عجل فرجهم
عَجِّل فَرَجَهم به معنای «فرج آنان را نزدیک گردان»، دعایی است که در برخی روایات پس از صلوات بر پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) آمده است. شیعیان این عبارت را بهعنوان دعایی برای گشایش در امور اهلبیت(ع) و در برخی کاربردها به معنای دعا برای ظهور امام مهدی(عج) به کار میبرند.
در روایات، این عبارت و صورتهای مشابه آن از پیامبر(ص) و امام علی(ع) نقل شده است. در برخی روایات نیز برای گفتن آن در زمانهایی خاص، آثاری مانند دیدار قائم آلمحمد و قرار گرفتن در شمار یاران او ذکر شده است. فقیهان شیعه گفتن عجل فرجهم پس از صلوات تشهد نماز را با شرایطی جایز دانستهاند؛ هرچند درباره تکرار مداوم آن در تشهد دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
معنا و کاربرد
عَجِّلْ فَرَجَهم به معنای فرَج آنان را نزدیک بگردان، ذکری است که در برخی روایات شیعه، پس از صلوات بر پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) آمده است.[۱] همراه کردن این دعا با صلوات را به نزدیکتر بودن آن به استجابت نسبت دادهاند.[۲] واژه «فَرَج» به معنای گشایش و برطرفشدن اندوه و گرفتاری است.[۳] عجل فرجهم در کاربردهای روایی و دعایی گاه به معنای درخواست گشایش در امور پیامبر(ص)، اهلبیت(ع) و مؤمنان و گاه در ارتباط با ظهور امام مهدی(عج) به کار رفته است.[۴]
در برخی دعاها، این عبارت با صورتهای دیگری مانند «عَجِّلْ فَرَجَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ» (فرَج محمد و خاندان محمد را نزدیک گردان)[۵] و «عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِیَائِکَ»[۶] آمده است. در برخی احادیث نیز پس از آن عباراتی مانند «وَ أَهْلِکْ عَدُوَّهُمْ» (دشمنانشان را هلاک ساز) ذکر شده است.[۷] در دعای عهد عبارت «عجَّل فرَجه» آمده است.[۸]
در برخی روایات، این عبارت یا صورتهای مشابه آن از امام علی(ع) نقل شده است.[۹] همچنین در بَلَدُالاَمین اثر ابراهیم کَفعَمی (درگذشت: ۹۰۵ق)، دعایی با عبارت «عَجِّلْ اللّٰهُمَّ فَرَجَهُمْ» نقل شده که سند آن به پیامبر(ص) میرسد.[۱۰]
گفتن این عبارت پس از صلوات نیز در میان شیعیان رواج یافته است[۱۱] و در برخی اماکن مذهبی نیز همراه با صلوات در کتیبهها به کار رفته است؛ از جمله در مسجد جامع اصفهان و حرم حضرت معصومه(س).[۱۲]
خواص صلوات با عجل فرجهم
در برخی روایات شیعه، فرستادن صلوات همراه با عجل فرجهم، یا عبارتهای مشابه در زمانهایی مانند روز جمعه و عصر پنجشنبه توصیه شده است[۱۴] و برای آن، خواصی ذکر کردهاند. همچنین برای گفتن این ذکر، آثاری مانند دیدار قائم آلمحمد پیش از مرگ،[۱۵] قرار گرفتن در شمار یاران قائم،[۱۶] برخورداری از شفاعت در روز قیامت،[۱۷] در امان ماندن جان[۱۸] و دفع خطر جانوران نیز از دیگر خواص این ذکر شده است.[۱۹] این آثار در روایات با شرایط و آداب متفاوتی نقل شدهاند.
گفتن عجل فرجهم در نماز
فقیهان شیعه درباره گفتن عجل فرجهم پس از صلوات تشهد دیدگاههای متفاوتی دارند. آیتالله تبریزی و سیستانی[۲۰] گفتن این عبارت را پس از صلوات تشهد جایز دانستهاند. آیتالله بهجت و آیتالله فاضل لنکرانی نیز در صورتی که به قصد دعا گفته شود، آن را بدون اشکال دانستهاند. از نظر آیتالله خامنهای، صافی گلپایگانی[۲۱] و نوری همدانی[۲۲] نیز گفتن آن را در صورتی که به قصد ورود نباشد، جایز دانستهاند. آیتالله مکارم شیرازی، ضمن جایز دانستن اصل دعا، درباره افزودن مداوم آن به صلوات تشهد احتیاط کرده و ترک این کار را توصیه کرده است.[۲۳]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ شیخ بهایی، مفتاحالفلاح، دارالکتب اسلامی، ص۸۷؛ نوری، مستدرکالوسائل، بیروت، ج۵، ص۷۴؛ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۳۶۸ش، ج۸۷، ص۲۱۵.
