یوم الفصل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

یَوْم‌ُالْفَصْل، (به معنای: روز جدایی) از نام‌های روز قیامت که در قرآن آمده است. مفسران نام‎گذاری روز قیامت به یوم الفصل را به این دلیل دانسته‌اند که در روز قیامت، بین حق و باطل جدایی می‌افتد.

معنا

فصل به معنای بريدن و جدا كردن است. در کتاب مفردات گفته شده که فصل، جدا كردن دو چيز از همديگر است به طوری كه ميان آن دو فاصله باشد، مانند آیه «هذا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ‏»[۱] ترجمه: این روز قیامت و روز جدا كردن حق از باطل است كه تكذیب می‌كرديد.[۲]

در قرآن

  • اصطلاح یوم الفصل برای روز قیامت در بسیاری از موارد برای توبیخ و تهدید مشرکین یا تکذیب‎کنندگان آمده است. در آیه۲۱ سوره صافات آمده است: امروز روز فصل و جدایی و همان روزی است که آن را تکذیب می‌کردید.[۳] همچنین در آیه۴۰ سوره دخان برای تهدید بوده و در آیات پس از آن، معنای فصل و جدایی اینگونه توضیح داده می‌شود: [روز جدایی] روزى است كه هيچ دوستى كمترين كمكى به دوستش نمى‌‏كند و از هيچ سو یارى نمى‌‏شوند، مگر كسى كه خدا او را مورد رحمت قرار داده و او عزیز و رحیم است.[۴]
  • در سوره مرسلات سه مرتبه این وصف برای روز قیامت ذکر شده است. در آیات ۱۳و۱۴ در بیان عظمت این روز اینگونه آمده: «براى چه روزی، وقت معين مى‏‌شود؟ براى روز فصل. و تو چگونه توانى عظمت آن روز جدايى را تصور كنى؟»[۵] آیه۳۸ سوره مرسلات نیز برای توبیخ و تهدید مکذبین می‎گوید: «واى در آن روز به حال آنان كه آيات خدا را تكذيب كردند. اين روز فصل است كه شما را با همه در گذشتگان پيشين به عرصه محشر جمع گردانيم».[۶]
  • در آیه۱۷ سوره نباء نیز یوم الفصل را روز میقات و میعاد و جمع کردن همگان معرفی می‌کند.[۷]

تفسیر

علامه طباطبایی معتقد است منظور از یوم الفصل، روز قیامت است كه طبق آیه ۱۷ سوره حج، در آن روز، خدا بين مخلوقات، جدایی می‌اندازد.[۸] و قیامت به این دلیل «یوم الفصل» نامیده شده که در آن روز، حق و باطل یا مجرمین از متقین جدا می‌شوند. او آیه ۵۹ سوره یس وَ امْتازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ؛ ای مجرمین امروز از همدیگر جدا شوید. را شاهدی برای این معنا می‌داند.[۹]

مطابق با تفسیر نمونه، روز فصل به معنى روز داورى است و خداوند در مقام قاضی برای بندگانش خواهد بود. طبيعت اين دنيا مخلوط بودن حق و باطل است و روز رستاخيز، زمان جدايى اين دو از يكديگر و روزى است كه نهان‌ها آشكار می‌شود.[۱۰]

مرتضی مطهری در تفسیر یوم الفصل می‌گوید:

«انسان‌ها در دنیا با یکدیگر بر اساس ظاهر خود یک جامعه را شکل می‌دهند؛ اما در قیامت، حاکمیت بر اساس باطن و سیرت انسان‌ها است. انسان فرشته‌سیرت نمی‌تواند با شیطان‌سیرت‌ها جمع شود. بلکه بین آن‌ها فصل و جدایی برقرار می‌گردد. مردم گروه گروه با امام خود محشور می‌شوند؛ بعضی پیشوای جهنمی دارند و بعضی امام و رهبرشان رو به سوی بهشت دارد.»[۱۱]

پانویس

  1. سوره صافات،‌ آیه۲۱.
  2. قرشی بنابی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج‏۵، ص۱۸۰.
  3. هذا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ؛ سوره صافات، آیه۲۱.
  4. طباطبایی،‌ ترجمه تفسير الميزان، ج‏۱۸، ص۲۲۴؛ يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ إِلاَّ مَنْ رَحِمَ اللَّهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ.
  5. لِأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَت‏ لِيَوْمِ الْفَصْلِ وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الْفَصْلِ.
  6. وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ هذا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْناكُمْ وَ الْأَوَّلِين‏.
  7. إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كانَ ميقاتا: ترجمه: همانا روز فصل روز میقات و وعده‌گاه همگان است.
  8. طباطبایی،‌ ترجمه المیزان، ج۲۰، ص۲۳۷؛ إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ. ترجمه: همانا خداوند بین مردم در روز قیامت فاصله می‌اندازد.
  9. طباطبایی،‌ تفسیر المیزان،‌ ج۱۷،‌ص۱۳۰.
  10. مکارم شیرازی،‌ تفسير نمونه، ج‏۱۹، ص۳۲.
  11. شهید مطهری،‌ مجموعه آثار، ج۲۸، ص۲۸۳.

منابع

  • قرشى بنابى، على‌‏اكبر، قاموس قرآن‏، تهران‏، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۱ش.
  • مجموعه آثار استاد شهید مرتضی مطهری، تهران، انتشارات صدرا.
  • طباطبايى، محمدحسين‏، المیزان فی تفسیر القرآن، بيروت‏، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات‏، ۱۳۹۰ق‏.
  • مکارم شیرازی، ناصر با همکاری جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۵۴-۱۳۸۷ش.