دعای دوم صحیفه سجادیه

دعای دوم صحیفه سجادیه، از دعا‌های صحیفه سجادیه امام سجاد(ع). این دعا در ۲۶ فراز تنظیم شده و موضوع اصلی آن درود بر نبی مکرّم اسلام، محمد(ص) است.

آموزه‌های دعا

موضوع اصلی دعای دوم صحیفه سجادیه درود و سلام بر پیامبر اسلام(ص)، بیان ویژگی‌های او و همچنین اشاره به تلاش‌ها و تحمل سختی‌ها توسط ایشان در راه دعوت مردم به سوی حق و دین اسلام است. برخی از آموزه‌های این دعا که در ۲۶ فراز از امام سجاد(ع) صادر شده است، در ادامه اشاره می‌شود:

• حمد خدا به دلیل منت نهادن بر مسلمانان با بعثت آخرین رسول الهی؛
• قدرت خدا بر انجام هر کاری هرچند برزگ باشد و پنهان نبودن هیچ چیزی از او هرچند کوچک باشد؛
• پیامبر اسلام(ص) خاتم همه پیامبران و اسلام خاتم همه ادیان؛
• شهادت امام بر اعمال امت (علم امام بر خُرد و کلان رفتار ما)؛
• توصیف حضرت محمد(ص) (امین وحی، بزرگوارتر از تمام خلق، برگزیده در میان بندگان، پیشوای رحمت، قافله‏‌سالار خوبی‌ها و کلید برکت)؛
• تلاش و کوشش پیامبر(ص) در راه دعوت مردم به سوی حق و اجرای فرمان خدا و تحمل سختی‌ها در این راه (به خطر افتادن جانش، درگیری با نزدیکان و قبیله‌اش به علّت انکار حق، نزدیک‌کردن دورترین مردم به خود را به‏ خاطر قبول دین، هجرت به دیار غربت، جنگ با دشمنان خدا و ...)؛
• درخواست جایگاهی رفیع در بهشت برای پیامبر(ص)؛
• قبولی شفاعت پیامبر(ص) برای اهل بیت پاکیزه‌اش و مؤمنان امتش؛
• قطعی بودن وعده الهی به مؤمنان.

شرح‌ها

در شرح‌های صحیفه سجادیه، دعای دوم در ضمن فرازهایی شرح داده شده است. حسین انصاریان در کتاب دیار عاشقان در جلد دوم به صورت مفصل به شرح این دعا پرداخته است. این دعا همچنین در کتاب شهود و شناخت اثر محمدحسن ممدوحی کرمانشاهی، اسرار خاموشان نوشته محمدتقی خلجی و چند کتاب دیگر به زبان فارسی شرح داده شده است. این دعا همچنین توسط محمد سلطانی مرادی در کتاب «سیمای پیامبر اعظم در صحیفه سجادیه» و سید جواد هاشمی نژاد در کتاب «محمد راز آفرینش» و همچنین در مقاله «سیمای پیامبر اعظم در صحیفه سجادیه» توسط سید علی سجادزاده شرح شده است.

دعای دوم صحیفه سجادیه همچنین در کتاب‌هایی مانند فی ظلال الصحیفه السجادیه اثر محمد جواد مغنیه، ریاض العارفین تألیف محمد بن محمد دارابی و برخی کتب دیگر از جمله آفاق الروح نوشته سید محمدحسین فضل الله و ریاض السالکین فی شرح صحیفه سید الساجدین اثر سید علیخان حسینی به زبان عربی شرح شده است. کلمات و واژه‌های این دعا هم در شروح لغوی مانند کتاب تعلیقات علی الصحیفه السجادیه اثر فیض کاشانی، توضیح داده شده است.