- ↑ الهینژاد، «بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیل بخشی ظهور»، ص۱۰.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه فرج.
- ↑ الهینژاد، «بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیل بخشی ظهور»، ص۱۰. یزدینژاد، «چند نکته در معنای حدیث امر به دعای فرج» ص۲۶۳-۲۶۴.
- ↑ شیخ بهایی، مفتاح الفلاح، دارالکتب اسلامی، ص۸۷.
- ↑ کفعمی، البلدالأمین، بیتا، ج۱، ص۲۴۴.
- ↑ شیخ طوسی، مصباحالمتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۶۵؛ کفعمی، بلدالأمین، بیتا، ج۱، ص۷۱.
- ↑ نوری، مستدرکالوسائل، بیروت، ج۵، ص۷۴.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۸ش، ج۹۵، ص۱۲۷.
- ↑ کفعمی، بلدالامین، بیتا، ج۱، ص۹۶.
- ↑ «فرستان صلوات با عجل فرجهم»، سایت تبیان.
- ↑ قوچانی، «خط بنایی معقلی، تجلی علی (ع) بر خط کوفی بنایی»، ص۹۱؛ ستوده، «کتیبههای آستانه مقدسه قم»، ص۳۳.
- ↑ «روایتی از سقاخانهای وقفی به قدمت ۳ قرن»، خبرگزاری فارس.
- ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۳۶۸ش، ج۸۷، ص۲۱۵.
- ↑ نوری، مستدرکالوسائل، بیروت، ج۵، ص۹۶.
- ↑ نوری، مستدرکالوسائل، بیروت، ج۶، ص۹۸.
- ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۳۶۸ش، ج۸۶، ص۳۵۳.
- ↑ نوری، مستدرکالوسائل، بیروت، ج۶، ص۹۸-۹۷.
- ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۰ش، ص۲۹۱.
- ↑ سیستانی، «پرسش و پاسخ: تشهد»، سایت دفتر آیتالله سیستانی.
- ↑ صافی گلپایگانی، جامع الاحکام، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۷۳.
- ↑ نوری همدانی، هزار و یک مساله فقهی، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۵۹
- ↑ مکارم شیرازی، استفتائات جدید، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص ۱۰۷، س ۲۶۳.
منابع
- الهینژاد، حسین، «بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیل بخشی ظهور»، پژوهشهای مهدوی، شماره ۲۰، بهار ۱۳۹۶ش.
- «اهمیت فرستان صلوات با عجل فرجهم»، سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۲ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، ج۱۱، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
- ستوده، منوچهر، «کتیبههای آستانه مقدسه قم»، معارف اسلامی (سازمان اوقاف)، شماره ۱۶، بهار ۱۳۵۳ش.
- سیستانی، سیدعلی، «پرسش و پاسخ: تشهد»، سایت دفتر آیتالله سیستانی، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۲ش.
- شیخ بهایی، محمد بن حسین، مفتاحالفلاح فی عمل الیوم و اللیلة من الواجبات و المستحبات، بیجا، دارالکتاب الإسلامی، بیتا.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباحالمتهجد، بیروت، مؤسسه فقهالشیعه، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱م.
- صافی گلپایگانی، لطفالله، جامعالأحکام، قم، دفتر تنظیم و نشر آثار آیتالله صافی گلپایگانی، ۱۳۸۵ش.
- طبرسی، حسن بن فضل، مکارمالأخلاق، قم، الشریف الرضی، ۱۳۷۰ش.
- قوچانی، عبدالله، «خط بنایی معقلی، تجلی علی (ع) بر خط کوفی بنایی»، کتاب ماه هنر، شماره ۳۱ و ۳۲، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۰ش.
- کفعمی، ابراهیم بن علی، البلد الأمین، بینا، بیجا، بیجا.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی، ۱۳۶۸ش/۱۴۰۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید، قم، مدرسةالامام علی بن ابیطالب(ع)، ۱۴۲۷ق.
- «معنای وعجل فرجهم چیست؟»، خبرگزاری مسجد، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۲ش.
- نوری همدانی، حسین، هزار و یک مساله فقهی، قم، مهدی موعود(عج)، ۱۳۸۸ش.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرکالوسائل، بیروت، مؤسسة آلالبیت لإحیاءالتراث، ۱۴۰۸-۱۴۲۹ق/۱۹۸۷-۲۰۰۸م.
- یزدینژاد، عبدالرسول، «چند نکته در معنای حدیث امر به دعای فرج»، فصلنامه امامت پژوهی، شماره دوازدهم، ستان ۱۳۹۲ش.
- «روایتی از سقاخانهای وقفی به قدمت ۳ قرن»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش.