مراقبه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اخلاق
مکارم اخلاق.jpg


آیات اخلاقی
آیات افکآیه اخوتآیه استرجاعآیه اطعامآیه نبأآیه نجوا


احادیث اخلاقی
حدیث قرب نوافلحدیث مکارم اخلاقحدیث معراجحدیث جنود عقل و جهل


فضایل اخلاقی
تواضعقناعتسخاوتکظم غیظاخلاصحلمزهد


رذایل اخلاقی
تکبرحرصحسددروغغیبتسخن‌چینیبخلعاق والدینحدیث نفسعجبسمعهقطع رحماشاعه فحشاء


اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفسنفس لوامهنفس امارهنفس مطمئنهمحاسبهمراقبهمشارطهگناهدرس اخلاق


عالمان اخلاق
ملامهدی نراقیملا احمد نراقیسید علی قاضیسید رضا بهاءالدینیدستغیبمحمدتقی بهجت


منابع اخلاقی

قرآننهج البلاغهمصباح الشریعةمکارم الاخلاقالمحجة البیضاءمجموعه ورامجامع السعاداتمعراج السعادهالمراقبات

مراقبه مواظبت آدمی بر تمامی اعمال، گفتار و اندیشه‌های خود برای سرپیچی نکردن از دستورات الهی است. مراقبه، مرحله دوم از مراحل سه‌گانه سلوک (مشارطه، مراقبه و محاسبه) است. علمای اخلاق با تاکید بسیار بر اهمیت مراقبه و با استناد به برخی آیات و روایات، آن را از ضروریات سلوک می‌دانند.

معنای مراقبه

مراقبه، مواظبت کردن بنده در انجام اعمال است تا بر خلاف دستورات الهی نباشند. در مراقبه بنده به این امر توجه دارد که خداوند متعال بر ظاهر و باطن اعمال وی و آن چه در قلبش می گذرد، آگاه است.[۱] علمای اخلاق بر مراقبه بسیار تأکید داشته و آن را از امور ضروری‌ سلوک می‌دانند.[۲] در اثر مراقبه، حالتی پیش می‌آید که با معرفت، دل، پیوسته (حضور در محضر) مراقَب (خداوند) را رعایت می‌کند و به او اشتغال و توجه داشته و به وی بازگشت دارد.[۳]


مراتب مراقبه

برای مراقبه مراتبی ذکر کرده‌اند:

  1. انجام واجبات و ترک محرمات
  2. تشدید مراقبه و انجام هر کاری برای رضایت خداوند و اجتناب از امور لهو و لعب
  3. ناظر دیدن خداوند در همه حال و اعتراف به این‌که خداوند متعال در همه جا حاضر و ناظر مخلوقات است.
  4. عالی‌ترین مرتبه مراقبه آن است که سالک خود، خدا را ناظر ببیند و اجمالاً جمال الهی را مشاهده کند.[۴]

برخی معتقدند که در اثر مراقبه تام و اهتمام به آن، توحید افعالی، توحید صفاتی، توحید اسماء و توحید ذات برای سالک منکشف می‌شود.[۵]

مراقبه در آیات و روایات

علمای اخلاق، آیات و روایاتی را به عنوان شواهدی بر ضرورت مراقبه ذکر کرده‌اند، مانند:

  • آیه ۱۴ سوره علق: أَ لَمْ یعْلَمْ بِأَنَّ اللّٰهَ یَریٰ (ترجمه: آیا او ندانست که خداوند (همه اعمالش را) می‌بیند؟)
  • حدیثی از رسول خدا(ص): «خدا را به گونه‌ای عبادت كن كه گویا او را می‌بینی و اگر تو او را نمی‌بینی، او تو را می‌بیند.»[۶]

جستار های وابسته

پانویس

  1. نراقی، مهدی ابن بی‌ذر، جامع السعادات، بی‌تا، ج۳، ص ۹۶؛ بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی، رساله سیر و سلوک، ۱۴۲۵ق، ص۱۵۰.
  2. طهرانی، رساله لب اللباب، ۱۴۲۶ق، ص۱۱۳.
  3. فیض کاشانی، ترجمه المحجة البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۷۹ش، ج۸، ص۱۹۳.
  4. طهرانی، محمدحسین حسینی، رساله لب اللباب در سیر و سلوک أولی الألباب، ۱۴۲۶ق، ص۱۴۴ و ۱۴۵.
  5. طهرانی، محمدحسین حسینی، رساله لب اللباب در سیر و سلوک أولی الألباب، ۱۴۲۶ق، ص۱۶۴.
  6. فیض کاشانی، محمد ابن شاه مرتضی، ترجمه المحجة البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۷۹ش، ج۸، ص۱۹۱ و ۱۹۲.

منابع

  • قرآن کریم
  • فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، المحجة البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ترجمه: محمدصادق عارف، آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۳۷۹ش.
  • بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی، رساله سیر و سلوک، ویراستۀ: محمدحسین حسینی طهرانی، مشهد، نور ملکوت قرآن، ۱۴۲۵ق.
  • طهرانی، محمدحسین حسینی، رساله لب اللباب در سیر و سلوک أولی الألباب، مشهد، علامه طباطبایی، ۱۴۲۶ق.
  • نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، جامع السعادات، منشورات جامعه النجف، نجف، چاپ چهارم، بی‌تا.