مقاله قابل قبول
استناد ناقص

ام‌البنین

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ام البنین)
پرش به: ناوبری، جستجو
فاطمه بنت حزام
زادروز ؟
درگذشت ۱۳ جمادی الثانی
آرامگاه مدینه، قبرستان بفیع
محل زندگی مدینه
لقب ام البنین
دین اسلام
مذهب شیعه
خویشاوندان امیرالمؤمنین(ع)، عباس بن علی

فاطمه بنت حِزام مشهور به اُمّ البَنین، از همسران امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع) و از شخصیت‌های محترم در نزد شیعیان است. او مادر حضرت عباس، عبدالله، جعفر و عثمان است که هر چهار تن در روز عاشورا به شهادت رسیدند.از آنجا که او مادر چهار پسر بود، به‌ ام‌البنین مشهور شد.

پس از واقعه کربلا، ام البنین برای امام حسین (ع) و فرزندانش سوگواری می‌کرد به طوری که دشمنان اهل بیت(ع) نیز با او همنوا می‌شدند. مدفن ام البنین در قبرستان بقیع است .

نسب و درگذشت

پدر ام البنین ابوالمجْل حِزام بن خالد، از قبیله بنی کلاب[۱] و مادرش لیلی یا ثمامه دختر سهیل بن عامر بن مالک است.[۲]

از تاریخ وفات ام البنین اطلاع دقیقی در دست نیست. معروف است که روز ۱۳جمادی‌الثانی سالروز رحلت او است. پیکر او دربقیع مدفون است.[۳]

ازدواج با حضرت علی(ع)

سال‌ها پس از شهادت حضرت فاطمه(ع)، امام علی(ع) با برادرش عقیل که در نسب‌شناسی عرب شهره بود، درباره انتخاب همسری که اصیل باشد و فرزندانی دلیر و جنگاور بیاورد، مشورت کرد و عقیل، فاطمه بنت حزام را پیشنهاد کرد و علی(ع) با او ازدواج کرد.[۴]

گفته‌اند پس از چندی که از ازدواج او با حضرت علی می‌گذشت به امام علی (ع) پیشنهاد کرد او را به نام اصلی‌اش که فاطمه بود، صدا نزند، تا حسنین(ع) با شنیدن نام فاطمه به یاد مادرشان نیفتند و خاطرات تلخ گذشته در ذهنشان تداعی نگردد. از این رو امام علی او را ام‌البنین [= مادر پسران] نامید.[۵]

ثمرۀ این ازدواج ۴ پسر به نام‌های عباس، عبدالله، جعفر و عثمان بود. هر چهار فرزند ام البنین در کربلا در رکاب امام حسین(ع) به شهادت رسیدند.[۶]

ام البنین بعد از واقعه کربلا

ام البنین در واقعه کربلا حضور نداشت. هنگامی که کاروان اسیران کربلا وارد مدینه شد، شخصی خبر شهادت فرزندانش را به او داد؛ اما او گفت : از حسین(ع) برایم بگویید. ام البنین وقتی خبر شهادت چهار فرزندش و امام حسین را شنید، گفت :‌ای کاش فرزندانم و تمامی آنچه در زمین است فدای حسین می‌شد و او زنده می‌ماند. این سخنِ او را دلیل اخلاص کامل او به اهل بیت و امام حسین(ع) دانسته‌اند.[۷]

آورده‌اند که حضرت زینب(س) پس از ورود به مدینه به دیدار ام‌البنین رفت و شهادت فرزندانش را به او تعزیت گفت[۸]

جایگاه قبرها در بقیع
  • سوگواری ام البنین برای فرزندان

ام البنین پس از باخبر شدن از شهادت فرزندانش، هر روز با نوه‌اش عبیدالله (فرزند عباس) به قبرستان بقیع می‌رفت و در آنجا اشعاری که خود سروده بود، می‌خواند و می‌گریست. اهل مدینه گرد ایشان جمع می‌شدند و با او در گریستن همنوا می‌شدند. حتی گفته‌اند مروان بن حکم نیز با آنان همراه می‌شد.[۹]

ام البنین را ادیب و شاعری فصیح و اهل فضل و دانش دانسته‌اند.[۱۰] که در رثای حضرت عباس(ع) این اشعار را سروده بود و می‌خواند:

یا من رَاَی العباس کرّ علی جماهیر النقد
و وراه من ابـنـاء حیدر کل لیث ذی لبد
انبئت اَنّ ابنی اصیب براسه مقطوع ید
ویلی علی شبلی اما ل براسه ضرب العمد
لو کان سیفک فی ید یک لما دنا منه احد[۱۱]
ای کسی که عباس را دیدی که بر دشمن حمله می‌کرد و فرزندان حضرت علی(ع) پشت سر او بودند. می‌گویند دست فرزندم قطع شده و بر سرش عمود فرود آمده. اگر شمشیرت را در دست داشتی کسی به تو نزدیک نمی‌شد»[۱۲]

