روز تاسوعا
| سوگواری محرم | |
|---|---|
 تابلوی عصر عاشورا یکی از آثار نگارگری محمود فرشچیان | |
| رویدادها | |
| نامههای کوفیان به امام حسین(ع) • نامه امام حسین(ع) به اشراف بصره • روز عاشورا • واقعه کربلا • واقعه عاشورا (از نگاه آمار) • روزشمار واقعه عاشورا • اسیران کربلا | |
| افراد | |
| امام حسین(ع) • علی اکبر • علیاصغر • عباس بن علی • حضرت زینب(س) • سکینه بنت حسین • فاطمه دختر امام حسین • مسلم بن عقیل • شهیدان کربلا • اسیران کربلا | |
| جایها | |
| حرم امام حسین(ع) • تل زینبیه • حرم حضرت عباس(ع) • گودال قتلگاه • بینالحرمین • نهر علقمه | |
| مناسبتها | |
| تاسوعا • عاشورا • دهه محرم • اربعین • دهه صفر | |
| مراسم | |
| مرثیهخوانی • نوحه • تعزیه • روضه • زنجیرزنی • سینهزنی • سقاخانه • سنج و دمام • دسته عزاداری • شام غریبان • تشتگذاری • نخلگردانی • قمهزنی • راهپیمایی اربعین • تابوتگردانی • مراسم تابوت | |
| سال ۶۰ قمری | |
|---|---|
| ۱۵ رجب | مرگ معاویه |
| ۲۸ رجب | خروج امام حسین (ع) از مدینه |
| ۳ شعبان | ورود امام(ع) به مکه |
| ۱۰ رمضان | رسیدن نخستین نامههای کوفیان به امام(ع) |
| ۱۲ رمضان | رسیدن ۱۵۰ نامه از کوفیان به امام(ع) توسط قیس بن مُسْهِر، عبدالرحمان ارحبی و عُمارَة سَلُولی |
| ۱۴رمضان | وصول نامه سران و اهالی کوفه به امام(ع) توسط هانی بن هانی سبیعی و سعید بن عبدالله حنفی |
| ۱۵ رمضان | خروج مسلم از مکه به سوی کوفه |
| ۵ شوال | ورود مسلم بن عقیل به کوفه |
| ۱۱ ذیالقعده | نامه مسلمبن عقیل به امام حسین و دعوت از ایشان برای آمدن به کوفه |
| ۸ ذیحجه | خروج امام حسین(ع) از مکه و قیام مسلم بن عقیل در کوفه |
| ۹ ذیحجه | شهادت مسلم بن عقیل در کوفه |
| سال ۶۱ قمری | |
| ۱ محرم | یاری خواستن امام از عبیدالله بن حر جعفی و عمرو بن قیس در قصر بنیمقاتل |
| ۲ محرم | ورود کاروان امام(ع) به کربلا |
| ۳ محرم | ورود عمر بن سعد به کربلا با سپاه چهار هزار نفری |
| ۶ محرم | یاری خواستن حبیب بن مظاهر از بنی اسد برای یاری امام حسین(ع) و ناکامی او در این مأموریت |
| ۷ محرم | بستن آب بر روی امام حسین(ع) و یارانش و پیوستن مسلم بن عوسجه به امام حسین(ع) |
| ۹ محرم | ورود شمر بن ذی الجوشن به کربلا و اماننامه شمر به فرزندان امالبنین |
| ۹ محرم | اعلام جنگ لشکر عمر سعد به امام(ع) و مهلت خواستن حضرت از عمر سعد |
| ۱۰ محرم | واقعه عاشورا و شهادت امام حسین(ع)، اهل بیت(ع) و یارانش |
| ۱۱ محرم | حرکت اسرا به سوی کوفه و دفن شهدا توسط بنی اسد (از اهل غاضریه) |
| ۱۲ محرم | ورود کاروان اسیران کربلا به کوفه (دفن شهدا بنابر نقلی) |
| ۱۹ محرم | حرکت کاروان اسیران از کوفه به شام |
| ۱ صفر | ورود اهل بیت(ع) و سر امام حسین(ع) به شام |
| ۲۰ صفر | اربعین حسینی و بازگشت اهل بیت امام(ع) به کربلا(بنا به نقلی) و مدینه(به نقل دیگر) |
تاسوعا عنوان روز نهم ماه محرم است[۱] که شیعیان آن روز را به حضرت عباس بن علی(ع) منسوب میدانند و همانند عاشورا به سوگواری و بزرگداشت آن میپردازند.[۲] تاسوعا در فرهنگ شیعی، به سبب رخدادهای روز نهم محرم سال ۶۱ق در کربلا، از جایگاه ویژهای برخوردار است[۳] و این روز در ایران[۴] و برخی کشورهای دیگر از تعطیلات رسمی به شمار میرود.
