مؤذن

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

مُؤَذِّن، کسی که در اوقات نماز مسلمانان، اذان می‌گوید. معمولاً موذن بر مکانی بلند که به آن مأذنه گفته می‌شود می‌ایستد و اذان سر می‌دهد تا مسلمانان را از فرا رسیدن وقت نماز آگاه کند. اذان گفتن، در شریعت اسلامی، عملی بسیار بافضیلت است و در منابع اسلامی ثواب بسیاری برای آن برشمرده شده است. غالبا مؤذنان افرادی خوش‌صدا و با هر ملیتی که باشند، با تجوید و قواعد تلفظ زبان عربی آشنایند.

معناشناسی

کلمه عربی «مؤذّن» اسم فاعل ثلاثی مزید از ماده «ا-ذ-ن» در لغت به معنای کسی است که مطلبی را آشکارا اعلام کند. در قرآن کریم کلمه «مؤذّن» به همین معنا(=لغوی) به کار رفته است: «وَ نادى‏ أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنا ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قالُوا نَعَمْ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ» (اعراف ۴۴) از سیبویه، ادیب و لغت‌شناس مشهور زبان عربی نقل کرده اند که اذان به معنای اعلام مطلبی با صدای بلند است.[۱] در اصطلاح اسلامی، مؤذّن کسی است که در اول وقت مخصوص نمازهای یومیه، اذان می‌گوید و مردم را از فرارسیدن وقت نماز آگاه می‌کند.

تاریخچه

بلال حبشی، ابومحذوره و عمرو بن ام مکتوم را از مؤذنان پیامبر اسلام (ص) شمرده‌اند.[۲] بنابر روایات شیعه، وقتی پیامبر به معراج رفت، نخستین بار جبرئیل اذان گفت و چون پیامبر از معراج بازگشت، به علی(ع) فرمان داد تا به بلال اذان بیاموزد و بلال نخستین مؤذن اسلام است.[۳] در منابع اسماعیلیه نیز همین ماجرا با اندک اختلافی نقل شده است.[۴]

در روزگار قدیم، شخص مؤذن به مکانی بلند (غالباً بر بام مسجد یا مناره مسجد) می‌رفت و اذان می‌گفت. در دوران اخیر که وسایل صوتی اختراع شده است، صدای مؤذن غالبا از بلندگویی که بر فراز مساجد است پخش می‌شود. در برخی مناطق اسلامی مانند برخی شهرهای ایران کسانی هنگام اذان به بالای بام خانه خویش می‌رفته و اذان می‌گفته‌اند؛ سنتی که در دهه‌های اخیر متروک شده است.[نیازمند منبع]

در مساجد محله‌های شهرهای ایران به صورت یک سنت نانوشته، گاه اذان گفتن، حق شخصی خاص است که سابقه‌ای در گفتن اذان در آن مسجد دارد و تنها در صورتی که او غایب باشد، دیگران اذان می‌گویند.[نیازمند منبع]

مؤذنان ایرانی

در ایران مقام معنوی مؤذنی نزد مردم حرمت بسیاری دارد و مؤذن بودن، ویژگی‌هایی مانند شهرت به تقوا و نظائر آن را لازم دارد. مؤذنان غالباً با قواعد ادای کلمات عربی آشنایند. اذان گویان مشهور ایرانی با دستگاه‌های آواز ایرانی نیز آشنا بوده‌اند.[نیازمند منبع]

مشهورترین مؤذن ایرانی، رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی (درگذشتهٔ ۵ خرداد ۱۳۸۴ش) است که اذان او در آواز بیات ترک و در گوشه روح الارواح نزد ایرانیان و برخی کشورهای اسلامی دیگر بسیار معروف است.[نیازمند منبع]

پانویس

  1. طوسی، التبيان فى تفسير القرآن، ج‏۴، ص۴۰۶.
  2. الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۳۴
  3. نک: کلینی، کافی، ج۳، ص۳۰۲؛ ابن بابویه، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۸۳؛ طوسی، تهذیب، ج۲، ص۲۷۷ و الاستبصار، ج۱، ص۳۰۵-۳۰۶.
  4. قاضی نعمان، ج۱، ص۱۴۳.

منابع

  • ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر.
  • طوسى، محمد بن حسن‏،التبيان فى تفسير القرآن‏، بيروت‏، دار احياء التراث العربى‏، اول‏.