اصول مذهب شیعه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
شیعه
السعید۲.jpg
اصول دین (عقاید)
عقائد اصلی توحید • نبوت • معاد • عدل • امامت
سایر عقائد عصمت • علم غیبولایت • مهدویتغیبتانتظارظهوررجعت • بداء
فروع دین (احکام عملی)
احکام عبادی نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد
احکام غیرعبادی امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
منابع اجتهاد کتاب • سنت • عقل • اجماع
اخلاق
فضائل کظم غیظ • سخاوت • توکل
رذائل كبر • ریا • سخن‌چینی • حسد
منابع قرآننهج البلاغه • صحیفه سجادیه • سایر کتابها
مسائل چالشی
جانشینی پیامبر • شفاعت • توسل • تقیه • عزاداری • متعه • عدالت صحابه
شخصیت‌ها
امامان شیعه علی(ع) • امام حسن(ع) • امام حسین(ع) • امام سجاد(ع) • امام باقر(ع) • امام صادق(ع) • امام کاظم(ع) • امام رضا(ع) • امام جواد(ع) • امام هادی(ع)  • امام عسکری(ع)  • امام مهدی(عج)
صحابه

سلمان • مقداد • ابوذر • عمار

زنان:

خدیجه • فاطمه(س) • زینب • ام کلثوم  • اسماء • ام ایمن  • ام‌سلمه
علما ادیبان • اصولیان • شاعران • رجالیان • فقها • فیلسوفان • مفسران
زیارتگاه‌ها
مسجد الحرام • مسجد النبیبقیع • مسجد الاقصی • حرم امام علیمسجد کوفه • حرم امام حسین • حرم کاظمین • حرم عسکریین • حرم امام رضا • حرم فاطمه معصومهحرم حضرت زینب
اعیاد مذهبی
عید فطر • عید قربان • عید غدیر • عید مبعث
سوگواری‌ها
سوگواری محرمدهه محرمتاسوعاعاشورادهه صفراربعینایام فاطمیه
رویدادها
مباهله • واقعه غدیر • واقعه سقیفه • ماجرای فدک • رویداد خانه فاطمه • جنگ جمل • جنگ صفین • جنگ نهروان • واقعه کربلا
کتاب‌ها
الاستبصار • الکافی  • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیهکتاب‌های شیعه
فرق تشیع
امامیه • اسماعیلیه • زیدیه • کیسانیه

اصول دین شامل‌ سه موضوع‌ است‌: توحید، نبوت و معاد. به باور شیعیان، دو اصل عدل‌ و امامت نیز به‌ عنوان‌ اصول‌ مذهب‌ بر این سه اصل افزوده می‌شود. باور نداشتن به سه اصل نخست موجب خروج از دین و کفر می‌شود در حالی که انکار دو اصل بعدی، موجب خروج از مذهب تشیع است نه دین.

جایگاه

بنابر نظریه مشهور اصول دین شامل‌ سه موضوع‌ است‌: توحید، نبوت و معاد. به باور شیعی، دو اصل عدل‌ و امامت نیز به‌ عنوان‌ اصول‌ مذهب‌ بر این سه اصل افزوده می‌شود.
بنابر این‌ عقیده‌، باور نداشتن به سه اصل نخست موجب خروج از دین و کفر می‌شود در حالی که انکار دو اصل بعدی، موجب خروج از مذهب است نه دین.[۱]

معرفی

معرفی مختصر این پنج اصل‌، از نظر متکلمان‌امامیه به‌ این‌ شرح‌ است‌:

۱. توحید:

نوشتار اصلی: توحید

معرفت‌ به‌ خدا و تصدیق‌ به‌ اینکه‌ ازلاً و ابداً موجود و واجب‌ الوجود لذاته‌ است‌؛ تصدیق‌ به‌ صفات‌ ثبوتی‌ خدا مثل‌ قدرت‌، علم‌ و حیات‌؛ تنزیه او از صفات‌ سلبی‌ مثل‌ جهل‌ و ناتوانی‌؛ و اعتقاد به‌ اینکه‌ صفات‌ خدا عین‌ ذات‌ اوست‌ و هیچ‌ صفتی‌ زائد بر ذات‌ او نیست‌.