متن و ترجمه دعا

دعای دوم صحیفه سجادیه

مـتـن

ترجمه

وَ كَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ بَعْدَ هَذَا التَّحْمِيدِ فِي الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: (۱) وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی مَنَّ عَلینَا بِمُحَمَّدٍ نَبِیهِ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ دُونَ الْأُمَمِ الْمَاضِیةِ وَ الْقُرُونِ السَّالِفَةِ، بِقُدْرَتِهِ الَّتِی لَا تَعْجِزُ عَنْ شَی‏ءٍ وَ إِنْ عَظُمَ، وَ لَا یفُوتُهَا شَی‏ءٌ وَ إِنْ لَطُفَ. (۲) فَخَتَمَ بِنَا عَلَی جَمِیعِ مَنْ ذَرَأَ، وَ جَعَلَنَا شُهَدَاءَ عَلَی مَنْ جَحَدَ، وَ کثَّرَنَا بِمَنِّهِ عَلَی مَنْ قَلَّ. (۳) اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ أَمِینِک عَلَی وَحْیک، وَ نَجِیبِک مِنْ خَلْقِک، وَ صَفِیک مِنْ عِبَادِک، إِمَامِ الرَّحْمَةِ، وَ قَائِدِ الْخَیرِ، وَ مِفْتَاحِ الْبَرَکةِ. (۴) کمَا نَصَبَ لِأَمْرِک نَفْسَهُ (۵) وَ عَرَّضَ فِیک لِلْمَکرُوهِ بَدَنَهُ (۶) وَ کاشَفَ فِی الدُّعَاءِ إِلَیک حَامَّتَهُ (۷) وَ حَارَبَ فِی رِضَاک أُسْرَتَهُ (۸) وَ قَطَعَ فِی إِحْیاءِ دِینِک رَحِمَهُ. (۹) وَ أَقْصَی الْأَدْنَینَ عَلَی جُحُودِهِمْ (۱۰) وَ قَرَّبَ الْأَقْصَینَ عَلَی اسْتِجَابَتِهِمْ لَک. (۱۱) وَ وَالَی فِیک الْأَبْعَدِینَ (۱۲) وَ عَادَی فِیک الْأَقْرَبِینَ (۱۳) و أَدْأَبَ نَفْسَهُ فِی تَبْلِیغِ رِسَالَتِک (۱۴) وَ أَتْعَبَهَا بِالدُّعَاءِ إِلَی مِلَّتِک. (۱۵) وَ شَغَلَهَا بِالنُّصْحِ لِأَهْلِ دَعْوَتِک (۱۶) وَ هَاجَرَ إِلَی بِلَادِ الْغُربَةِ، وَ مَحَلِّ النَّأْی عَنْ مَوْطِنِ رَحْلِهِ، وَ مَوْضِعِ رِجْلِهِ، وَ مَسْقَطِ رَأْسِهِ، وَ مَأْنَسِ نَفْسِهِ، إِرَادَةً مِنْهُ لِإِعْزَازِ دِینِک، وَ اسْتِنْصَاراً عَلَی أَهْلِ الْکفْرِ بِک. (۱۷) حَتَّی اسْتَتَبَّ لَهُ مَا حَاوَلَ فِی أَعْدَائِک (۱۸) وَ اسْتَتَمَّ لَهُ مَا دَبَّرَ فِی أَوْلِیائِک. (۱۹) فَنَهَدَ إِلَیهِمْ مُسْتَفْتِحاً بِعَوْنِک، وَ مُتَقَوِّیاً عَلَی ضَعْفِهِ بِنَصْرِک (۲۰) فَغَزَاهُمْ فِی عُقْرِ دِیارِهِمْ. (۲۱) وَ هَجَمَ عَلَیهِمْ فِی بُحْبُوحَةِ قَرَارِهِمْ (۲۲) حَتَّی ظَهَرَ أَمْرُک، وَ عَلَتْ کلِمَتُک، «وَ لَوْ کرِهَ الْمُشْرِکونَ‏». (۲۳) اللَّهُمَّ فَارْفَعْهُ بِمَا کدَحَ فِیک إِلَی الدَّرَجَةِ الْعُلْیا مِنْ جَنَّتِک (۲۴) حَتَّی لَا یسَاوَی فِی مَنْزِلَةٍ، وَ لَا یکافَأَ فِی مَرْتَبَةٍ، وَ لَا یوَازِیهُ لَدَیک مَلَک مُقَرَّبٌ، وَ لَا نَبِی مُرْسَلٌ. (۲۵) وَ عَرِّفْهُ فِی أَهْلِهِ الطَّاهِرِینَ وَ أُمَّتِهِ الْمُؤْمِنِینَ مِنْ حُسْنِ الشَّفَاعَةِ أَجَلَّ مَا وَعَدْتَهُ (۲۶) یا نَافِذَ الْعِدَةِ، یا وَافِی الْقَوْلِ، یا مُبَدِّلَ السَّیئَاتِ بِأَضْعَافِهَا مِنَ الْحَسَنَاتِ إِنَّک‏ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ‏.

