ام‌البنین

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ام البنین)
پرش به: ناوبری، جستجو
فاطمه بنت حزام
زادروز ؟
درگذشت ۱۳ جمادی الثانی
آرامگاه مدینه، قبرستان بفیع
محل زندگی مدینه
تأثیرگذاران پیامبر اکرم(ص)
علی بن ابی طالب(ع)
تأثیرپذیرفتگان حضرت عباس(ع)
لقب ام البنین
دین اسلام
مذهب شیعه
خویشاوندان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع)

فاطمه بنت حِزام مشهور به اُمّ البَنین، از همسران امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) و از شخصیت‌های محترم در میان شیعیان است. او مادر حضرت عباس(ع) و سه پسر دیگر به نام‌های عبدالله، جعفر و عثمان است که هر چهار تن در روز عاشورا به شهادت رسیدند.از آنجا که او مادر چهار پسر بود، به‌ ام البنین مشهور شد.

پس از واقعه کربلا، ام البنین برای امام حسین (ع) و فرزندانش سوگواری می‌کرد به طوری که دشمنان اهل بیت(ع) نیز با او همنوا می‌شدند. مدفن ام البنین در قبرستان بقیع است .


نسب و درگذشت

پدر ام البنین ابوالمجْل حزّام بن خالد، از قبیله بنی کلاب[۱] و مادرش لیلی یا ثمامه دختر سهیل بن عامر بن مالک است.[۲]

از تاریخ وفات ام البنین اطلاع دقیقی در دست نیست. معروف است که روز ۱۳جمادی الثانی سالروز رحلت او است.[نیازمند منبع] پیکر او دربقیع مدفون است.

ازدواج با حضرت علی(ع)

سال‌ها پس از وفات حضرت فاطمه(ع)، امام علی(ع) با برادرش عقیل که در نسب شناسی عرب شهره بود، درباره انتخاب همسری که اصیل باشد و فرزندانی دلیر و جنگاور بیاورد، مشورت کرد و عقیل، فاطمه بنت حزام بن خالد را پیشنهاد کرد و گفت در میان عرب دلیرتر از مردان بنی کلاب دیده نشده‌اند و علی(ع) با او ازدواج کرد.[۳]

ثمرۀ این ازدواج ۴ پسر به نام‌های عباس، عبدالله، جعفر و عثمان بود. این ۴ تن به شجاعت و دلیری مشهور بودند و از این رو فاطمه را ام البنین [= مادر پسران] نامیدند. هر چهار فرزند ام البنین در کربلا در کنار برادر و پیشوای خود امام حسین(ع) به شهادت رسیدند.[۴]

گفته‌اند او پس از چندی به امام علی (ع) پیشنهاد کرد به جای فاطمه، که اسم اصلی‌اش بود، او را ام البنین صدا زنند، تا حسنین(ع) از ذکر نام فاطمه توسط حضرت علی(ع) به یاد مادرشان، فاطمه زهرا(س) نیفتاده و خاطرات تلخ گذشته در ذهنشان تداعی نگردد.[نیازمند منبع]

ام البنین بعد از واقعه کربلا

ام البنین در واقعه کربلا حضور نداشت. هنگامی که کاروان اسیران کربلا وارد مدینه می‌شد، شخصی خبر شهادت فرزندانش را به او داد؛ ولی او گفت : از حسین(ع) برایم بگویید. ام البنین وقتی شنید ۴ فرزندش همراه امام حسین(ع) کشته شده‌اند، گفت :‌ای کاش فرزندانم و تمامی آنچه در زمین است فدای حسین می‌شد و او زنده می‌ماند. این سخنِ او را دلیل اخلاص کامل او به اهل بیت و امام حسین(ع) دانسته‌اند.[۵]

آورده‌اند که حضرت زینب(س) پس از ورود به مدینه به دیدار ام البنین رفت و شهادت فرزندانش را به او تعزیت گفت[۶]

جایگاه قبرها در بقیع
  • سوگواری ام البنین برای فرزندان

ام البنین پس از باخبر شدن از شهادت فرزندانش، هر روز با نوه‌اش عبیدالله (فرزند عباس) به قبرستان بقیع می‌رفت و در آنجا اشعاری که خود سروده بود، می‌خواند و دردمندانه می‌نالید و می‌گریست. اهل مدینه گرد ایشان جمع می‌شدند و با او در گریستن همنوا می‌شدند. حتی گفته‌اند مروان بن حکم نیز با آنان همراه می شد و می‌گریست.[۷] او در رثای حضرت عباس(ع) این اشعار را سروده بود و می‌خواند:

یا من رَاَی العباس کرّ علی جماهیر النقد
و وراه من ابـنـاء حیدر کل لیث ذی لبد
انبئّت اَنّ ابنی اصیب براسه مقطوع ید
ویلی علی شبلی اما ل براسه ضرب العمد
لو کان سیفک فی ید یک لما دنا منه احد[۸]

«‌ای کسی که عباس را دیدی که بر دشمن حمله می‌کرد و فرزندان حضرت علی(ع) پشت سر او بودند. می‌گویند دست فرزندم قطع شده و بر سرش عمود فرود آمده. اگر شمشیرت را در دست داشتی کسی به تو نزدیک نمی‌شد»[۹]

او را ادیب و شاعری فصیح و اهل فضل و دانش دانسته‌اند.[۱۰]