بنابر گزارشهای تاریخی، در روز تاسوعا شمر بن ذیالجوشن همراه با چهار هزار نفر وارد کربلا شد[۵] و نامهای از عبیدالله بن زیاد خطاب به عمر بن سعد آورد. در این نامه از عمر سعد خواسته شده بود که امام حسین(ع) را به بیعت وادار کند و در صورت امتناع، با ایشان بجنگد؛ همچنین در صورت سرپیچی از فرمان، فرماندهی سپاه از عمر بن سعد، به شمر واگذار میشد.[۶] عمر سعد پس از دریافت نامه، بر اجرای دستور ابنزیاد تأکید کرد و شمر را فرمانده پیادهنظام سپاه خود قرار داد.[۷]
به گفته مورخان، در همین روز، شمر و عبدالله بن ابیالمحل، برادرزاده امالبنین(س)، برای فرزندان امالبنین(س) اماننامهای از عبیدالله بن زیاد دریافت کردند.[۸] براساس گزارشها، این اماننامه به حضرت عباس(ع) و برادرانش عرضه شد، اما آنان آن را نپذیرفتند.[۹] در برخی از گزارشهای تاریخی آمده است[۱۰] آنان ابتدا پاسخی ندادند، اما به دستور امام حسین(ع) با شمر گفتگو کردند. شمر آنان را به پذیرش اماننامه فراخواند، ولی حضرت عباس(ع) و برادرانش ضمن رد آن، اعلام کردند که اماننامهای را که برای آنان باشد، درحالیکه امام حسین(ع) از آن محروم است، نمیپذیرند و اماننامه شمر را نکوهش کردند.[۱۱]
پس از رد اماننامه، سپاه عمر سعد برای آغاز نبرد آماده شد.[۱۲] در این هنگام عمر سعد سپاهیان خود را به جنگ فراخواند.[۱۳] با آشکار شدن نشانههای آغاز درگیری، حضرت زینب(س) موضوع را با امام حسین(ع) در میان گذاشت و امام(ع) حضرت عباس(ع) را مأمور کرد تا علت تحرک سپاه دشمن را جویا شود.[۱۴] حضرت عباس(ع) بههمراه گروهی از یاران امام(ع) نزد سپاه عمر سعد رفت و دریافت که آنان مأمور به بیعت گرفتن یا آغاز جنگ هستند.[۱۵]
امام حسین(ع) از طریق حضرت عباس(ع) درخواست کرد که جنگ تا روز بعد به تأخیر افتد تا آن شب را به نماز، دعا و تلاوت قرآن بپردازند.[۱۶] این درخواست پذیرفته شد و نبرد به روز عاشورا موکول گردید.[۱۷] همچنین در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که در این روز خیمههای امام حسین(ع)، خاندان و یاران ایشان در محاصره قرار گرفت.[۱۸]
تاسوعا در فرهنگ شیعی جایگاه ویژهای یافته و یادآور وفاداری، ایثار و فداکاری حضرت عباس(ع) دانسته شده است.[۱۹] ازاینرو، در آیینهای سوگواری این روز، فضایل و نقش ایشان در حوادث کربلا محور اصلی مرثیهها و عزاداریها است.[۲۰] همچنین برخی آیینهای سنتی مانند شمعگردانی، چهلمنبر، توغگردانی، جریدهگردانی و زارخاک، بهطور ویژه در شب و روز تاسوعا برگزار میشوند.[۲۱]
تصاویر سوگواری روز تاسوعا
-
آیین عزاداری تاسوعای حسینی در شهرستان بم. -
موکب عزادارن حسینیه اعظم زنجان. -
کاروان عزاداران امام حسین(ع) در خمینی شهر. -
مراسم سینه زنی با سنج و دمام در شهرستان بوشهر.
پانویس
- ↑ فیومی، المصباح المنیر، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۷۵؛ طریحی، مجمع البحرین، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۳۰۸.
- ↑ فربد، کتاب ایران (سوگواریهای مذهبی در ایران)، ۱۳۸۵ش، ص۱۳۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید الکوفی، الفتوح، ۱۹۹۱م، ج۵، ص۹۴؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۷۹م، ص۱۸۴.
