علم الیقین
عِلْمُ الْیقین، اولین مرتبه از مراتب سهگانه یقین در عرفان اسلامی در کنار عین الیقین و حق الیقین، به معنای یقینی است که از طریق دانش و بر اساس دلیل به دست میآید و هیچگونه شبههای در آن وجود ندارد.[۱]
قرآن کریم در آیات چهارم و پنجم سوره تکاثر به «علم الیقین»، تصریح کرده است: کلّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیقِینِ، لَترََوُنَّ الجَحِیمَ (ترجمه: چنان نیست که شما خیال میکنید اگر شما علم الیقین (به آخرت) داشتید، قطعاً جهنّم را خواهید دید!).[۲] مفسران با استناد به این آیات گفتهاند اگر انسان «علم الیقین» داشته باشد، میتواند واقعیتها را در همین دنیا مشاهده کند و سپس به مراحل بالاتر یقین دست پیدا کند.[۳] میبدی در کشف الاسرار و عدة الابرار در بیان مراتب یقین، علم الیقین را در رتبه نخست و پس از آن عین الیقین و در نهایت حق الیقین را برشمرده است و در تبیین آنها گفته است علم الیقین آنست که از زبان پیغامبران ببندگان خدا رسد و عین الیقین آنست که بنور هدایت بایشان رسد و حق الیقین آنست که هم بنور هدایت بود هم بآثار وحی و سنت. [۴]
میبدی همچنین در تفاوتهای علم الیقین با دو یقین دیگر بر این باور است که علم الیقین استدلالی است عین الیقین استدراکی، حق الیقین حقیقی است. علم الیقین مطالعت است عین الیقین مکاشفت است حق الیقین مشاهدت است. علم الیقین از سماع بود عین الیقین از الهام روید حق الیقین از عیان خیزد. علم الیقین سبب بشناختن است عین الیقین از سبب بازرستن است حق الیقین از انتظار و تمییز آزاد گشتن است.[۵]
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- ابنعربی، محیی الدین، فتوحات مکیه، بیروت، دار احیاء التراث، بیتا.
- انصاریان، حسین، عرفان اسلامی، قم، دارالعرفان، ۱۳۸۶ش.
- رضایی، «هویت شناسی یقین»، در مجله معرفت فلسفی، شماره ۲، زمستان ۱۳۸۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۳۹۴ق.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۱۰ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب، ۱۳۷۱ش.
- میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرا و عدة الابرار، به کوشش علی اصغر حکمت، نشر امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۱ش.
پیوند به بیرون