سخن بزرگان درباره‌ ام البنین

زین‏ الدین عاملی، معروف به شهید ثانی درباره حضرت ام ‏البنین(ع) می‌‏گوید: «ام ‏البنین از بانوان با معرفت و پر فضیلت بود. نسبت به خاندان نبوت، محبت و دلبستگی خالص و شدید داشت و خود را وقف خدمت به آن‏ها کرده بود. خاندان نبوت نیز برای او جایگاه والایی قائل بودند و به او احترام ویژه میگذاشتند. در روزهای عید، به احترام او به محضرش می‌رفتند و به ایشان ادای احترام می‌کردند.»[۱۱]

مزار ام النین در قبرستان بقیع

سید محمود حسینی شاهرودی (متوفی ۱۷ شعبان ۱۳۹۴ هجری قمری) گوید: «من در مشکلات، صد مرتبه صلوات برای مادر حضرت ابوالفضل العباس(ع)، ام البنین(ع)، می‌فرستم و حاجت می‌گیرم.»[۱۲]

سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه می‌نگارد: «ام البنین(ع) شاعری خوش بیان و از خانواده‌ای اصیل و شجاع بود.»[۱۳]

مقرم می‌گوید: «ام البنین از بانوان با فضیلت به شمار می‌رفت. وی حق اهل بیت را خوب می‌شناخت و در محبت و دوستی با آنان خالص بود و متقابلا خود در میان آنان جایگاه بلند و مقام ارجمندی داشت.»[۱۴]

علی محمد علی دُخَیل، نویسنده معاصر عرب در وصف این بانوی بزرگوار می‌‏نویسد: «عظمت این زن (ام البنین) در آن‏جا آشکار می‌‏شود که وقتی خبر شهادت فرزندانش را به او می‌‏دهند، به آن توجه نمی‌کند، بلکه از سلامت حضرت امام حسین(ع) می‌‏پرسد؛ گویی امام حسین(ع) فرزندِ اوست نه آنان.»[۱۵]

باقر شریف قرشی؛ نویسنده کتاب عباس بن علی، رائد الکرامة در فضیلت حضرت ام البنین(ع) می‌نویسد: «در تاریخ دیده نشده است که زنی نسبت به فرزندان هووی خود محبتی خالصانه ورزد و آنان را بر فرزندان خویش پیش‌تر بدارد، جز این بانوی پاک؛ یعنی ام البنین(ع).»[۱۶]

پانویس

  1. طبری، تاریخ، ج۴، ص۱۱۸.
  2. ابن عنبه، عمدة الطالب،‌ ص۳۵۶؛ غفاری، تعلیقات بر مقتل الحسین، ص۱۷۴.
  3. ابن عنبه، عمدة الطالب، ص۳۵۷.
  4. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۸۲ -۸۴؛ ابن عنبه، عمدة الطالب، ص۳۵۶؛ حسّون، اعلام النساء المؤمنات، ص۴۹۶.
  5. حسون، اعلام النساء المؤمنات، ص۴۹۶-۴۹۷؛ محلاتی، ریاحین الشریعه، ج۳، ص۲۹۳.
  6. موسوی، قمر بنی‌هاشم، ص۱۶.
  7. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۸۵.
  8. شبر، ادب الطف، ج۱، ص۷۱.
  9. محلاتی، ریاحین الشریعه، ج۳، ص۲۹۴ و تنقیح المقال، ج۳، ص۷۰
  10. حسون، اعلام النساء المؤمنات، ص۴۹۶-۴۹۷.
  11. ستاره درخشان مدینه حضرت ام البنین، ص۷.
  12. چهره درخشان قمر بنی هاشم ابوالفضل العباس(ع)، ج۱، ص۴۶۴.
  13. اعیان الشیعه، ج۸، ص۳۸۹.
  14. مقرم،العباس(ع)، ص۱۸.
  15. دخیل، العباس(ع)، ص۱۸.
  16. شریف قرشی، العباس بن علی، ص۲۳.

منابع

  • ابن عنبه، احمد، عمدة الطالب، نجف، ۱۳۸۱ق /۱۹۶۱م.
  • اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، به کوشش احمد صقر، قاهره، ۱۳۶۸ق /۱۹۴۹م.
  • حسون، محمد و ام علی مشکور، اعلام النساء المؤمنات، تهران،۱۴۱۱ق.
  • دُخَیّل، علی محمد علی، العباس بن امیرالمؤمنین علیه‌السلام، لبنان ـ بیروت، مؤسسة اهل البیت، ۱۴۰۱ ه. ق.
  • شبر، جواد، أدب الطف أو شعراء الحسین علیه‌السلام من القرن الأول الهجری حتی القرن الرابع عشر، دار المرتضی، بیروت.
  • شریف القرشی، باقر، العباس بن علی، رائد الکرامة و الفداء فی الاسلام،، دار الکتاب الاسلامی، ص۲۳، برگرفته از: ام البنین؛ نماد از خود گذشتگی.
  • طبری، تاریخ، ناشر مکتبه ارومیه، ارومیه.
  • غفاری، حسن، تعلیقات بر مقتل الحسین ابومخنف، قم، ۱۳۶۴ش.
  • محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعة، تهران، ۱۳۶۴ش.
  • موسوی مقرم، عبدالرزاق، قمر بنی هاشم، نجف، ۱۳۶۹ق / ۱۹۵۰م.