دعای آن حضرت پس از این ستایش در درود بر رسول خدا: (۱) سپاس خدایی را که بر ما منّت نهاد به وجود محمّد(ص) در میان امّت‏‌های گذشته و قرون سپری‌شده، به قدرت و توانی که از هیچ چیز هرچند بزرگ، ناتوان نباشد و هیچ چیز هرچند کوچک از نظرش نهان نماند. (۲) و ما را خاتم همه امّت‌ها قرار داد و بر منکران حق و حقیقت گواه گرفت، و ما را از باب ایثار نعمت بر آنان که‌اندک بودند فزونی بخشید. (۳) بارالها پس درود فرست بر محمد که امین وحی تو و بزرگوارتر از تمام خلق تو و بنده پسندیده در میان عبادِ توست، آن پیشوای رحمت، و قافله‏‌سالار خوبی، و کلید برکت، (۴) چنان که او جان خویش را برای اجرای فرمان تو به زحمت انداخت (۵) و در راه تو بدنش را هدف ناراحتی قرار داد (۶) و در دعوت به سوی تو با نزدیکانش در افتاد (۷) و برای خشنودی تو با قبیله خود جنگید (۸) و در راه احیای دینت رشته خویشاوندی خود را گسیخت (۹) و نزدیک‌ترین بستگان خود را به علّت انکار حق از خویش دور کرد، (۱۰) و دورترین مردم را به‏ خاطر قبول دین تو به خود نزدیک فرمود، (۱۱) و محض‏ تو با دورترین مردم دوستی کرد، (۱۲) و با نزدیکترین آنان دشمنی نمود (۱۳) و جانش را در رساندن پیام تو خسته کرد (۱۴) و به جهت فراخواندن مردم به آیین تو به زحمت افکند، (۱۵) و به نصیحت نمودن پذیرندگانِ دعوتت مشغول ساخت، (۱۶) تا آنجا که به دیار غربت و محل دور از اهل و عشیره و مرکز سکونت و نشو و نما و تولّد و آرامگاه جانش هجرت نمود. خواست او این بود که دین تو را عزیز کند و علیه کافران یاری جوید، (۱۷) تا جایی که هر چه درباره دشمنانت اراده کرده بود با پایداری به دست آورد (۱۸) و آنچه در مورد عاشقانت تدبیر نموده بود انجام گرفت. (۱۹) پس در حالی که از تو کمک می‏‌خواست، و در ضعف خود از تو نیرو می‏‌گرفت به ‏جنگ کافران برخاست (۲۰) و تا پایان برنامه در پایگاه دیارشان مبارزه نمود (۲۱) و در میان قرارگاهشان بر آنان هجوم برد، (۲۲) تا فرمانت آشکار و کلمه‏‌ات برتری یافت، گرچه مشرکان‏ را خوشایند نبود. (۲۳) بارالها مرتبه‏ او را به ‏سبب زحماتی‏ که در راه تو کشید به بالاترین درجات بهشت بالا بر، (۲۴) تا اندازه‌‏ای که هیچ کس در هیچ مقام و منزلت با او یکسان نباشد، و در هیچ مرتبه با حضرتش برابر نگردد، و در آستانت هیچ ملک مقرب و پیامبر مرسل با او برابری نکند، (۲۵) و قبول شفاعتش را در اهل بیت پاکیزه‏‌اش و مؤمنان از امّتش بیش از آنچه به‏ او وعده فرموده‏‌ای به او اعلام فرما. (۲۶) ای خدایی که وعده‏‌ات نافذ است،‌ای آن که عهدت وفاست،‌ای مولایی که بدی‌ها را به چندین برابر به خوبی‌ها تبدیل می‏‌کنی، همانا که تو صاحب فضل عظیمی.

پانویس

الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود

منابع

• انصاریان، حسین، دیار عاشقان: تفسیر جامع صحیفه سجادیه، چ۳، تهران: پیام آزادی، ۱۳۷۴ش.
• جزائری، عزالدین، شرح الصحیفه السجادیه، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۲ق.
• حسینی مدنی، سید علیخان، ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدین، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۹ق.
• خلجی، محمدتقی، اسرار خاموشان، قم: پرتو خورشید، ۱۳۸۳ش.
• شفیع حسینی، محمدباقر، حل لغات الصحیفه السجادیه، مشهد: تاسوعا، ۱۴۲۰ق.
• فضل‌الله، سید محمدحسین، آفاق الروح، ۲ج، بیروت: دارالمالک، ۱۴۲۰ق.
• فهری، سیداحمد، شرح و ترجمه صحیفه سجادیه، تهران: اسوه، ۱۳۷۵ش.
• فیض کاشانی، محمدبن مرتضی، تعلیقات علی الصحیفه السجادیه، تهران: مؤسسه البحوث و التحقیقات الثقافیه، ۱۴۰۷ق.
• مغنیه، محمدجواد، فی ظلال الصحیفه السجادیه، چ۴، قم: دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۸ق.
• ممدوحی کرمانشاهی، حسن، شهود و شناخت: ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، با مقدمه آیت‌الله جوادی آملی، چ۲، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۵ش.

پیوند به بیرون

• «از زلال صحیفه سجادیه، شرح دعای دوم»، نعمت اله یوسفیان
• متن و صوت دعاهای صحیفه سجادیه