- ↑ فربد، کتاب ایران (سوگواریهای مذهبی در ایران)، ۱۳۸۵ش، ص۱۳۷.
- ↑ الکوفی، الفتوح، ۱۹۹۱م، ج۵، ص۹۴؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۹۸.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، خامسه ۱، ۱۹۹۳م، ص۴۶۶؛ الکوفی، الفتوح، ۱۹۹۱م، ص۹۴؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۹۸؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۴-۴۱۵؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۸۸؛ مسکویه، تجارب الأمم، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۷۲-۷۳؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵م، ج۴، ص۵۵.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۷۹م، ج۳، ص۱۸۳؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۵؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۸۹؛ مسکویه، تجارب الأمم، ۱۳۷۹ش، ص۷۳؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵م، ص۵۶؛ طبرسی، اعلام الوری بأعلام الهدی، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۵۴.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۵؛ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، مکتبة المفید، ج۱، ص۲۴۶؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵ق، ص۵۶.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۵؛ الکوفی، الفتوح، ۱۹۹۱م، ج۵، ص۹۳-۹۴؛ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، مکتبة المفید، ص۲۴۶؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵ق، ص۵۶.
- ↑ حسنی، عمدة الطالب فی انساب آل ابیطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۲۷؛ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، مکتبة المفید، ص۲۴۶.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۷۹م، ج۳، ص۱۸۴؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۶؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۸۹؛ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، مکتبة المفید، ج۱، ص۲۴۶؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵م، ج۴، ص۵۶.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۷۹م، ص۱۸۴؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۶؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۸۹؛ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، مکتبة المفید، ج۱، ص۲۴۹؛ طبرسی، اعلام الوری بأعلام الهدی، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۵۴؛
- ↑ شعرانی، دمع السجوم، ترجمه نفس المهموم، ۱۳۷۴ق، ص۱۱۳.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۷۹م، ص۱۸۴-۱۸۵؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۶-۴۱۸ و الکوفی، الفتوح، ۱۹۹۱م، ج۵، ص۹۷- ۹۸. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۹۰؛ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، مکتبة المفید، ج۱، ص۲۴۹-۲۵۰؛ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ص۷۳- ۷۴.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۷۹م، ص۱۸۴-۱۸۵؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۶-۴۱۸ و الکوفی، الفتوح، ۱۹۹۱م، ج۵، ص۹۷- ۹۸. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۹۰؛ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، مکتبة المفید، ج۱، ص۲۴۹-۲۵۰؛ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ص۷۳- ۷۴.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۷؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۹۱ و ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵ق، ص۵۷.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، دار التراث، ج۵، ص۴۱۷؛ الکوفی، الفتوح، ۱۹۹۱م، ص۹۸ و ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵ق، ص۵۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۴۷.
- ↑ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۱.
- ↑ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۱.
- ↑ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۱.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۹۶۵م.
- ابناعثم کوفی، محمد بن علی، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الأضواء، چاپ اول، ۱۹۹۱م.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد بن صامل السلمی، طائف، مکتبة الصدیق، چاپ اول، ۱۹۹۳م.
- ابنشهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آلابیطالب علیهمالسلام، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
- ابنعبد ربه، احمد بن محمد، العقد الفرید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۷ق.
- ابنعنبه، احمد بن علی، عمدة الطالب فی انساب آل ابیطالب، قم، انصاریان، ۱۴۱۷ق.
- اخطب خوارزم، موفق بن احمد، مقتل الحسین(ع)، تحقیق و تعلیق محمد السماوی، قم، مکتبة المفید، بیتا.
- بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق احسان عباس، بیروت، جمعیة المستشرقین الامانیه، ۱۹۷۹م.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آلالبیت علیهمالسلام لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، اَلاِرشاد فی معرفةِ حُجَجِ اللهِ علی العباد، تحقیق و تصحیح مؤسسه آلالبیت، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی، تهران، اسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۹۰ق.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث.
- طریحی، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین، تحقیق سید احمد حسینی، تهران، مرتضوی، چاپ سوم، ۱۴۱۶ق.
- فربد، محمدصادق، کتاب ایران (سوگواریهای مذهبی در ایران)، انتشارات بین المللی الهدی، تهران، ۱۳۸۵ش.
- فیومی، أحمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، تهران، اسلامیه، بیتا.
- مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، ۱۳۷۹ش.
- مظاهری، محسنحسام، فرهنگ سوگ شیعی، تهران، خیمه، ۱۳۹۵ش.
پیوند به بیرون