جایگاه ام البنین نزد شیعیان

مزار ام البنین در قبرستان بقیع

عالمان شیعه شجاعت، فصاحت و علاقه ام‌البنین به اهل بیت به‌ویژه امام حسین را ستوده و از او به نیکی و بزرگی یاد کرده‌اند.[۱۳] به گفته شهید ثانی و مقرم ام‌البنین نسبت به خاندان پیامبر، محبت شدیدی داشت و خود را وقف خدمت به آنان کرده بود. اهل بیت نیز برای او احترام ویژه قائل بودند و در روزهای عید، به احترام به او نزد او می‌رفتند.[۱۴] باقر شریف قرشی نیز گفته است در تاریخ زنی همچون ام‌البنین دیده نشده که نسبت به فرزندان هووی خود محبتی خالصانه ورزد و آنان را بر فرزندان خویش مقدم بدارد.[۱۵]

سید محمود حسینی شاهرودی (متوفی ۱۳۹۴ق) گفته است من در مشکلات، برای ام‌البنین صد مرتبه صلوات می‌فرستم و حاجت می‌گیرم.[۱۶]

تک نگاری

ستاره درخشان مدینه: حضرت ام البنین(س) همسر باوفای امیر المومنین (ع)، علی ربانی خلخالی، قم، مکتب الحسین، ۱۳۷۸ش. این اثر به زبان عربی با عنوان ام البنین النجم الساطع فی مدینه النبی الامین ، توسط سید علی جمال اشرف ، قم، دارالکتب اسلامی ۲۰۰۳م چاپ شده است.

پانویس

  1. طبری، تاریخ، مکتبه ارومیه، ج۴، ص۱۱۸.
  2. ابن عنبه، عمدة الطالب،‌ ۱۳۸۱ق، ص۳۵۶.
  3. ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم،‌ ۱۳۷۶ش، ج۲، ص۷۶.
  4. ابن عنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۱ق، ص۳۵۷.
  5. ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم،‌ ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۶۹.
  6. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۶۸ق، ص۸۲ -۸۴؛ ابن عنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۱ق، ص۳۵۶؛ حسّون، اعلام النساء، ۱۴۱۱ق، ص۴۹۶.
  7. حسون، اعلام النساء، ۱۴۱۱ق، ص۴۹۶-۴۹۷؛ محلاتی، ریاحین الشریعه، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۲۹۳؛ ر.ک . دخیل، العباس، ۱۴۰۱ق، ص۱۸.
  8. موسوی، قمر بنی‌هاشم، ص۱۶.
  9. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۶۸ق، ص۸۵.
  10. حسون، اعلام النساء، ۱۴۱۱ق، ص۴۹۶-۴۹۷.
  11. شبر، ادب الطف، دارالمرتضی، ج۱، ص۷۱.
  12. محلاتی، ریاحین الشریعه، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۲۹۴.
  13. دخیل، العباس(ع)، ۱۴۰۱ق، ص۱۸.
  14. ستاره درخشان مدینه حضرت ام البنین، ص۷؛ مقرم، العباس، ۱۳۶۹ق، ص۱۸.
  15. شریف قرشی، العباس بن علی، دارالکتاب الاسلامی، ص۲۳.
  16. چهره درخشان قمر بنی هاشم ابوالفضل العباس(ع)، ج۱، ص۴۶۴.

منابع

  • ابن عنبه، احمد، عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱م.
  • اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، به کوشش احمد صقر، قاهره، ۱۳۶۸ق/۱۹۴۹م.
  • حسون، محمد و ام‌علی مشکور، اعلام النساء المؤمنات، تهران، ۱۴۱۱ق.
  • دُخَیّل، علی محمد علی، العباس بن امیرالمؤمنین علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة اهل البیت، ۱۴۰۱ق.
  • ربانی خلخالی، علی، چهره درخشان قمر بنی هاشم ابوالفضل العباس، قم، مکتب الحسین، ۱۳۷۶ش.
  • شبر، جواد، أدب الطف أو شعراء الحسین علیه‌السلام من القرن الأول الهجری حتی القرن الرابع عشر، بیروت، دارالمرتضی.
  • شریف القرشی، باقر، العباس بن علی، رائد الکرامة و الفداء فی الاسلام، دارالکتاب الاسلامی.
  • طبری، تاریخ، ناشر مکتبه ارومیه، ارومیه.
  • محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعة، تهران، ۱۳۶۴ش.
  • موسوی مقرم، عبدالرزاق، قمر بنی هاشم، نجف، ۱۳۶۹ق/۱۹۵۰م.