسان‌ها قابل تغییر و اصلاح است.

رکن اول

نویسنده در رکن اول به رازهایی در عبادات پرداخته است و توضیحاتی راجع به موضوعات مختلف عبادی آورده است. این رکن از کتاب در ده باب تدوین شده است که شامل این موضوعاتی مانند، طهارت، نماز، نماز جمعه، نماز عیدین، نماز آیات، قرائت قرآن، دعا، اسرار زکات، اسرار روزه می‌باشد و در آخر نیز به بحث حج و زیارت آستان‌های مقدس می‌پردازد.

رکن دوم

در رکن دوم به بررسی حقوق اجتماعی در اسلام با محورهای زیر می‌پردازد: در قسمت حقوق عمومی، استناد به رسالة الحقوق امام سجاد(ع) کرده و برای روابط انسانی ۵۱ حق ضروری را ذکر می‌کند. در ادامه نویسنده حقوق دیگری از جمله به موضوع اُلفَت و برادری، حُب و بُغض، دوستان و همسایگان، حقوق مسلمانان، حقوق والدین و خانواده (همسر و فرزندان) می پردازد.

رکن سوم

شُبَّر در رکن سوم، موانع رشد انسان، که به عنوان مُهلِکات شناخته می‌شوند، را مورد بررسی قرار داده است. این رکن شامل ۱۴ مبحث است که به موانع رشد اخلاقی و روحی می‌پردازد. در بخش موانع به شهوت شکم، شهوت جنسی، شهوت کلام (زبان)، غضب، ریا، کبر و تعدادی از رذائل اخلاقی اشاره می‌کند. هر یک از این موانع را با استناد به روایت‌های مرتبط توضیح داده شده است و برای هر کدام، صفت مقابل و متضاد (صفت فضیلت) نیز ذکر کرده است. پس از نتیجه‌گیری، راه‌های درمان این رذائل به‌صورت اجمالی و تفصیلی برای خواننده ارائه می‌شود. همچنین در قسمت‌های پایانی این رکن، شبر به مباحثی چون دنیا و آخرت، مال و فقر، جاه طلبی و فریب خوردن پرداخته و جنبه‌های خیر و شر و نافع و ضارّ هر یک از این مباحث را با استفاده از روایت‌ها و مثال‌ توضیح می‌دهد.

رکن چهارم

در مقابل، رکن چهارم با عنوان مُنجیات به عوامل نجات‌بخش اخلاقی اختصاص دارد. در این بخش، ۱۴ عامل رشددهنده مانند توکل، تقوا، تواضع و انصاف معرفی شده و تأکید می‌شود که تعادل بین ترک رذایل و کسب فضایل، کلید نجات انسان است. ابوابی که مولف به عنوان منجیات آورده شامل توبه، صبر، رضایت، شکر، خوف و رجاء، زهد، انس و مُحبت، یقین، صِدق و امانت، مُحاسبه و مُراقبه، تفکر و تَدَبُّر و یادمرگ می‌شود و در آخر نیز طول اَمَل(آرزوهای بلند) پرداخته است.

چاپ و ترجمه کتاب

کتاب «الاخلاق» برای اولین بار در «مکتب النعمان» نجف منتشر شد و سپس در سال ۱۳۹۵ق در «مکتب بصیرتی» قم به چاپ رسید. بعدها، آقای محمدرضا جباران این کتاب را پس از ترجمه به انتشارات هجرت قم سپرد که در سال ۱۳۷۴ش منتشر شد. ترجمه دوم نیز در سال ۱۳۹۸ش توسط صادق حسن‌زاده انجام و در نشر آبانه به چاپ رسید. چاپ‌های عربی کتاب «اخلاق» در ایران، عراق و لبنان توسط ناشران مختلفی نظیر مؤسسه پدیدآور در قم در سال ۱۳۷۴ش، مكتبة العتبة الحسینیه المقدسه در کربلا در سال ۱۴۲۹ق، و مؤسسه الاعلمی در بیروت منتشر شده‌اند.