۲. عدل:

نوشتار اصلی: عدل

معرفت‌ به‌ اینکه‌ خدا عادل‌ و حکیم‌ است‌، یعنی‌ کار زشت‌ انجام‌ نمی‌دهد و هرگز کارهای‌ بایسته‌ را ترک‌ نمی‌کند. خداوند از کارهای‌ زشتی‌ که‌ از انسانها سر می‌زند، خشنود نیست‌ و در واقع‌، انسانها با قدرت‌ و اختیاری‌ که‌ خداوند به‌ آنان‌ بخشیده‌ است‌، کارهایشان‌ را انجام‌ می‌دهند و از این‌رو، مسئول‌ نیک‌ و بد اعمال‌ خویشند.

۳. نبوت:

نوشتار اصلی: نبوت

تصدیق‌ به‌ پیامبری‌ حضرت محمد(ص) و آنچه‌ به‌ عنوان‌ وحی‌ آورده‌ است‌. البته‌ در اینکه‌ آیا تصدیق‌ اجمالی‌ نسبت‌ به‌ مطالبی‌ که‌ پیامبر(ص) به‌ عنوان‌ وحی‌ آورده‌، کافی‌ است‌، یا تصدیق‌ باید تفصیلی‌ باشد، اختلاف‌ نظر وجود دارد. شایان‌ ذکر است‌ که‌ برخی‌ از علمای‌ امامیه‌، تصدیق‌ به‌ عصمت‌ پیامبر(ص)، و این‌ امر را که‌ آن‌ حضرت‌ آخرین‌ پیامبر خداست‌، لازم‌ دانسته‌اند.

۴. امامت:

نوشتار اصلی: امامت

تصدیق‌ به‌ امامت امامان‌ ۱۲ گانه‌. همگی‌ متکلمان‌ امامیه‌ بر این‌ اصل‌ اجماع‌ دارند، چندان‌ که‌ این‌ اصل‌ از ضروریات‌ این‌ مذهب‌ شده‌ است‌. امامان‌ همگی‌ معصوم‌، و حافظ شریعتند و انسانها را به‌ حقیقت‌ هدایت‌ می‌کنند و لازم‌ است‌ که‌ همه‌ از آنان‌ اطاعت‌ کنند. البته‌ امام‌ دوازدهم‌ حضرت مهدی(ع) زنده‌ و غایب‌ است‌ و روزی‌ به‌ اذن‌ خدا ظهور خواهد کرد.

۵. معاد:

نوشتار اصلی: معاد

بر مبنای این اصل انسان‌ها پس از مرگ زنده شده و به اعمال نیک و بد آنان رسیدگی خواهد شد. عموم مسلمانان به جسمانی بودن معاد معتقدند؛ یعنی بدن اخروی انسان در زنگی پس از مرگ بدن جسمانی خواهد بود.[۲]

علت تأکید بر عدل و امامت

تاکید شیعیان بر دو آموزه اعتقادی عدل و امامت، به جهت اهمیت این دو اصل است: عدل اگر چه از صفات خداوند است و در اصطلاح علم عقاید لفظ توحید شامل عدل و دیگر صفات خداوند می‌شود ولی از آنجا که مسئله عدل از مسائل مهمی است که سبب جدایی اشاعره و عدلیه (شیعه امامیه و معتزله که قایل به عدل الهی هستند) شده است،[۳] و آثار زیادی دارد، عدل را به طور جداگانه، بحث کرده و جزء اصول عقاید آورده‌اند. مذاهب اصلی کلامی جهان اسلام به سه دستۀ اشاعره، معتزله و شیعه تقسیم می‌شوند. معتزله و شیعه را چون قایل به عدل الهی هستند «عدلیه» می‌خوانند.[۴]

همچنین امامت منصوب از جانب خداوند که از سوی اهل سنت انکار شد، شاخصه اصلی شیعه به شمار می‌رود. به همین جهت، یکی از اصول اعتقادی تشیع قرار گرفته است.

پانویس

  1. میرزای‌ قمی‌، اصول‌ دین‌، ۵
  2. شهید ثانی‌، حقائق الایمان
  3. مطهری، مجموعه آثار، ج۳، صص ۶۹-۷۰.
  4. رجوع کنید به: مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۶۱

منابع

  • شهید ثانی‌، زین‌الدین‌، حقائق‌ الایمان‌، به‌کوشش‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌، کتابخانة آیت‌الله‌ مرعشی‌.
  • مصباح یزدی، آموزش عقاید، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۳۷۷.
  • مطهری، مجموعه آثار، تهران، نشر صدرا.
  • میرزای‌ قمی‌، ابوالقاسم‌، اصول‌ دین‌، به‌ کوشش‌ رضا استادی‌، تهران‌، مسجد جامع‌.